Trung Quốc Làm Sao Xóa Nợ?

Nguyên Lam & Nguyễn-Xuân Nghĩa, RFA Ngày 161005
Diễn đàn Kinh tế 

Lãnh tụ chia cho nhau lãnh từng tụ nợ nần...   

* Tờ 100 nhân dân tệ, ảnh chụp hôm 29/9/2016 tại Bắc Kinh, Trung Quốc. AFP * 

Hôm Thứ Bảy, mùng một Tháng 10, đồng bạc của Trung Quốc chính thức trở thành một ngoại tệ dự trữ trong cái rổ ngoại tệ của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế, ngang hàng đồng Mỹ kim, đồng Euro, đồng Anh kim và đồng Yen Nhật. Biến cố cứ tưởng như trọng đại này thật ra lại không được các thị trường tài chính quốc tế quan tâm bằng câu hỏi là Trung Quốc sẽ xóa nợ như thế nào, với hậu quả ra sao?

Chưa có miếng lại muốn có tiếng

 

Nguyên Lam: Ban Việt ngữ đài Á Châu Tự Do cùng Nguyên Lam xin kính chào kinh tế gia Nguyễn-Xuân Nghĩa. Thưa ông kể từ mùng một Tháng 10, đồng Nguyên của Trung Quốc chính thức trở thành một ngoại tệ dự trữ trong cái rổ ngoại tệ gọi là Quyền Trích Xuất Đặc Biệt của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF. Thính giả của chúng ta muốn biết điều này có ý nghĩa là gì và sẽ có hậu quả ra sao? Ông nghĩ thế nào về thắc mắc đó?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Trên diễn đàn này thì từ năm ngoái, chúng ta đã đề cập tới việc Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế nhận cho đồng Nguyên của Tầu được nằm trong cái rổ gọi là Quyền Đặc Trích cùng bốn ngoại tệ thông dụng kia, là đồng đô la Mỹ, đồng Euro, đồng Anh kim và đồng Yen Nhật. Chúng ta sẽ tìm hiểu lại của sự kiện đó để thấy là nó không có ý nghĩa gì và quả thật như vậy vì các thị trường tài chính thế giới đã chẳng mấy chú ý đến cái sự vinh hiển hình thức mà không thực chất về Trung Quốc. Trái lại, người ta quan tâm đến việc nền kinh tế này sẽ phải xóa nợ ra sao vì chuyện ấy mới có ảnh hưởng đến kinh tế thế giới.

Về kinh tế thì Trung Quốc mới chỉ có tiếng chứ thật ra vẫn chưa có miếng và bây giờ lại muốn có tiếng về ngoại hối thì có khi lại hối hận!  Nguyễn-Xuân Nghĩa

Trước hết về rổ Đặc Trích, gọi tắt là SDR từ chữ Special Drawing Rights, thì đấy là một quỹ ngoại tệ do Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF lập ra từ năm 1969 để cấp cứu các nước nhất thời bị khó khăn về ngoại hối hay hối đoái có thể dùng để thanh toán thiếu hụt ngoại tệ. Trong cái quỹ ngoại tệ tổng hợp có mục tiêu bổ sung ấy, IMF lấy số trung bình gia trọng của bốn ngoại tệ thịnh hành nhất là Mỹ kim, Euro, Anh kim và đồng Yen. Gia trọng là tăng hay giảm tầm quan trọng. Tùy theo tầm quan trọng của từng ngoại tệ trong luồng giao dịch toàn cầu mà IMF cho một hệ số rồi dùng hệ số ấy tính ra số trung bình hay bình quân của loại ngoại tệ tổng hợp và thật ra cũng giả tạo. Nếu quốc gia nào trong số 189 thành viên của IMF mà cấp bách gặp khó khăn về thanh toán thì có thể bán ngoại tệ SDR này của mình cho nước khác để đổi ra đống ngoại tệ họ cần cho yêu cầu chi phó. Bây giờ thì rổ SDR có thêm đồng Nhân Dân Tệ hay Renminbi mà tôi gọi là đồng Nguyên cho tiện.

