Trở lại Hiệp định TPP

Nguyên Lam & Nguyễn-Xuân Nghĩa, RFA Ngày 160601

"Diễn đàn Kinh tế" 

 

Lãnh đạo Hà Nội hại dân mà không biết và phải chăng có biết thì cũng bất cần?   

* Đại diện 12 nước thành viên Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương, gọi tắt TPP tại Atlanta, Mỹ ngày 5/10/2015. AFP PHOTO/PAUL HANDLEY * 

 

 

Trong chuyến thăm viếng Việt Nam vừa qua, Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama nhấn mạnh đến yêu cầu thông qua Hiệp định Đối tác Xuyên Thái bình dương, thường được gọi tắt là TPP. Nhân dịp này, Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu lại về hiệp định tự do thương mại và đầu tư cấp vùng giữa 12 quốc gia có sản lượng kinh tế bằng 40% toàn cầu và kim ngạch ngoại thương bằng 20% của thế giới, và sẽ chú trọng đến những trở ngại từ cả hai phía Hoa Kỳ và Việt Nam.

Còn nhiều khó khăn

 

Nguyên Lam: Xin kính chào chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa. Tuần qua, Tổng thống Barack Obama đã thăm viếng Việt Nam và riêng về kinh tế, ông phát biểu, Nguyên Lam xin trích nguyên văn, rằng “Hoa Kỳ sẽ giúp Việt Nam phát huy tiềm lực kinh tế thông qua Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP. Hiệp định TPP sẽ giúp Việt Nam bán nhiều sản phẩm hơn ra thế giới, đồng thời thu hút về nhiều vốn đầu tư, nhưng đòi hỏi Việt Nam cải cách để bảo vệ người lao động, pháp quyền và sở hữu trí tuệ. Hoa Kỳ sẵn sàng giúp Việt Nam thực hiện hiệu quả các cam kết.” Hết trích dẫn. Thưa ông Nghĩa, chúng ta biết Tổng thống Obama coi Hiệp định TPP là dấu ấn của mình và thiết tha kêu gọi các nước sớm phê chuẩn văn kiện này, vì vậy, xin đề nghị ông trình bày lại bối cảnh của hồ sơ và nói rõ về những trở ngại có thể xảy ra trong thời gian tới.

Vì Hiệp định được 12 nước ký kết ngày bốn Tháng Hai năm 2016, nếu Quốc hội của 12 nước cùng phê chuẩn và ban hành biện pháp áp dụng thì trễ lắm là sau hai năm và 60 ngày, tức là mùng năm Tháng Tư năm 2018, TPP có hiệu lực. - Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin trình bày về bối cảnh thủ tục trước và khúc mắc chính trị sau.

- Thứ nhất, đây là một hồ sơ phức tạp với tham vọng trở thành mẫu mực cho tương lai. Sau gần một năm do dự và nghiên cứu, Chính quyền Obama thúc đẩy các nước thông qua việc đàm phán và mau chóng áp dụng. Sau bảy năm và hơn 20 kỳ họp, 12 nước hoàn tất việc thương thuyết vào Tháng 10 năm ngoái và ngày bốn Tháng Hai năm nay đã ký kết văn kiện này.

- Thứ hai, theo quy định ở điều 30 khoản 3, sau ngày ký kết đó, 12 nước có tối đa hai năm để ban hành luật lệ áp dụng, được họ xác nhận bằng văn thư và 60 ngày sau khi có văn thư thì Hiệp định chính thức có hiệu lực. Gặp trường hợp mà một hay nhiều quốc gia không có văn thư xác nhận thì Hiệp định vẫn áp dụng 60 ngày sau khi có ít nhất sáu nước đồng ý khai thông bế tắc này. Việc khai thông đòi hỏi là sáu nước đồng ý phải có sản lượng bằng 85% của toàn khối.

- Vì Hiệp định được 12 nước ký kết ngày bốn Tháng Hai năm 2016, nếu Quốc hội của 12 nước cùng phê chuẩn và ban hành biện pháp áp dụng thì trễ lắm là sau hai năm và 60 ngày, tức là mùng năm Tháng Tư năm 2018, TPP có hiệu lực. Ông Obama hy vọng thủ tục nhiêu khê ấy sẽ hoàn thành trước khi ông mãn nhiệm vào ngày 20 Tháng Giêng năm 2017, nhưng tôi e là khó.

Nguyên Lam: Vì sao ông cho là thủ tục này khó hoàn thành trước khi Tổng thống mãn nhiệm?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin được nói về hoàn cảnh Hoa Kỳ trước, về Việt Nam sau.

- Hoa Kỳ là quốc gia dân chủ vừa trải qua chấn động kinh tế tài chính từ năm 2008 và nay chưa hoàn toàn phục hồi, với khá nhiều vấn đề tích lũy từ ba bốn chục năm qua. Năm nay, Hoa Kỳ lại có tổng tuyển cử khi cử tri bầu lại các chức vụ dân cử then chốt là lãnh đạo Hành pháp, 435 dân biểu và 34 nghị sĩ bên Lập pháp và 11 Thống đốc Tiểu bang. Trong cuộc bầu cử năm nay, hồ sơ kinh tế xã hội có tầm quan trọng đặc biệt với cử tri Hoa Kỳ, bên trong lại có Hiệp định TPP.

