Mỹ Tăng Lãi Suất Rồi Sao

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo ngày 151217

Dư chấn bất tận của những quyết định không phối hợp  

* Uýnh nhau bằng ngoại tệ *

Việc Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ nâng lãi suất khỏi số không ngày 16 vừa qua sẽ đi vào lịch sử. Lịch sử ấy ghi lại rằng mọi sự khởi đầu vào năm 2008. Quá xa cho người Mỹ!

Vừa bóc lịch năm 2008, thiên hạ choáng váng vì dầu thô lần đầu tiên vượt giá 100 đồng một thùng. Chưa có gì đáng sợ vì sau đấy là các cuộc biểu tình của dân Tây Tạng ở mọi nơi đuốc Thế vận đi qua. Chưa đáng kể, vì sau đấy là Thế vận hội Bắc Kinh, báo hiệu sự xuất hiện của một cường quốc kinh tế, y như Thế vận hội tại Hán Thành năm 1988 của Đại Hàn Dân Quốc (Nam Hàn). Chưa đáng ghê vì cũng ngày tám Tháng Tám năm 2008 ấy, chiến xa Liên bang Nga tiến vào Georgia để “giải phóng” hai khu vực tự trị trong lãnh thổ quốc gia này. Chưa đáng nhớ vì Hoa Kỳ đã tạm ổn định được tình hình tại Iraq sau khi Tổng thống George W. Bush quyết định dồn quân đánh tới từ đầu năm 2007, để sẽ rút lui.

Nhưng đã trễ rồi, sau khi trái bóng gia cư bị bể từ cuối năm 2006, vụ khủng hoảng tài chánh tại Hoa Kỳ ngày 15 Tháng Chín năm 2008 đó làm cả thế giới bị Tổng suy trầm...

Kết quả? Lần đầu tiên trong lịch sử một người lai da đen lên làm Tổng thống Mỹ, là Nghị sĩ vô thành tích Barack Obama. Và lãi suất Hoa Kỳ tụt xuống đáy rồi nằm dưới đó trong bảy năm liền. Đấy là lần đầu tiên mà có lãi suất mấp mé số không kể từ khi Ngân hàng Trung ương Anh quốc bắt đầu ghi thống kê về lãi suất, vào năm 1694. Lâu lắm rồi.

Hậu quả? Hậu quả là binh lính Mỹ triệt thoái trên nhiều chiến trường và Đô la Mỹ tràn ngập mọi thị trường. Từ đấy thế giới loạn to!

Bài này xin thu gọn vào mối loạn kinh tế. Chuyện khác sẽ từ từ nói sau. Ngày Giời Tháng Phật mà!

***

Có phải là đây chu kỳ “bảy năm bò gầy” được thấy viết trong Thánh Kinh?

Bốn năm sau khi hạ lãi suất và ba lần ào ạt bơm tiền theo phương pháp QE (quantitative easing, nâng mức lưu hoạt có định lượng), Ngân hàng Trung ương Mỹ đã thông báo từ Tháng Năm năm 2012 việc “vuốt nhọn chánh sách tiền tệ”. Là sẽ giảm dần việc bơm tiền và trở lại trạng thái bình thường, tức là sẽ nâng lãi suất, khi tình hình kinh tế Hoa Kỳ có dấu hiệu cải tiến. Từ thời điểm ấy rồi, các thị trường đã bị chấn động vì giai đoạn tiền nhiều và rẻ sẽ chấm dứt.

Nhưng chấn động rồi lại thôi vì lãi suất Mỹ vẫn bò ngang dưới sàn.

Phải tới năm nay, vào Quý IV của một năm quá dài, người ta mới có thể xác định rằng Ngân hàng Trung ương Mỹ sẽ nâng lãi suất cuối kỳ họp ngày 15-16 của Hội đồng Tiền tệ FOMC. Vì vậy, thị trường đều đoán trước về quyết định tăng lãi suất. Chẳng ai còn hồi hộp nữa.

Khi mọi việc tuần tự xảy ra như dự đoán, ta mới nhìn lại chuyện xưa. Mọi sự, từ nạn khủng bố đến chuyện bể bóng, đã bắt đầu khi Thế kỷ 21 chào đời, tạm chấm vào năm 2001 cho tiện.

Khi ấy, về mặt kinh tế, Hoa Kỳ bị suy trầm vì vụ bể bóng cổ phiếu và Ngân hàng Trung ương đã (cũng) hạ lãi suất quá lâu nên thổi lên trái bóng gia cư. Qua năm 2004, khi lãi suất được tăng, bong bóng bắt đầu xì và bể. Cuối năm 2007, kinh tế lại bị suy trầm nữa, là bối cảnh cùa vụ khủng hoảng tài chánh 2008.