Nguyên Lam: Thưa ông, hậu quả của việc đồng Nguyên được nằm trong cái rổ SDR mà ông gọi là Đặc Trích là gì, từ nay, vị trí của đồng bạc Trung Quốc có gì thay đổi không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Trong luồng giao dịch mua bán toàn cầu thì chuyện này chẳng có hậu quả đáng kể vì loại ngoại tệ tổng hợp ấy chỉ là một phần của dự trữ ngoại tệ mà các ngân hàng trung ương lưu giữ chứ không vì vậy mà các ngân hàng trung ương sẽ trữ thêm dồng Nguyên trong kho dự trữ của mình. Mà đồng bạc thật ra là giả tạo này chỉ được các ngân hàng trung ương trao đổi với nhau chứ không hề được người ta mua hay bán như các ngoại tệ kia. Nói cho gọn thì trong luồng giao dịch hối đoái là buôn bán ngoại tệ trên thị trường, đồng Nguyên chỉ chiếm có 4%, so với 88% của đồng Mỹ kim hay 22% của đồng Yen Nhật.

Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF, bà Christine Lagarde tại New Dehli, Ấn Độ hôm 12/3/2016. AFP

Nguyên Lam: Nếu như vậy thì tại sao Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF lại nhận đồng Nguyên vào cái rổ SDR này làm gì?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: IMF quy định rằng muốn được nhận vào trong rổ Đặc Trích thì ngoại tệ ấy phải được tự do sử dụng mua bán. Trung Quốc muốn đồng Nguyên có giá trị tinh thần và hình thức, là uy tín bề ngoài, nên yêu cầu như vậy với hứa hẹn giải phóng quy chế trao đổi cho tự do hơn. Dù chẳng mấy tin vào lời hứa hẹn, từ năm ngoái, Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF nhận đồng Nguyên vào trong rổ, có thể với mục tiêu là giàng Trung Quốc vào những cam kết với quốc tế mà còn tránh bị mang tiếng là kỳ thị hay phân biệt đối xử với nền kinh tế đứng hàng thứ nhì trên thế giới. Thực tế thì lãnh đạo Bắc Kinh vẫn duy trì chế độ kiểm soát hối đoái và quyết định về tỷ giá hay hối suất đồng bạc chứ cũng chưa thật sự giải phóng như đã hứa hẹn mặc dù bên trong đảng cũng có nhiều người chủ trương cải cách như vậy.

Tuy nhiên, vì muốn có thêm danh hão thì họ vẫn bị áp lực giải tỏa và điều ấy cũng khiến họ phải dần dần chấp hành luật chơi của các nước văn minh, với rủi ro là đồng Nguyên sụt giá so với các ngoại tệ khác, nhất là Mỹ kim. Và nếu để tự do thì tư bản và tài sản dễ tháo chạy khỏi thị trường nội địa cho nên Bắc Kinh cứ đắn đo co giật, khi xả khi xiết. Về kinh tế thì Trung Quốc mới chỉ có tiếng chứ thật ra vẫn chưa có miếng và bây giờ lại muốn có tiếng về ngoại hối thì có khi lại hối hận!

 

Người Tàu xé áo của nhau

Nguyên Lam: Nói đến rủi ro tẩu tán tư bản ra nước ngoài thì chúng ta lại trở về vấn đề nổi cộm mà diễn đàn này đề cập cách nay hai tuần. Thưa ông đó là một vụ khủng hoảng tài chính như Ngân hàng Thanh toán Quốc tế BIS cảnh báo từ tháng trước trong phúc trình cập nhật của họ. Ông đánh giá thể nào về rủi ro này?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Tôi cho là Trung Quốc có hai tầng rủi ro, thứ nhất là món nợ quá lớn của hệ thống ngân hàng, bên trong là các khoản nợ xấu, khó đòi và sẽ mất. Thứ hai là núi nợ còn lớn hơn mà nền kinh tế nói chung đã tích lũy quá nhanh trong mấy năm qua và thể nào cũng sụp đổ. So sánh hai tầng rủi ro thì một vụ khủng hoảng ngân hàng vì vỡ nợ trong vòng ba năm tới thật ra vẫn chưa đáng kể bằng khủng hoảng kinh tế kéo dài vì núi nợ sụp đổ. Như mọi doanh nghiệp hay quốc gia mắc nợ, bài toán là làm sao thanh toán các khoản nợ ấy? Tiêu chuẩn đo lường rủi ro có thể là “nghĩa vụ trả nợ”, gồm cả lời lẫn vốn, so với khả năng sản xuất hay tạo thêm của cải để còn trả nợ. Người ta cứ tưởng nền kinh tế có sản lượng thứ nhì thế giới và có gần ba ngàn tỷ đô la dự trữ thì cũng sẽ thoát hiểm, nhưng sự thật lại không được như vậy.