- Dù Tổng thống Obama thuộc đảng Dân Chủ ra sức vận động Quốc hội phê chuẩn TPP, đa số giới chức dân cử của đảng lại hoài nghi lợi ích của hiệp định. Xưa nay, đảng Cộng Hòa có xu hướng đề cao tự do mậu dịch và đã từng bỏ phiếu hỗ trợ Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ NAFTA năm 1994 do Chính quyền Dân Chủ của Tổng thống Bill Clinton hoàn thành. Năm nay, sự hoài nghi của cử tri khiến đảng Cộng Hòa chột dạ và không muốn đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Obama. Thực tế thì cả ba ứng cử viên của hai đảng lớn ra tranh cử Tổng thống năm nay đều tỏ ý chống TPP. Khi ấy, Quốc hội khóa 115 đương nhiệm không thể đưa văn kiện này ra thảo luận hoặc đề nghị ban hành luật lệ áp dụng để sẽ thông qua trong năm, cho nên Quốc hội khóa 116 được bầu lên từ cuộc bầu cử năm nay và nhậm chức đầu năm 2017 mới có thể tiến hành việc đó, nếu như có đủ phiếu ủng hộ.

 

Lá phiếu của cử tri Hoa Kỳ sẽ ảnh hưởng TPP?

Nguyên Lam: Thưa ông, Hoa Kỳ là quốc gia vẫn phát huy lợi ích của tự do thương mại, vì sao bây giờ lại tỏ ý hoài nghi Hiệp định TPP do Hành pháp mất bảy năm thương thuyết và được Tổng thống triệt để bênh vực?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta đã nhiều lần phân tích hiện tượng đáng thất vọng ấy và đấy là hậu quả của một vụ khủng hoảng niềm tin vào giới chính trị gia chuyên nghiệp và của tinh thần mị dân. Khi quy cách làm ăn thay đổi thì thể nào cũng có thành phần được lợi và nhiều thành phần khác phải tự cải sửa để nâng sức cạnh tranh, nhưng người ta không xét vào thực tế của một hồ sơ quá phức tạp như vậy rồi đơn giản tri hô rằng Hiệp định có lợi cho bọn tài phiệt và làm công nhân Mỹ mất việc. Các kinh tế gia thiên tả thì dùng kiến thức chuyên môn của họ để xác nhận chuyện ấy làm quần chúng càng dễ hiểu lầm một vấn đề hơi rắc rối.

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama tại cuộc họp báo chung ở Hà Nội hôm 23/5/2016.

- Sự thật thì ngoại thương hay toàn cầu hóa là con đường hai chiều. Thí dụ như các tập đoàn đa quốc tại Hoa Kỳ có thể đầu tư vào Đông Á hay Trung Mỹ và tạo thêm hai triệu việc làm ở nơi đó và cắt bớt một triệu công việc ở nhà. Nhưng ít ai tính ra là các tập đoàn ấy cũng tuyển dụng nhân lực cao cấp người Mỹ trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, tư vấn hay tài chính. Và càng tạo thêm việc làm ở nước ngoài thì doanh nghiệp Mỹ càng nâng mức tiêu thụ hàng hóa Hoa Kỳ, tức là giúp cho xuất khẩu. Một thí dụ khác là nhân công ngành dệt sợi hay đồ da Việt Nam mà làm việc trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thì nhận lương cao gấp rưỡi các doanh nghiệp nội địa, nhờ đó họ lại thuộc vào nhóm ngũ phân 20% có lợi tức cao nhất và có sức mua hàng “Made in USA” như Tổng thống Mỹ đã phát biểu tại Mỹ Đình.

Nguyên-Lam: Trong hoàn cảnh đầy những bất trắc như thế thì thưa ông, phải chăng lá phiếu của cử tri Hoa Kỳ sẽ ảnh hưởng đến số phận của Hiệp định TPP?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi e là trình trạng này này sẽ chi phối cả cuộc bầu cử Quốc hội ở các địa phương gặp vấn đề kinh tế chứ không riêng gì cuộc bầu tử tổng thống. Cho nên chưa chắc Quốc hội khóa 116 được bầu lên ngày tám Tháng 11 năm nay và sẽ nhậm chức ngày ba Tháng Giêng năm 2017 đã có thể thông qua việc này. Muốn thông qua thì còn phải biểu quyết nhiều luật lệ áp dụng hoặc đòi hỏi điều chỉnh lại những cam kết đã hoàn tất với 11 nước kia.

- Có một chuyện đáng chú ý là trong cuộc tranh luận trên chính trường Mỹ hiện nay thì Việt Nam lại được viện dẫn như một lý do đáng chống đối vì Việt Nam được coi là có lợi nhất khi tham gia Hiệp định TPP.

Nguyên Lam: Thưa ông tại sao như vậy trong khi chính Tổng thống Obama lại khuyến khích Việt Nam nên tiến hành cải cách và còn nói rằng Hoa Kỳ sẵn sàng giúp Việt Nam thực hiện các cam kết một cách hiệu quả?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Nguyên Lam nêu lên một câu hỏi rất hay. Phân tích hậu quả của TPP, các tổ chức quốc tế đều đánh giá là trong 12 thành viên thì Việt Nam có lợi nhất vì sẽ nâng tổng sản lượng được 10% nhờ xuất khẩu tăng 30% tính đến năm 2030. Do đó, các chính trị gia đều có thể nói Việt Nam có lợi nhờ nhân công rẻ nên sẽ cướp việc làm của người Mỹ. Sự thật nó rắc rối hơn như diễn đàn này đã phân tách từ sáu tháng trước mà tôi xin được nhắc lại ở đây.