Quy luật kinh tế nhập môn: tiền nhiều và rẻ thường thổi lên bong bóng đầu tư, không gia cư thì cổ phiếu hay trái phiếu. Quy luật kinh tế toàn cầu hóa: khi lãi suất Hoa Kỳ được hạ thì đồng bạc Hoa Kỳ, ngoại tệ dự trữ số một của thế giới, chảy lênh láng qua xứ khác để tìm mức lời cao hơn. Nhiều quốc gia vốn chưa quen với hiện tượng ấy lại thấy rằng đấy là cơ hội bằng vàng. Họ vay tiền rẻ để kiếm lời cao, đến độ lệ thuộc vào tư bản nhập cảng. Nam Phi, Turkey, hay các nước Trung Nam Mỹ đều ngất ngây với cơ hội mới, rồi chết ngất khi Mỹ kim hết sụt giá mà bắt đầu tăng.

Cũng vì tiền nhiều mà rẻ và đa số thương phẩm lại được giao dịch bằng đô la Mỹ, giá thương phẩm bị sụt làm các nước xuất cảng thương phẩm bắt đầu điêu đứng.

Khi ấy, người ta mới thấy ra một nghịch lý. Cả thế giới nói đến ngày tàn của tư bản chủ nghĩa ngay trên quê hương của nó là Hoa Kỳ. Nhưng cả thế giới lại bị ảnh hưởng bởi quyết định của một ngân hàng trung ương độc lập, là Hội đồng Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ, Federal Board of Reserve và một cơ chế bí hiểm là Hội đồng Thống đốc Fed’s Governing Board. Cái bất công của nhân loại là Ngân hàng Trung ương Mỹ lấy quyết định căn cứ trên tình hình kinh tế và quyền lợi của nước Mỹ mặc dù quyết định ấy có thể gieo thêm sóng gió chốn nhân gian.

Khi tiền Mỹ rẻ ai cũng có thể suy luận rằng Mỹ ngu Mỹ yếu nên mượn tiền Mỹ mà xài cho sướng. Khi tiền Mỹ lên giá, quá mạnh kể từ đầu năm nay, thì mọi người rên la là Mỹ gian và Mỹ ác. Là chuyện hôm nay!

Cái bất công lớn hơn của nhân loại là không chỉ có nước Mỹ. Ngân hàng trung ương của các khối kinh tế mạnh như Euro hay Nhật Bản cũng lấy quyết định căn cứ trên nhu cầu của mình. Và thế giới sẽ phải “kiến cơ nhi tác”, theo đấy mà điều chỉnh. Đấy là về chuyên môn kinh tế. Chứ về nhận thức thì vẫn là các cường quốc dân chủ Âu-Mỹ và Nhật Bản mới có tội.

Y hệt như lý luận của quân khủng bố!

Đã vậy, ba khối Âu-Mỹ-Nhật lại có quyết định trái chiều. Hoa Kỳ sẽ tuần tự nâng lãi suất khiến tiền Mỹ còn tăng, trong khi Ngân hàng Trung ương Âu châu ECB và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản BOJ phải tiếp tục bơm tiền làm đồng Euro và Yen Nhật sẽ còn xuống giá so với tiền Mỹ.

Ở giữa, các nước đang phát triển sẽ ráng mà chịu.

Quyết định tiền tệ vừa qua tại Hoa Kỳ mở ra một giai đoạn mới là các nước công nghiệp hóa Âu, Mỹ, Nhật không còn phối hợp chánh sách với nhau mà lại đi trái chiều, theo cách “đèn nhà nào nhà ấy rạng, mạng người nào người ấy giữ”. Quả nhiên, hôm Thứ Sáu 18 Tháng 12, Ngân hàng Trung ương Nhật tung thêm một đòn tiền tệ lại làm các thị trường co giật. Vì vậy, mạng của các nước đang phát triển thì còn khó giữ hơn nữa.

Trong số này, có một nước đang phát triển mà muốn thủ vai cường quốc là Trung Cộng lại mệt hơn cả. Vì đồng Nguyên được nhận vào rổ ngoại tệ dự trữ quý tộc là Quyền Đặc Trích Special Drawing Right, Bắc Kinh hài lòng là đồng Nguyên sẽ sụt giá, nên xuất cảng dễ hơn và rẻ hơn. Nhưng mặt trái của đồng tiền này là tư bản tẩu tán mạnh hơn và thị trường hối đoái của họ sẽ bị chấn động nhiều hơn.