Nguyên Lam: Nếu đặt vấn đề như vậy, thưa ông, phải chăng bài toán của Trung Quốc là làm sao trả nợ và chìm sâu bên dưới là nếu không thể trả nợ thì làm sao xóa nợ, ai sẽ xóa nợ cho ai?

Việc đồng Nguyên vào rổ ngoại tệ chẳng có hậu quả quốc tế gì đáng kể, khủng hoảng về nợ nần tại Trung Quốc cũng không gây hiệu ứng cho hệ thống tài chính quốc tế. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Câu hỏi “ai sẽ xóa nợ cho ai” mới giúp chúng ta nhìn ra vấn đề thật. Một nền kinh tế mắc nợ quá nhiều thì chỉ còn giải pháp duy nhất là san xẻ cho nhau cái gánh nợ đó mà không gây hậu quả quá bất lợi cho kinh tế. Gần hai chục năm trước, Trung Quốc cũng từng bị khủng hoảng tài chính khiến nhà nước mất hai trăm tỷ xóa nợ và đè một phần núi nợ này cho các hộ gia đình. Bây giờ vì nền kinh tế mắc nợ cao gần gấp ba sản lượng thì số nợ bị mất sẽ cao gấp bội, khi ấy ta nên tự hỏi là ai sẽ mất? Quyết định kinh tế này có nội dung chính trị mà cũng có hậu quả lâu dài cho hệ thống sản xuất.

Vấn đề cốt lõi của Trung Quốc là do yêu cầu chính trị, lãnh đạo xứ này muốn kềm hãm nạn thất nghiệp bằng cách bơm tiền đầu tư nhưng vì đầu tư vào các khu vực kém hiệu năng nên mới chất lên một núi nợ. Bây giờ, khi nợ đã chất đống thì làm sao phân phối khối nợ bị mất để chấn chỉnh lại hệ thống chi thu? Họ phải tìm cách chia khoản nợ bị mất cho khu vực nào ít bị hậu quả tai hại nhất. Khủng hoảng tài chính và ngân hàng là chuyện đáng sợ, nhưng xóa nợ đúng chỗ mới là bài toán thật. Vì vậy, dù lãnh đạo Bắc Kinh cứ tranh luận về yêu cầu cải cách theo hướng này hướng nọ, vì kinh tế không tăng trưởng cho kịp nhu cầu trả nợ nên lãnh tụ phải quyết định xem ai lãnh một tụ nợ!

Nguyên Lam: Theo như chúng ta hiểu thì từ bốn năm nay, lãnh đạo Bắc Kinh muốn chuyển hướng kinh tế và dồn lực đẩy vào tiêu thụ nội địa thay cho đầu tư và xuất khẩu. Thưa ông, liệu rằng cái hướng đó có giúp gì cho việc phân phối các khoản nợ bị mất không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Chúng ta nên suy ngẫm như thế này về bài toán xóa nợ của Bắc Kinh: Thành phần hay khu vực nào bị mất nợ thì ít gây hậu quả kinh tế hay chính trị cho chế độ?