Dù Tổng thống Obama thuộc đảng Dân Chủ ra sức vận động Quốc hội phê chuẩn TPP, đa số giới chức dân cử của đảng lại hoài nghi lợi ích của hiệp định. - Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Nói chung, Việt Nam được đánh giá là thành viên thuộc loại lạc hậu nhất trong 12 đối tác TPP nên được thông cảm với mười mấy điều khoản về kỳ hạn tuân thủ, từ một hai năm đến 10, 15 và thậm chí 20 năm, thì mới được lợi thế về quan thuế và quyền tự do xuất khẩu. Riêng trong lĩnh vực lao động thì Việt Nam có một thỏa thuận biệt lập theo đó sẽ được Mỹ yểm trợ và theo dõi việc tuân thủ cam kết về lao động. Một cách thiết thực thì một ủy ban gồm ba chuyên gia về lao động của Việt Nam, Hoa Kỳ và của Tổ chức Lao động Quốc tế ILO sẽ giám sát việc Việt Nam chấp hành trong vòng năm năm sau khi áp dụng Hiệp ước TPP. Sau năm năm ấy, phía Hoa Kỳ có thể chối từ lợi thế mậu dịch cho Việt Nam nếu thấy xứ này không tuân thủ những điều cam kết. Tuy nhiên, qua kinh nghiệm của quốc tế về tinh phần bội ước - là phản bội và không chấp hành các hiệp ước - của Chính quyền Hà Nội, các tổ chức lao động và nhân quyền lẫn nhiều dân cử Mỹ trong Quốc hội không tin vào cam kết của Hà Nội và đang gây sức ép với Chính quyền Hoa Kỳ để có khi sẽ gạt Việt Nam ra ngoài. Nếu điều ấy xảy ra thì chính là dân Việt Nam mới bị thiệt thòi nhất. Chúng ta cảnh báo chuyện này từ sáu tháng trước và đây là lý do khiến Tổng thống Mỹ phải nhắc nhở mà có lẽ lãnh đạo Hà Nội và nhiều kẻ bàng quan ở bên Mỹ xưa kia từng ca tụng chế độ Hà Nội vào thời gọi là “chống Mỹ cứu nước” cho đến ngày nay vẫn chưa hiểu!

Nguyên Lam: Một cách cụ thể thì thưa ông đâu là những trở ngại mà Việt Nam cần vượt qua để ít ra thuyết phục Quốc hội Hoa Kỳ không gây thêm vấn đề về Hiệp định TPP?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đầu tiên, vào giờ cuối ở Tháng 10 năm ngoái, Chính quyền Obama còn cố cứu Hà Nội với điều kiện đặc miễn tiêu cực là gia hạn chấp hành nhiều đòi hỏi cải cách thêm 5-10-20 năm. Nhưng Hà Nội lại tưởng rằng khôn và sẽ lại lừa được Mỹ.

- Thứ hai là khuôn khổ TPP có nhiều yêu cầu rõ rệt mà Hà Nội nghĩ là sẽ luồn lách được. Đó là 1/ chấp hành luật lệ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chứ không thể ăn cắp tác quyền của xứ khác; 2/ xác định tiêu chuẩn về bảo vệ môi sinh và quyền lợi lao động, trong đó có cả quyền thiết lập công đoàn và hiệp hội tự do; 3/ giải tỏa chế độ tiếp liệu cho chính phủ về hàng hóa và dịch vụ để mở rộng nguồn cung cấp thay vì có những hạn chế và chọn lọc của Hà Nội; 4/ phải áp dụng kỷ luật quản lý doanh nghiệp nhà nước và cho tư doanh có không gian phát triển.

- Sau cùng, vẫn trong khuôn khổ cam kết của TPP nhưng do hậu quả tai hại vừa qua của vụ khủng hoảng môi sinh tại Vũng Áng Hà Tĩnh khiến cá chết ngập bờ, Quốc hội Hoa Kỳ cùng các tổ chức bảo vệ môi sinh và sức khỏe sẽ đòi hỏi Hà Nội chấp hành quy định về vệ sinh và an toàn thực phẩm, gọi tắt là SPS cho chữ Sanitary và PhytoSanitaire. Đã không xử lý vụ khủng hoảng môi sinh, lại còn đàn áp người biểu tình ôn hòa vì tai họa cá chết và thức ăn nhiễm độc, Hà Nội đang làm trào lưu chống TPP và chống Việt Nam tham gia hiệp định càng có sức thuyết phục và ngay trước mắt thì không ai ở Hoa Kỳ muốn tiêu thụ thực phẩm sản xuất tại Việt Nam. Lãnh đạo Hà Nội hại dân mà không biết và phải chăng có biết thì cũng bất cần?

Nguyên Lam: Câu hỏi cuối, thưa ông, Việt Nam phải làm gì để có thể là thành viên TPP?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đây là cơ hội cho Việt Nam “Thoát Tầu” và tìm ra tương lai tốt đẹp hơn nếu tôn trọng các cam kết trong khuôn khổ Hiệp định TPP. Nhưng tôi không tin vào phép lạ và cũng chẳng tin là chế độ Hà Nội sẽ chuẩn bị những thay đổi cần thiết, cho nên chế độ này không có tương lai và sẽ chẳng có một Tổng thống Mỹ đến tận nơi ân cần khuyến cáo.

Nguyên Lam: Ban Việt ngữ đài Á Châu Tự Do xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc phỏng vấn này.