Sau mấy thập niên có phối hợp với nhau, kể từ năm 2016, các Ngân hàng Trung ương trên thế giới sẽ mạnh ai nấy làm, và vô tình choảng nhau dữ dội vì quyết định của xứ này vẫn ảnh hưởng đến đồng tiền của xứ khác. Người ta có thể gọi đó là “trận chiến ngoại tệ toàn cầu”. Nó đã xuất hiện từ năm 2015 và gia tăng cường độ trong năm tới.

Chẳng khác gì chiến lược chống khủng bố của xứ này cũng khiến làn sóng đen của khủng bố chảy qua xứ khác….

Thị trường và chiến trường toàn cầu đang thiếu hụt một sản phẩm căn bản là “phối hợp”. Sau Giáng Sinh, chúng ta sẽ linh tinh về những chuyện đó.

____

Xin theo dõi chương trình Bên Kia Màn Khói, vừa phát hình tối Thứ Bảy giờ Cali:

 https://www.youtube.com/watch?v=Lvl8Wuv-5Ew

Khủng Hoảng Trung Lưu

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 151214

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Hoa Kỳ và Trung Cộng đều có vấn đề với thành phần trung lưu

* Nhìn thấy quen quen *

Giữa những giao động vì vụ khủng hố tại San Bernadino, ít ai chú ý đến một kết quả khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew (Pew Research Center) công bố một ngày sau vụ khủng bố. Nội dung bản phúc trình là sự chuyển động chậm rãi và tai hại trong xã hội Hoa Kỳ: sự co cụm liên tục của thành phần trung lưu kể từ 45 năm qua.

Khỏi đi vào chi tiết chuyên môn, như định nghĩa về “trung lưu” căn cứ trên lợi tức trung vị (nửa cao hơn bằng nửa thấp hơn) của một hộ gia đình, chúng ta được biết là năm 1971 có 61% dân số Mỹ thuộc thành phần trung lưu, ngày nay, tỷ lệ ấy chỉ còn là 50%. Một cách cụ thể thì có chừng 120 triệu người Mỹ ở tuổi trưởng thành đang sống trong các gia đình trung lưu, so với 70 triệu người thuộc gia đình nghèo và 50 triệu người thuộc loại giàu.

Bên dưới sự chuyển dịch chậm rãi ấy là một hiện tượng khác.

Kể từ năm 1970 đến 2014, lợi tức của giới trung lưu có tăng (34%), mà chậm hơn đà gia tăng của giới thượng lưu (47%), nhưng vẫn khá hơn thành phần nghèo (chỉ tăng có 28%). Các nhà xã hội học nói đến một sự chuyển dịch chìm ở bên trong ba thành phần này: sau nhiều năm thì một số người thuộc loại nghèo đã lên tới trình độ trung lưu và một số thành phần trung lưu có thể bước vào cõi thượng lưu, v.v… Nhưng chi tiết ấy không thể che giấu cảm tưởng phổ biến là xã hội Mỹ đang có triệu chứng bất công, với người giàu thì làm giàu nhanh hơn và người nghèo thì thua sút vì “giàu không kịp”.

Trong một năm “tiền tranh cử” (năm tới dân Mỹ mới đi bầu, vào ngày Thứ Ba mùng tám Tháng 11), hiện tượng sa sút của thành phần trung lưu trở thành đề mục tranh cãi giữa các chuẩn ứng cử viên. Bài này không nói đến cuộc tranh luận ấy vì các chính trị gia thường để ý đến ấn tượng hơn giải pháp cho một vấn đề thuộc cơ cấu kinh tế, lặng lẽ xảy ra từ đã lâu. Bài này đề cập tới một khía cạnh nghiêm trọng hơn, ở ngoài môi trường tranh cử.

Đó là từ đã lâu, Hoa Kỳ đang trôi vào một cuộc khủng hoảng mà ít ai biết: khủng hoảng của thành phần trung lưu. 

*

Sáu bảy chục năm trước, trong thời “Hậu chiến”, một gia đình có thể cảm thấy thoải mái khi chỉ một người đi làm cũng đủ nuôi cả gia đình. Ngày nay,  thời “hậu công nghiệp”, hai vợ chồng đều đi cầy mà vẫn thấy chật vật, dù mức sống có cao hơn một hai thế hệ trước - xe hơi hay máy giặt ngày nay rẻ và tốt hơn hơn so với thời gian lao động cần thiết để thụ đắc các sản phẩm ấy. Họ thấy chật vật vì phải tiết kiệm nhiều mà vẫn khó tiến lên mức thịnh vượng cao hơn.