Thứ nhất là thành phần chủ nợ, vì bất cẩn mà cho vay không đúng chỗ thì phải mất nợ. Đa số các khoản nợ này là qua hệ thống ngân hàng mà hệ thống đó là của nhà nước nên các ngân hàng của nhà sẽ mất nợ. Tuy nhiên vì khối nợ bị mất lại cao hơn vốn của ngân hàng nên sau cùng nhà nước bị mất vốn sẽ bắt ai đó cùng gánh chịu. Ai đó có thể là các hộ gia đình nhưng nếu phải chia gánh nợ thì làm sao tiêu thụ để kích thích kinh tế. Thành phần thứ hai là các doanh nghiệp, lớn nhất và kém hiệu năng nhất là doanh nghiệp nhà nước. Nếu doanh nghiệp phải gánh thì cũng lại là nhà nước thôi. Trên doanh trường Trung Quốc thì loại xí nghiệp nhỏ và vừa lại có hiệu năng cao, đa số là của tư nhân. Bắt các cơ sở tiểu doanh thương phải chia gánh nợ thì kinh tế sẽ không có tăng trưởng, cho nên sau cùng vẫn là nhà nước phải chịu mất vốn từ các doanh nghiệp lớn của nhà nước.

Thứ ba, và đây là đặc điểm kinh tế chính trị của Trung Quốc, các chính quyền địa phương đã can thiệp mạnh vào kinh tế và tích lũy một khối tài sản rất lớn như đất đai hay bất động sản. Nếu họ phải gánh một phần nợ bị mất thì sẽ bán các tài sản này để có tiền mặt. Về kinh tế thì sự chọn lựa ấy có thể làm giảm lượng tiết kiệm nhưng không gây thiệt hại cho sản xuất. Song le về chính trị thì y như với doanh nghiệp nhà nước, nhiều đảng viên cán bộ cao cấp có thể cưỡng chống vì quyền lợi bị thiệt hại. Sau cùng thì mọi sự vẫn trút về chính quyền trung ương. Nhà nước Bắc Kinh sẽ mất vốn trong các ngân hàng, doanh nghiệp và ngân sách như trường hợp xảy ra cho nhiều quốc gia mắc nợ, nhưng khi ấy làm sao duy trì được cái thế chủ đạo của nhà nước trong kinh tế và làm sao vượt qua được sự cưỡng chống ở ngay trong đảng? Trong khi lãnh đạo còn đắn đo thì kinh tế vẫn tiếp tục nợ nần tới mức nguy ngập.

Nguyên Lam: Khi ông tóm lược bằng hình ảnh chia cho mỗi thành phần một núi nợ sẽ mất thì có lẽ người ta mới thấy ra yếu tố chính trị tiềm ẩn bên dưới. Nhưng trong các thành phần ấy, không thấy ông nói tới khu vực ngoại quốc? Các doanh nghiệp quốc tế đã đầu tư hay buôn bán với Trung Quốc có bị thiệt hại vì mất nợ không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Tôi không nghĩ rằng họ bị dính vào chuyện nợ nần đó tới mức bị vỡ nợ và về mặt ngoại giao chính trị Bắc Kinh cũng chẳng muốn một vụ khủng hoảng nợ nần bùng nổ trên trường quốc tế nên cuối cùng thì doanh nghiệp ngoại quốc không bị tai họa như nhiều người lo sợ. Việc đồng Nguyên vào rổ ngoại tệ chẳng có hậu quả quốc tế gì đáng kể, khủng hoảng về nợ nần tại Trung Quốc cũng không gây hiệu ứng cho hệ thống tài chính quốc tế. Cuối cùng thì vẫn là người Tàu xé áo của nhau ở bên trong mà thôi!

Nguyên Lam: Ban Việt ngữ đài Á Châu Tự Do và Nguyên Lam xin cảm tạ chuyên gia kinh té Nguyễn Xuân Nghĩa về cuộc phỏng vấn này.