Quan Hệ Kinh Tế Việt-Mỹ

Nguyên Lam & Nguyễn-Xuân Nghĩa, RFA Ngày 160524

"Diễn đàn Kinh tế"  

Bình thường hóa quan hệ với một chế độ bất bình thường

* Tổng thống Mỹ Barack Obama (trái) nói chuyện với các doanh nhân tại DreamPlex, thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 24 tháng 5 năm 2016. AFP photo*    

Chuyến viếng thăm Việt Nam của Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama được dư luận Việt Nam và quốc tế chú ý vì cả lý do an ninh lẫn kinh tế, hơn hai chục năm sau khi bang giao Việt-Mỹ được tái lập.

Nguyên Lam: Xin kính chào chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa. Thưa ông, chuyến thăm viếng Việt Nam của Tổng thống Barack Obama cho thấy Hoa Kỳ đã bình thường hóa gần như toàn diện mối quan hệ với Việt Nam, nhưng tiến trình ấy phải qua một giai đoạn kéo dài mất hơn hai chục năm, là điều gì đó khá bất thường, ông nghĩ sao?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Hoa Kỳ vừa bình thường hóa quan hệ mọi mặt với một chế độ bất thường vì chế độ này chưa hề bình thường hóa quan hệ của nó với chính người dân. Về diễn tiến thì có lẽ chúng ta cần nhắc lại vài dấu mốc căn bản sau đây:

- Sau khi bãi bỏ lệnh cấm vận kinh tế năm 1994, Hoa Kỳ tái lập bang giao với Việt Nam năm 1995. Từ đấy, các chính quyền cả Dân Chủ lẫn Cộng Hoà, đều tích cực giúp Việt Nam cải thiện kinh tế với cao điểm là năm 2001, khi Tổng thống Bill Clinton cho ký hiệp định thương mại song phương Mỹ-Việt gọi là BTA, bên trong có điều khoản tạm chấp nhận quy chế tối huệ quốc, là mậu dịch bình thường – hay NTR – được tái xét hàng năm. Sau đấy, quy chế NTR trở thành vĩnh viễn và thường trực từ năm 2007 khi Hoa Kỳ thời ông George W. Bush mở cửa cho Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO. Lý do chính thức là nếu cải thiện kinh tế sẽ cải thiện chính trị, nhưng Hà Nội lại gọi đó là "âm mưu diễn biến hoà bình" và chẳng hể cải thiện về chính trị mà bám chặt lấy ách độc tài! Đấy là một lẽ bất thường.

Nguyên Lam: Thưa ông, thế rồi từ những năm đó, tình hình kinh tế Việt Nam có thay đổi không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Từ đó, tình hình kinh tế Mỹ-Việt có đổi khác. Tôi xin được nêu vài con số về sự đổi khác nhưng nhấn mạnh rằng đời sống đa số người dân Việt Nam thì vẫn chưa. 

- Từ 1994 đến cuối năm 2008 là sau khi gia nhập tổ chức WTO, xuất khẩu của Việt Nam qua Mỹ đã từ 50 triệu Mỹ kim tăng đến hơn 12.000 triệu, tức là hơn 12 tỷ, gấp 250 lần. Ngược lại, xuất khẩu của Mỹ qua Việt Nam chỉ tăng từ 172 triệu Mỹ kim lên gần hai tỷ bảy - gấp 15 lần thôi. 

- Về đại thể, từ 1995 Việt Nam liên tục đạt xuất siêu - là xuất nhiều hơn nhập - với Hoa Kỳ. Kỷ lục là năm ngoái xuất gần 38 tỷ mà nhập có bảy tỷ, xuất siêu gần 31 tỷ Mỹ kim. Tức là Việt Nam có lợi lớn trong quan hệ buôn bán với Mỹ. Vắn tắt thì thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam chính là Hoa Kỳ, khốn nỗi, được xuất siêu bao nhiêu với kinh tế Mỹ thì Việt Nam bị nhập siêu bấy nhiêu với kinh tế Trung Quốc. Thực tế thì kinh tế Việt Nam là vệ tinh của kinh tế Trung Quốc và dần dần khối kinh tế Âu-Mỹ-Nhật đều biết điều ấy.

- Nếu bảo rằng Hoa Kỳ bang giao với Việt Nam để tư bản của Mỹ trục lợi nhờ nhân công rẻ của Việt Nam thì người ta lại lầm nữa vì trong quan hệ kinh tế giữa hai nước, Việt Nam có lợi hơn và các doanh nghiệp Mỹ cũng chẳng dẫn đầu trong số đầu tư trực tiếp vào Việt Nam.

Chuyện dân chủ

Nguyên Lam: Trở lại mục tiêu ban đầu của việc bình thường hóa quan hệ ngoại giao, Hoa Kỳ có thể chủ trương là nếu giúp Việt Nam cải thiện kinh tế thì xã hội cũng sẽ cải thiện về chính trị và tiến dần sang chế độ dân chủ, ông nhận xét như thế nào?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đấy là một lầm lẫn lớn từ cả hai phía.