Với nhiều người, càng ngày càng đông, hình như ngày càng khó với tới “Giấc mơ Hoa Kỳ”.

Nước Mỹ thanh bình và hùng mạnh được xây dựng trên một giấc mơ là người người đều sẽ thịnh vượng hơn. Khi kinh tế tăng trưởng thì giàu nghèo gì cũng đều khá hơn trước. Hy vọng “đi lên” tạo ra động lực lao động, cải tiến năng suất và giữ gìn sự ổn định xã hội để “ngày mai sẽ tươi sáng hơn ngày qua.” Ngày nay, khi một nửa dân số có tính chất quyết định cho sự ổn định ấy lại thấy tương lai chẳng thay đổi mà còn tệ hơn thì đấy là vấn đề.

Tùy quan điểm chính trị, mỗi người có thể giải thích một cách hiện tượng sa sút này.

Nào là sự bóc lột của bọn thượng lưu, hay sự băng hoại của đơn vị gia đình với các bà mẹ một con, tỷ lệ ly dị gia tăng và số hộ gia đình có hai lợi tức có vẻ giảm dần, v.v…. Cách giải thích ấy thổi lên nhiều cuộc tranh luận trên chính trường, ai cũng tìm thấy trong đó tính chất hợp lý của quan điểm của mình: như cánh tả đòi tái phân lợi tức của người giàu cho nhà nghèo để nâng mức tiêu thụ và sản xuất cho cả nền kinh tế, hoặc cánh hữu đòi giải phóng thị trường cho tự do hơn để kinh tế phát triển và nâng cao lợi tức của mọi người, v.v….

Điều ít ai chú ý là khi thành phần trung lưu Hoa Kỳ bị khủng hoảng như ngày nay, và đa số dân Mỹ (trung lưu và nghèo) đều không hài lòng với thực tại và ít tin tưởng vào tương lai thì chính là vị trí siêu cường của Hoa Kỳ mới bị suy yếu.

Ngày nay, người dân Mỹ có thể nhất thời hốt hoảng, giận dữ rồ tranh cãi về nạn khủng bố hay nhu cầu (hoặc nguy cơ) chiến tranh, nhưng bàng bạc bên trong vẫn là nỗi ưu tư của đa số về đời sống, về mức sống, về vật chất. Và thành phần trung lưu hết giữ vai trò tinh thần, là trụ cột cho sự tiến hóa của cả xã hội.

Tạo ảnh hưởng về tinh thần và cách sống cho xã hội là hai thành phần thiểu số “phi kinh tế”.

Người giàu có và tên tuổi (điển hình là nghệ sĩ Hollywood) thì ngợi ca tự do và sự phóng túng của xã hội. Ở cực bên kia là thiểu số bảo thủ, có khi thiên về tôn giáo, thì kêu gọi tăng cường kỷ cương gia đình hay đạo đức. Hai thành phần thiểu số ấy không mấy quan tâm đến hiện tượng trung lưu sa sút về kinh tế và mất tinh thần về tâm lý.

Hai thế hệ trước, việc Liên bang Xô viết phóng vệ tinh Sputnik vào năm 1957 đã gây hốt hoảng trong dư luận và chính giới, như một cơn điện giật khiến cả nước vùng dậy thi đua và đại thắng. Ngày nay, không siêu cường nào trên thế giới có thể gây hốt hoảng và phản ứng tranh đua về kỹ thuật và tổ chức sản xuất. Khủng bố Al-Qaeda hay ISIS vẫn còn đặc tính phi quốc gia và là một loại thách đố khác hơn là về trình độ khoa học kỹ thuật hay tổ chức sản xuất. 

Nói tới siêu cường, tất nhiên người ta nhìn về Trung Cộng, một cường quốc đang lên và thách đố vai trò toàn cầu của nước Mỹ, trước hết ở tại Á Châu.

*

Trung lưu trong cõi tù mù - vừa tù vừa mù

Theo định nghĩa của Bắc Kinh qua các báo cáo của Viện Khoa Học Xã Hội, Trung Cộng có hơn trăm triệu dân là thành phần trung lưu đã thoát khỏi hoàn cảnh “tiểu khang”, sống vừa đủ, của đa số còn lại. Tỷ lệ đó thật ra quá nhỏ, khoảng 10% dân số mà thôi. Họ sống tập trung ở thành thị, với giấc mơ là làm chủ căn nhà và cho con cái đi học, so với giấc mơ của đa số thôn dân là làm chủ một khoảnh đất canh tác hoặc có được việc làm ổn định và có hộ khẩu.