Đồng Nguyên vào rổ "Đặc Trích"

Nguyên Lam & Nguyễn-Xuân Nghĩa, RFA Ngày 151202

Diễn đàn Kinh tế

Đồng tiền vào rổ, nước Tầu vào rọ

 

* Một nhân viên ngân hàng ở Hàng Châu đang đếm tiền Nhân Dân Tệ hôm 01/12/2015 

AFP PHOTO*

Hôm Thứ Hai 30 Tháng 11, Quỹ Tiền tệ Quốc tế quyết định là từ ngày một Tháng 10 năm tới thì nhận đồng bạc Trung Quốc vào rổ ngoại tệ gọi là Quyền Trích Xuất Đặc Biệt. Tức là sau nhiều năm vận động của Bắc Kinh, từ năm 2016, đồng Nguyên của họ sẽ hiện diện bên đồng Mỹ kim, đồng Euro, đồng Anh kim và đồng Yen như năm ngoại tệ phổ biến. Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu ý nghĩa và hậu quả của quyết định ấy cho thế giới và Trung Quốc.

 

“Quyền trích xuất đặc biệt”

Nguyên Lam: Xin kính chào ông Nghĩa. Hôm Thứ Hai 30, Hội đồng Điều hành Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF vừa hoàn tất việc quyết định tuyển chọn các ngoại tệ được đưa vào cái gọi là “Special Drawing Right” trong năm năm tới, kể từ đầu Tháng 10 năm 2016. Lần này, quyết định rất chuyên môn và khó hiểu ấy được các thị trường tài chính chú ý vì Quỹ IMF nhận đồng Nguyên, hay đồng Nhân Dân Tệ, của Trung Quốc vào thành phần ngoại tệ người ta gọi là “quý tộc” này. Vì vậy, xin ông trình bày cho thính giả của chúng ta biết nội dung và hậu quả của quyết định ấy. Trước hết, thưa ông, “Special Drawing Right” là gì? 

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Được lập ra từ năm 1944 như loại ngân hàng cấp cứu, Quỹ Tiền tệ IMF đón nhận các quốc gia hội viên, mỗi nước ký thác một phần hùn tùy khả năng kinh tế để nếu cấp thời thiếu ngoại tệ trong dự trữ thì có thể vay từ một trương mục chung để tránh khủng hoảng tài chính. Năm 1959, IMF lập ra loại ngoại tệ dự trữ điền thế, để bổ sung cho vàng và Mỹ kim, hầu các nước có thể rút ra khi cần cấp cứu hệ thống tài chính của họ. Trương mục đó gọi là Special Drawing Right với ý nghĩa là các thành viên có thể vay căn cứ trên phần hùn của mình. Đấy là “Quyền Trích Xuất Đặc Biệt” của thành viên, và tôi gọi tắt là Quyền Đặc Trích.

Quyền Đặc Trích SDR không là một ngoại tệ có thể mua hàng hóa mà là loại tiền đặc biệt chỉ sử dụng nếu kinh tế có vấn đề vì được đổi với các ngoại tệ khác khi quốc gia thiếu thanh khoản. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Quyền Đặc Trích SDR không là một ngoại tệ có thể mua hàng hóa mà là loại tiền đặc biệt chỉ sử dụng nếu kinh tế có vấn đề vì được đổi với các ngoại tệ khác khi quốc gia thiếu thanh khoản. Ngày nay, 188 thành viên của IMF có một kho chung trị giá khoảng 265 tỷ đô la, tức là không nhiều vì chỉ là một quỹ khẩn cấp. Cái quỹ hay cái rổ ấy có bốn loại ngoại tệ sử dụng phổ biến nhất, là Mỹ kim, Euro, Anh kim và đồng Yen Nhật. Mỗi năm năm, căn cứ trên tình hình giao dịch, IMF rà lại nội dung của Quyền Đặc Trích. Tuần qua, họ nhận thêm đồng Nguyên của Trung Quốc vào rổ tiền đặc biệt ấy. Theo phương pháp trung bình gia trọng thì từ mùng một Tháng 10 năm tới, rổ tiền mới sẽ gồm có 41,37% là Mỹ kim, 30,93% là Euro, 10,92% là đồng Nguyên, 8,33% là đồng Yen và 8,09% là Anh kim. Đây là thắng lợi chính trị cho Bắc Kinh vì đồng Nguyên có mặt bên cạnh bốn ngoại tệ quý tộc kia.