- Hoa Kỳ có thể cả tin rằng sức mạnh kinh tế thị trường sẽ dẫn tới chuyển hóa chính trị là điều không tất nhiên, vì các chế độ độc tài vẫn có thể áp dụng quy luật thị trường có chọn lọc để củng cố chế độ, là điều đã thấy tại Trung Quốc và sẽ thấy tại Cuba. Ngược lại, Hà Nội cho rằng Mỹ có dụng ý chính trị để chuyển hóa chế độ theo kiểu diễn biến hòa bình. Thật ra Hoa Kỳ có nêu khuyến cáo hoặc thậm chí gây áp lực, nhưng chuyển hóa hay không thì vẫn là quyết định của Việt Nam. Hoa Kỳ đã từng có quan hệ khá chặt chẽ với nhiều chế độ độc tài, nếu có thêm một chế độ Hà Nội nữa thì cũng chẳng làm nước Mỹ thay đổi chính sách. Tổng kết lại thì có muốn dân chủ hay không là chuyện của dân Việt Nam, không là một yêu cầu tiên quyết của nước Mỹ.

Thật ra Hoa Kỳ có nêu khuyến cáo hoặc thậm chí gây áp lực, nhưng chuyển hóa hay không thì vẫn là quyết định của Việt Nam. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyên Lam: Trong trường hợp đó, ông giải thích thế nào về nỗ lực của Tổng thống Hoa Kỳ trong hiệp ước xây dựng đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta nên xét kỹ rằng nỗ lực đó có lợi cho Mỹ hay cho Việt Nam?

- Nếu muốn gia nhập hệ thống TPP này mà Việt Nam cải thiện quy chế lao động, có công đoàn tự do và tôn trọng nền tảng luật lệ minh bạch thì điều ấy có lợi cho người Việt Nam hơn là cho nước Mỹ. Trong 12 quốc gia thành viên của hệ thống TPP, Việt Nam được đánh giá là có lợi nhất vì sẽ tăng xuất khẩu được hơn 30% và nhờ đó, sản lượng kinh tế được thêm 10% kể từ khi áp dụng cho tới năm 2030.

- Ngoài ra còn có hai yếu tố quan trọng khác về phẩm hơn là về lượng. Thứ nhất, kinh tế Trung Quốc phải chuyển hướng với giá nhân công cao hơn và mất lợi thế là công xưởng toàn cầu cho nên giới đầu tư nhắm vào Việt Nam cùng khoảng 18 thị trường khác là giải pháp thay thế. Nếu là thành viên của TPP thì Việt Nam dễ khai thác lợi thế ấy với khả năng sản xuất và cung ứng các ngành dệt sợi, đồ gỗ, đồ da hay sản phẩm gia dụng của công nghiệp nhẹ lẫn hàng điện tử. Thứ hai, vì Trung Quốc không ở trong hệ thống TPP nên đây là cơ hội cho kinh tế Việt Nam ra khỏi tình trạng lệ thuộc kinh tế Trung Quốc.   

Tổng thống Mỹ Barack Obama (giữa) xem một triển lãm nhỏ về du lịch tại DreamPlex tại thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 24 tháng 5 năm 2016. AFP photo

Nguyên Lam: Nếu như vậy, thưa ông, phải chăng Chính quyền Obama muốn qua hiệp ước TPP mà yểm trợ an ninh của Việt Nam trước sức ép của Trung Quốc như nhiều giới chức ngoại giao Mỹ đã nói ra?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nghĩ rằng đấy lại là một lầm lẫn khác. Hoa Kỳ đang làm ăn buôn bán với Trung Quốc có hơn một tỷ 350 triệu dân thì chẳng có lý do gì mà huy động 90 triệu người Việt vào chiến tuyến chống Tầu về mặt kinh tế. Tôi thiển nghĩ rằng an ninh của nước Việt, hay nhân quyền và dân chủ của người Việt, phải xuất phát từ Việt Nam, chứ không thể lệ thuộc vào chính sách thất thường của nước Mỹ.

- Nhưng Hà Nội cũng chẳng thể quên rằng Quốc hội và dư luận Hoa Kỳ vẫn tiếp tục lên án nạn vi phạm nhân quyền và đàn áp dân chủ của Hà Nội vì dân Mỹ không muốn dân Việt mãi mãi là nạn nhân của một chế độ tồi tệ. Hoa Kỳ là nơi mà “quyền lực mềm” có sức mạnh thực tế, nó không xuất phát từ chính sách quân sự hay kinh tế của Chính quyền Obama mà một cách tự phát từ xã hội dân sự, trong đó có cả cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Quyền lực đó có thể giúp người ta thấy ra mối nguy của Bắc Kinh và lối ăn nói nước đôi của Hà Nội. Trong 20 năm qua, chính là những nỗ lực tự phát của xã hội Mỹ lẫn các tổ chức thiện nguyện về giáo dục, y tế và văn hóa đã làm xã hội Việt Nam thay đổi nhiều hơn là người ta thường nghĩ.

TPP sẽ tới đâu

Nguyên Lam: Cho tới nay thì hình như Quốc hội Hoa Kỳ vẫn chưa phê chuẩn Hiệp ước TPP dù 12 nước đã hoàn tất việc thương thuyết từ ngày năm Tháng 10 năm ngoái và chính thức ký kết vào Tháng Hai vừa qua. Thưa ông, diễn biến của hồ sơ này sẽ là gì trong thời gian tới?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Theo đúng thủ tục sau khi ký kết vào Tháng Hai vừa qua, 12 quốc gia sẽ có hai năm cứu xét và phê chuẩn, hạn chót là vào Tháng Năm năm 2018. Từ nay đến đó, từng nước cũng phải cải thiện luật lệ để áp dụng và có quyền yêu cầu điều chỉnh theo quan điểm quyền lợi của mình. Sau cùng, nếu các thành viên có sản lượng kinh tế cao bằng 85% của sản lượng toàn khối thì Hiệp ước đó vẫn thành hình. Điều ấy có nghĩa là nếu hai nền kinh tế giàu nhất khối là Hoa Kỳ và Nhật Bản mà đồng ý thì các nước kia sẽ phải theo.