Nhưng thành phần trung lưu xứ này không là loại cột trụ có khả năng hướng dẫn dư luận qua các giá trị tinh thần cho xã hội cùng noi theo. Đấy là phần vụ của “thiếu số “ưu tú”, loại đảng viên trung và cao cấp trong một tổ chức chính trị độc quyền có gần 90 triệu đảng viên. Thiểu số này có mức sống cao hơn – nhờ chế độ tư bản thân tộc – và ảnh hưởng lớn hơn nhờ chế độ tuyên truyền và kiểm soát tư tưởng.

Trong cả nước, họ mới thật sự là “thượng lưu” về cả tinh thần lẫn vật chất.

Chính là sự chọn lựa của họ - thành phần đảng viên và trí thức của đảng – mới định hướng cho xã hội. Và khác với xã hội Hoa Kỳ, cái định hướng ấy thiên về tinh thần, về vai trò chính đáng của đảng và về uy thế chính đáng không kém của quốc gia sau hơn một thế kỷ bị xâm lăng.

Nhiều nhà xã hội học thuộc cánh tả thì tin là với sự gia tăng ngày càng mạnh về lượng và phẩm, thành phần trung lưu Trung Cộng dần dần tạo ra sự chuyển hóa chính trị, khiến xứ này sẽ tôn trọng kỷ cương và luật lệ có đặc tính bình đẳng hơn. Và từ đó tiến tới chế độ dân chủ.

Hiện tượng ấy có xảy ra trong các xã hội Tây phương hoặc nhiều nơi khác, nhưng bất khả tại Trung Cộng.

Thứ nhất, giai tầng trung lưu chưa đủ đông và có quá ít ảnh hưởng so với kẻ cầm chịnh là đảng và giới thượng lưu màu hồng – xin miễn nói đến tư bản đỏ. Thứ hai, trong xã hội Trung Cộng, vai trò của luật pháp không quan trọng bằng quan hệ. Có quan hệ tốt thì vẫn vượt được luật. Và quan hệ ấy dựa trên chữ “tín”. Dân Mỹ thì tin vào luật, dân Tầu thì tin vào người.

Thí dụ như đầu năm nay, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương kỳ 4 của Khóa 18 nhấn mạnh đến yêu cầu cải cách pháp lệnh. Nhưng kết quả chưa thể là một chế độ pháp luật công khai minh bạch và áp dụng đồng đều cho mọi người vì “có luật thì chúng ta vẫn lách”. Người dân tin nhau hơn là tin một đệ tam nhân, của nhà nước, có thể giải quyết mâu thuẫn của họ. Vì vậy, chiến dịch diệt trừ tham nhũng không đạt kết quả là thanh lọc bộ máy hành chánh công quyền cho liêm chính hơn với luật lệ rõ rệt hơn. Nó chỉ là thanh trừng chính trị nhằm tranh đoạt quyền bính. Và còn gây phản tác dụng là làm bộ máy nhà nước bị tê liệt.

Khi ấy, hoạt liệu hay chất bôi trơn, để tạo ra chuyển động vẫn là quan hệ và chữ “tín”. Tham nhũng tiếp tục nảy sinh từ đó ngay giữa chiến dịch diệt trừ tham nhũng!

Trung Cộng không thể lên hàng siêu cường với một định nghĩa lệch lạc như vậy về chữ tín.

Và thứ ba, khi tinh thần quốc gia dân tộc được đề cao, thành một chủ nghĩa Mao-ít mới, Trung Cộng chẳng thể và cũng chẳng muốn tiến tới chế độ dân chủ. Dân chủ là khi cái đảng đại diện của toàn dân làm chủ đất đai và lãnh hải của xứ khác.

Khi so sánh hai xã hội Hoa Kỳ và Trung Cộng, chúng ta đều có thể nói tới sự khủng hoảng của thành phần trung lưu, những người biết điều và tích cực nhất. Nhưng, vụ khủng hoảng tại Hoa Kỳ lại là một cám dỗ cho Trung Cộng.

Đâm ra, Miền Tây của Thái Bình Dương đang có Trung Cộng ca bản Đông Phương Hồng. Miền Đông Thái Bình Dương thì có Hoa Kỳ bải hoải và chẳng làm được gì cho Âu Châu trong sự hoảng loạn và phân hóa của Tây phương.

Có lẽ chúng ta phải đợi một vụ Sputnik nữa thì mới thấy nước Mỹ tỉnh thức. Chỉ mong Sputnik “Made in China” không rơi lên đầu dân Việt. Mong thôi, mà nghi quá!