Nguyên Lam: Thưa ông, IMF căn cứ trên tiêu chuẩn gì để chọn đồng bạc cho vào rổ Quyền Đặc Trích SDR này?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trước hết, đồng bạc đó phải là một ngoại tệ giao hoán phổ biến, là được nhiều nước sử dụng làm phương tiện thanh toán với nhau, khiến nhiều ngân hàng trung ương sẽ lưu trữ ngoại tệ ấy trong dự trữ của mình. Nhờ sức nặng kinh tế và lượng xuất khẩu trong luồng giao dịch quốc tế, tiền Trung Quốc được các nước dùng nhiều hơn để thanh toán việc mua bán. Như trong Tháng Tám 2015 đồng Nguyên chiếm 2,79% tổng số nghiệp vụ giao dịch của thế giới và lần đầu tiên vượt đồng Yen Nhật chỉ có 2,76% thôi. Qua Tháng Chín, tỷ lệ này giảm, chỉ còn 2,45%, mà dù sao cũng chỉ là sự trồi sụt ngắn hạn và hình ảnh chung thì đồng Nguyên đang đứng hạng năm hay hạng bốn, sau đồng Yen Nhật, sau đồng Anh kim, Euro và Đô la Mỹ. Điều này cũng tất nhiên vì suốt năm năm qua, kinh tế Trung Quốc đứng hạng ba thế giới về kim ngạch xuất khẩu nên đồng Nguyên đã là phương tiện giao hoán phổ biến rồi.

Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế Christine Lagarde phát biểu hoan nghênh Đồng Nguyên vào rổ đặc trích trong cuộc họp báo tại trụ sở IMF ở Washington, DC ngày 30/11/2015. AFP PHOTO / MANDEL NGAN.

- Tiêu chuẩn thứ hai của IMF thì rắc rối hơn, là được “tự do sử dụng” để thanh toán nghiệp vụ trên thị trường ngoại hối hay hối đoái. Theo tiêu chuẩn ấy thì IMF thấy đồng Nguyên được các nước sử dụng nhiều hơn trước nhưng tính đến Tháng Tám thì chưa thông dụng bằng bốn loại ngoại tệ trên và còn thua đồng đô la Úc hay Canada. Nói cách khác, đồng bạc Trung Quốc có hướng đi lên, nhưng chưa tới mức tự do như nhiều đồng tiền kia. Chính vì vậy, từ Tháng Chín năm nay Bắc Kinh ra sức chứng minh rằng sẽ cho các ngân hàng trung ương của thế giới được tự do mua bán đồng bạc của mình nhiều hơn trước. Tiêu chuẩn này của IMF có ý thúc đẩy Trung Quốc cải cách cho tự do và minh bạch hơn thì thị trường mới tin tưởng mà sử dụng.

- Nói cho cùng, từ nhiều năm nay đồng Nguyên được Bắc Kinh đưa vào nghiệp vụ giao dịch chéo currencies swap với nhiều đối tác theo các thỏa ước song phương và ngạch số giao dịch ấy lên tới hơn 730 tỷ đô la, nên đồng bạc của họ đã là ngoại tệ giao hoán rồi. Bây giờ, nếu được đem vào rổ Đặc Trích SDR thì chỉ có kết quả biểu kiến về tư thế của Trung Quốc thôi.

 

Tham vọng cạnh tranh với Mỹ kim

Nguyên Lam: Ngoài kết quả biểu kiến ấy thì Trung Quốc còn có lợi ích gì khác chăng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Nếu đồng Nguyên được nhận là một trong năm ngoại tệ thông dụng và căn bản nhất của luồng giao dịch tài chánh toàn cầu thì người ta sẽ có xu hướng lưu trữ tài sản dưới dạng đồng Nguyên nhiều hơn xưa. Giới lạc quan thì cho là dự trữ tài sản của thiên hạ dưới dạng tiền Tầu sẽ lên tới 500 tỷ hay ngàn tỷ đô la. Có thể là Anh Quốc dự đoán như vậy nên mới trải chiếu cạp điều đón Chủ tịch Tập Cận Bình như một quốc khách, với hy vọng là thủ đô London sẽ thành một trung tâm giao dịch đồng Nguyên tại Âu Châu!