Nguyên Lam: Thưa ông, trở ngại về phía Việt Nam là gì? 

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nghĩ rằng trở ngại lớn nhất là lãnh đạo Việt Nam thuộc trình độ bán hàng xén mà nghĩ là ta đã lên tới cấp bán hàng bách hóa để rồi sẽ mở siêu thị. Họ nghĩ rằng sẽ lại lừa được thế giới như trong thời chiến tranh - là điều tương đối dễ vì trình độ nhận thức nông cạn của trí thức và chiến lược gia Hoa Kỳ thời ấy - nhưng quên rằng thế giới đã thay đổi.

- Trước hết, nói về quan hệ kinh tế Việt-Mỹ từ hai chục năm qua thì dù được các thành phần tả khuynh hay thân cộng nâng đỡ, Hà Nội vẫn chưa vượt qua rào cản của Quốc hội Hoa Kỳ nên chưa tranh thủ được quy chế đặc miễn GSP hay Generalized System of Preferences để bán vào Hoa Kỳ khoảng 5000 sản phẩm khỏi bị thuế quan, gọi là duty free. Lý do chính vẫn là nạn chà đạp nhân quyền, trong khi nhiều xứ nghèo hơn đã được quy chế này.

Tôi nghĩ rằng trở ngại lớn nhất là lãnh đạo Việt Nam thuộc trình độ bán hàng xén mà nghĩ là ta đã lên tới cấp bán hàng bách hóa để rồi sẽ mở siêu thị. Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Quan trọng hơn vậy chính là hồ sơ Đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP. Dù Việt Nam được lợi nhất về lý thuyết, về thực tế thì sự tình lại phức tạp hơn, nhất là trong bối cảnh của cuộc tranh cử tổng thống năm nay tại Mỹ. Muốn hưởng mối lợi ấy của TPP thì Việt Nam phải cải cách, là điều các nước mong muốn mà Hà Nội lưỡng lự vì sợ cơ sở mất đỉnh chung bổng lộc. Thứ nữa, dù có cam kết, Hà Nội vẫn giữ quyền bội tín và gặp phản ứng mạnh của xu hướng “chống toàn cầu hóa” và “bảo hộ mậu dịch” trên chiến trường và thị trường quốc tế. Trong khi ấy, vì cuộc tranh cử Tổng thống, cả ba ứng cử viên còn lại của hai đảng lớn đều nói khác và hết tin tưởng gì vào toàn cầu hóa mà lại còn nêu ra chủ trương bảo hộ mậu dịch. Vì vậy, việc Quốc hội Hoa Kỳ phê chuẩn Hiệp ước TPP này là điều xa vời.

Nguyên Lam: Thưa ông, kết cuộc thì liệu Việt Nam có triển vọng tham gia vào Hiệp ước này hay không sau chuyến thăm viếng của Tổng thống Hoa Kỳ?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi đoán rằng Tổng thống Mỹ đã kín đáo gây áp lực rất mạnh với lãnh đạo Hà Nội nhưng cũng chẳng muốn họ bị mất mặt mà công khai nói ra điều ấy, nhất là sau nạn vi phạm nhân quyền quá trắng trợn vừa qua. Nhưng Hà Nội lại chẳng biết rằng vì những nhược điểm nói trên, về cả nhân quyền lẫn bảo vệ môi sinh, mà Việt Nam có thể bị Quốc hội Mỹ gạt ra ngoài TPP như một điều kiện phê chuẩn, với thiệt hại rất cao cho người dân và các doanh nghiệp. Lý do là lãnh đạo Việt Nam vẫn không tuân thủ các cam kết trong khi lại có lợi nhiều nhất nhờ TPP. Đây sẽ là niềm thất vọng cho Tổng thống Barack Obama vì hiệp ước TPP là một di sản ông muốn để lại. Thêm một lần nữa, Hà Nội sẽ lại lỡ cơ hội và người Việt vẫn bị thiệt hại trong khi viễn ảnh khủng hoảng kinh tế vì vụ khủng hoảng môi trường nay đã cận kề.   
 

Nguyên Lam: Xin cảm tạ chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa về cuộc phỏng vấn này.  

Hoa Kỳ Gỡ Bỏ Lệnh Cấm Vận Võ Khí

Linh Nguyễn/Người Việt (tổng hợp) Ngày 160523

Người gốc Việt, dân cử Mỹ, và phản ứng về việc bỏ cấm vận vũ khí VN

* Tổng thống  Obama gỡ lệnh cấm vận võ khí sát thương - Tranh hý họa của báo Mỹ *

LITTLE SAIGON, California (NV) - Tổng Thống Hoa Kỳ Barack Obama tuyên bố hủy bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận hiệu lực từ nửa thế kỷ, về việc bán vũ khí sát thương cho Việt Nam, trong cuộc họp báo Hôm Thứ Hai, 22 Tháng Năm, cùng Chủ Tịch CSVN Trần Đại Quang, tại Hà Nội. Người Mỹ gốc Việt và một số giới chức dân cử Mỹ có những phản ứng khác nhau về quyết định này.

Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng (Giáo sư môn Chính trị học và Bang giao Quốc tế tại Đại Học George Mason – Virginia, và là thành viên cao cấp của Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quan Hệ QuốcTế CSIS của Hoa Kỳ).