- Bắc Kinh cũng mong là từ nay mấy nước Á Phi sẽ trữ đồng Nguyên như các ngoại tệ kia và nhờ đó mở rộng ảnh hưởng kinh tế và cả chính trị của Trung Quốc. Như xứ độc tài hay hiếu chiến mà bị thế giới trừng phạt về tội chà đạp nhân quyền thì vẫn có đồng Nguyên của Tầu để trang trải yêu cầu thương mại của họ nên càng lệ thuộc vào kinh tế Trung Quốc. Thật ra, từ năm năm qua, Bắc Kinh tìm mọi cách vào được trong rổ với tham vọng dần dần nâng giá trị đồng bạc thành ngoại tệ dự trữ hầu mươi năm sau có thể cạnh tranh với Mỹ kim.

Nguyên Lam: Nhưng thưa ông, liệu rồi tham vọng ấy có khả thi không?

IMF cho đồng Nguyên vào rổ tức là nội trong một năm, Bắc Kinh phải giải tỏa chế độ ngoại hối, thả nổi đồng bạc chứ hết giàng giá vào Mỹ kim trong một biên độ nhất định, và bãi bỏ chế độ kiểm soát tư bản để bạc tiền tự do ra vào lãnh thổ theo cung cầu của thị trường. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Ta nên nhìn vào ngắn hạn và dài hạn.

- IMF cho đồng Nguyên vào rổ tức là nội trong một năm, Bắc Kinh phải giải tỏa chế độ ngoại hối, thả nổi đồng bạc chứ hết giàng giá vào Mỹ kim trong một biên độ nhất định, và bãi bỏ chế độ kiểm soát tư bản để bạc tiền tự do ra vào lãnh thổ theo cung cầu của thị trường. Trong hiện tại, với nền kinh tế trì trệ và sáu lần hạ lãi suất trong 12 tháng, xứ này đang bị xuất huyết tư bản, nôm na là tẩu tán tài sản. Việc giải phóng đồng bạc cho tự do có nghĩa là thị trường chứ hết phải Trung Quốc sẽ quyết định về tỷ giá đồng Nguyên nên lại càng gây khó cho Bắc Kinh. Vả lại, khác với ngân hàng trung ương các nước văn minh tiên tiến, ngân hàng nhà nước Trung Quốc không có thẩm quyền độc lập mà mọi quyết định đều nằm trong tay của đảng Cộng sản ở trên, cho nên từ nay chính là đảng mới bị sức ép của thị trường. Và sức ép đó có nghĩa là đồng Nguyên sẽ còn sụt giá và điều ấy càng dẫn đến nạn tẩu tán tài sản. Đấy là một cái khó.

Nguyên Lam: Đấy là chuyện ngắn hạn trước mắt, thưa ông, trong dài hạn thì tình hình có khả quan hơn chăng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trong viễn ảnh xa, Trung Quốc sẽ mất 10-15 năm để thanh toán núi nợ rất cao trong khi phải chuyển hướng kinh tế để lấy tiêu thụ nội địa làm lực đẩy thay cho đầu tư và xuất khẩu. Tới nay, Bắc Kinh cứ sợ chuyển hướng là phải dồn tiền từ khu vực kinh tế nhà nước qua các hộ gia đình và bị các nhóm lợi ích chống đối; mà không bơm tiền kích thích sản xuất thì thất nghiệp tăng; nên họ chọn giải pháp thứ ba là tiếp tục chất lên một núi nợ sẽ đổ. Đây đó đã có dấu hiệu nguy ngập là doanh nghiệp vỡ nợ, tập đoàn kinh tế nhà nước đi vay thêm chỉ để trả tiền lời chứ chưa thể trả vốn. Bây giờ khi đồng bạc được vào rổ Đặc Trích thì Bắc Kinh phải đẩy mạnh cải cách và chuyển hướng dứt khoát hơn và chấp nhận sự minh bạch thông thoáng, cho nên muốn được cái tiếng thì họ càng phải lao về phía trước và còn bị rủi ro lớn hơn.

Nguyên Lam: Thưa ông nếu vậy thì giấc mơ của Bắc Kinh là đồng Nguyên sẽ cạnh tranh hay thay thế Mỹ kim có là chuyện xa vời không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Vì Trung Quốc vận động vụ này từ lâu và quyết định của IMF đã được tiết lộ từ Tháng 10, các chuyên gia của Bắc Kinh tự tin đến nỗi bắt đầu soạn thảo thông cáo báo tin vui và còn phát hành một tờ giấy bạc mới để chào mừng biến cố huy hoàng này. Nhưng đấy là chuyện “chưa thấy quan tài chưa đổ lệ” vì có đồng bạc là ngoại tệ dự trữ thì cũng gặp vấn đề chứ không chỉ có lợi.

- Nói về đồng Mỹ kim, sản lượng kinh tế Hoa Kỳ đã vượt sản lượng của Đế quốc Anh từ cuối thế kỷ 19 mà nửa thế kỷ sau, đồng Mỹ kim mới thành ngoại tệ dự trữ số một, sau Thế chiến II. Trung Quốc có sản lượng kinh tế đứng hàng thứ nhì mà thật ra lợi tức bình quân một đầu người vẫn thua xa các nước đang có ngoại tệ trong cái rỏ Quyền Đặc Trích, là Anh, Âu, Mỹ, Nhật. Bắc Kinh sẽ còn qua một cuộc Vạn lý Trường chinh đầy nguy hiểm thì đồng Nguyên mới hy vọng cạnh tranh, chứ chưa nói đến việc truất phế được đồng Mỹ kim.

Nguyên Lam: Thưa ông, dư luận các nước đang phát triển cứ cho rằng các định chế tài chính quốc tế như Quỹ Tiền Tệ IMF hay Ngân hàng Thế giới là công cụ của các nước Tây phương tiên tiến. Thế thì vì sao lần này IMF lại nhận đồng Nguyên vào rổ Đặc Trích và phía Mỹ lại đồng ý khi mà đầu năm nay, ông Tổng trưởng Ngân khố là Jack Lew còn tỏ vẻ hoài nghi về tính chất tự do và đáng tin của đồng bạc Trung Quốc vì Bắc Kinh vẫn can thiệp vào thị trường ngoại hối? 

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Lý do nhỏ là vì những phê phán đó của phía Hoa Kỳ, Bắc Kinh dốc sức cải sửa từ mùa Hè năm nay để phần nào phù hợp với chuẩn mực của IMF. Đấy là yếu tố tích cực của việc đả kích để khích lệ. Lý do sâu xa hơn có thể là vì IMF nhận ra sức nặng thực tế của các nền kinh tế đang lên, đứng đầu là Trung Quốc, nên muốn họ tham dự nhiều hơn vào cơ chế quyết định. Nhưng lý do tôi cho là quan trọng nhất không phải là sự nhượng bộ của Mỹ, IMF hay các nước Tây phương khi mời Trung Quốc bước lên ngai quý tộc. Họ thực tâm muốn Trung Quốc chuyển hóa thành công để cùng các nước tiên tiến xây dựng một nền tảng kinh tế ổn định và thịnh vượng hơn cho cả thế giới. Khốn nỗi, lãnh đạo Bắc Kinh lại có sự khôn ngoan và tham vọng của kẻ tân tòng, đã đi sau mà lại muốn nhảy tắt qua đầu thiên hạ để làm bá chủ. Rốt cuộc, có khi là đồng tiền vào rổ rồi họ mới thấy là mình bị vào rọ!

Nguyên Lam: Chúng tôi xin cảm tạ ông Nghĩa về lối phân tích với kết luận thiệt là thú vị này!