"Quyết định của TT Obama là điều Việt Nam trông đợi. Nhưng quyết định này cũng làm một số người ngạc nhiên. Có lẽ phía chính quyền của ông Obma đã có quyết định rồi nhưng chọn đúng thời điểm khi ông Obama công du Việt Nam để loan báo hòng tạo được ảnh hưởng lớn. Về bối cảnh bang giao Việt – Mỹ, quyết định bỏ cấm vận võ khí cho Việt Nam là hoàn tất tiến trình bình thường hóa bang giao giữa Washington và Hà Nội, từ việc bình thường hóa ngoại giao dưới thời Tổng Thống Clinton, rồi bình thường hóa quan hệ kinh tế thời Tổng thống Bush, và bây giờ là bình thường hóa quân sự thời Tổng thống Obama. Đối với Hà Nội, quyết định này là biểu tượng quan trọng là Washington ủng hộ họ và Việt Nam có sự cộng tác mật thiết với cường quốc mạnh nhất thế giới và cũng giúp cho chính quyền Hà Nội có một sự chính thống nào đó trong quan điểm của người Mỹ đối với đảng cộng sản và chính quyền hiện tại. Còn đối với ông Obama thì đây là quyết định lịch sử, một di sản lịch sử mà ông để lại như những di khác khác là bang giao với Cuba, ký việc ước cấm phổ biến võ khí nguyên tử với Iran và bây giờ là bỏ cấm vận võ khí với Việt Nam. Những di sản này của ông Obama sẽ tạo thuận lợi cho những người thừa kế ông làm việc. Còn đối với nước Mỹ, thì đây là bước tiến tạo nên lòng tin chiến lược giữa hai nước và khuyến khích Việt Nam càng ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong cán cân quyền lực tại Á Châu để chống lại chính sách khống chế của Trung Quốc tại Biển Đông mà sự khống chế này sẽ làm hại quyền lợi của nước Mỹ.   
  

NV: Thưa giáo sư, trước chuyến công du Việt Nam của TT Obama, một số dân biểu, nghị sĩ Mỹ kêu gọi ông Obama nêu vấn đề nhân quyền tại Việt Nam với giới lãnh đạo Hà Nội, vậy mà ông Obama cho Hà Nội được quyền mua võ khí nhưng không đạt thỏa thuận nào về nhân quyền, vậy khi về lại Mỹ, ông Obama liệu có gặp khó khăn nào với phía Lập pháp không?  
 

G.S Hùng: Tôi không nghĩ ông Obama sẽ gặp khó khăn nhưng trước khi ông đi Việt nam đã có những chỉ trích và áp lực rồi và ngay sau khi ông công bố quyết định bỏ cấm vận võ khí Việt Nam thì lập tức có một số người, một số đoàn thể và cơ quan chỉ trích. Nhưng nên nhớ là báo chí cho biết ông Obama đã liên lạc rất thường xuyên với quốc hội nên tôi tin là ông Obama đã tiên đoán được những phản ứng này. Nhưng phía Hà Nội đã thả Linh mục Nguyễn Văn Lý trước khi ông Obama bỏ cấm vận võ khí; còn phía chính quyền Mỹ thì đã nói việc bỏ cấm vận võ khí chỉ là mở đầu về nguyên tắc thôi, còn mỗi khi Việt Nam mua võ khí thì Mỹ sẽ quyết định theo từng trường hợp và mỗi trường hợp đều gắn liền với vấn đề nhân quyền. Ngoài ra, hiệp ước TPP đã trù liệu Việt Nam phải thi hành quyền lao động và Mỹ cũng đã yêu cầu Hà Nội thi hành và soạn những luật để thi hành quyền này và Mỹ s8ãn sàng giúp đỡ để làm luật đó.

NV: Giáo sư nghĩ sao về lời tuyên bố của TT Obama là việc bãi bỏ lệnh cấm bán võ khí cho Việt Nam không nhắm vào Trung Quốc?  

G.S Hùng: Ông Obama nói thế thôi chứ Ngoại trưởng Mỹ Kerry đã tuyên bố bỏ cấm vận võ khí nhằm giúp Việt Nam có khả năng phòng thủ thì đó là rõ ràng nhắm vào Trung Quốc rồi.

Kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa (Nhà bình luận)

Thời Chiến tranh lạnh, vào năm 1976, Quốc hội Hoa Kỳ đã có Đạo luật Kiểm soát Xuất cảng Võ khí (Arms Export Control Act - AECA) theo đó, Tổng thống được phép quyết định việc xuất nhập cảng võ khí và dịch vụ liên quan tới quốc phòng. Khai triển đạo luật ấy là Những Quy định về Giao dịch Võ khí Quốc tế (International Traffic in Arms Regulations – ITAR) được trao cho Bộ Ngoại giao thi hành nhằm bảo vệ an ninh và quyền lợi của Hoa Kỳ, để các loại võ khí siêu hạng không rơi vào tay đối thủ hay kẻ thù. Việt Nam rơi vào những quy định của ITAR từ năm 1984 vì lý do vi phạm nhân quyền. Sau khi hai nước thiết lập bang giao từ năm 1995, Việt Nam vẫn còn bị những hạn chế đó.Từ năm 2014, Chính quyền Barack Obama đã có ý gỡ bỏ những cản trở cho Việt Nam nhưng phải đi từng bước, với từng loại quân trang rồi quân cụ từ cấp thấp nhất. Việc Tổng thống Obama thông báo tại Hà Nội hôm 23 rằng từ nay Việt Nam sẽ hết bị cản trở là bước sau cùng để hoàn toàn bình thường hóa quan hệ giữa hai nước.  

Điều đáng tiếc là ông Obama lại phải khẳng định rằng quyết định ấy “không nhắm vào Trung Quốc” là một phát biểu không cần thiết. Đáng tiếc hơn vậy là ông gạt qua một bên mối quan tâm về tình trạng vi phạm nhân quyền quá trắng trợn của Hà Nội đã được Quốc hội và các tổ chức tranh đấu cho nhân quyền nêu ra. Và ông được chế độ đáp lễ bằng cách ngăn cản việc ông tiếp xúc với một số nhân vật bất đồng chính kiến, thậm chí còn giam giữ họ để họ khỏi gặp Tổng thống Mỹ.  

Hai điều ấy gây thất vọng cho nhiều người về sự quyết đoán của tổng thống Hoa Kỳ.  

Nhưng dù quyết định gỡ bỏ việc xuất cảng võ khí được thông báo một cách ngoạn mục – hay nhục nhã – sự thật thì việc Hà Nội mua võ khí của Hoa Kỳ vẫn sẽ được cứu xét qua từng hồ sơ và Quốc hội Mỹ vẫn có tiếng nói trong từng quyết định ấy để các loại võ khí siêu hạng của Hoa Kỳ không lọt vào tay một đối thủ, là Trung Cộng, cường quốc chống lưng cho chế độ Hà Nội, và yếu tố nhân quyền sẽ còn chi phối từng quyết định xuất cảng. Quả thật Hoa Kỳ muốn bình thường hóa quan hệ với một chế độ không bình thường trong quan hệ của chế độ với chính người dân của mình. Lại một thành tích khác của Barack Obama! Không đáng ngạc nhiên nhưng đáng buồn.

Tiến Sĩ Nguyễn Bá Tùng(Trưởng Ban Phối Hợp Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam) 

"Mỹ bỏ cấm vận là chuyện đương nhiên, thuần túy lợi ích kinh tế. Tôi thấy xót xa, vì cố tìm chữ nhân quyền trong những lời nói của Tổng Thống Obama, nhưng không thấy. Có lẽ cộng đồng người Việt ở hải ngoại không đủ mạnh để Tổng Thống Obama quan tâm."   

Tiến Sĩ Lê Minh Nguyên (Thành viên Mạng Lưới Nhân Quyền)  

Chính quyền Obama đã nhịn nhục Đảng CSVN một cách quá đáng. Để được gì? - Một hy vọng (hay là một cam kết trong bí mật?) là Việt Nam sẽ ngã về phía Hoa Kỳ trong vấn đề an ninh và thương mại, phục vụ cho chủ trương xoay trục của Hoa Kỳ?

Nhân quyền thì luôn luôn bị nằm nguội lạnh phía sau (back burner). Nhìn CSVN cư xử nhân quyền trong chuyến Obama viếng thăm này:

- Thả LM Nguyễn Văn Lý sớm được hơn 1 tháng.
- Bắt công dân Mỹ Nancy Nguyễn.

- Đàn áp thô bạo người dân quan tâm môi trường.

Chính quyền Obama chỉ hổ trợ nhân quyền Việt Nam trên đầu môi chót lưỡi. 

Rồi nhìn cách CSVN cho người ra phi trường Nội Bài đón ông Obama tối Chủ Nhật 22/5: chỉ là hai nhân vật cấp thấp của Bộ Ngoại Giao (Thứ Trưởng Hà Kim Ngọc) và Phủ Chủ Tịch (Chủ Nhiệm Văn Phòng Đào Việt Trung) - Một sự hạ thấp vị thế của Tổng Thống Obama cũng như của siêu cường số một thế giới.  

Tờ Hoàn Cầu Thời Báo, tờ báo thuộc cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng Sản Trung Quốc, hôm 19/5 viết rằng việc “Việt Nam tiến lại gần hơn Mỹ là một tiến trình tự nhiên đối với việc phát triển nền kinh tế dựa vào xuất khẩu ở Đông Nam Á, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc Hà Nội có ý định xa lánh Trung Quốc..." “Nếu Hoa Kỳ tính dùng Việt Nam để khống chế Trung Quốc thì đó là điều vô vọng." Nó cho thấy hai điều: (1) Trung Quốc vẫn khống chế toàn diện Đảng CSVN và (2) Đảng CSVN chỉ lợi dụng Hoa Kỳ.  

Chính quyền Obama tương nhượng đến thế là cùng!   

Tạ Phong Tần (Blogger)  

"Năm 2012, tôi đọc báo Nhân Dân phỏng vấn ông Nguyễn Chí Vịnh, thứ trưởng quốc phòng Việt Nam thời đó rêu rao quân đội Việt Nam chính quy, hiện đại, nhưng sự thưc hải quân CSVN quá yếu. Ngay cả khi ngư dân Việt Nam bị Trung Quốc tấn công, có bảo vệ gì được cho dân. Không có vũ khí để tranh chấp trên biển."

"Năm 2014, Ngoại Trưởng Mỹ John Kerry tuyên bố bỏ một phần cấm vận. Lập tức truyền thông trong nước cho đó là một thắng lợi cho Việt Nam. CSVN quên rằng người Mỹ có câu thòng rằng, phải được Tổng Thống Mỹ phê duyệt. Như thế bỏ cấm vận vẫn như chưa bỏ mà thôi."

"Ngày nay, Tổng Thống Mỹ tuyên bố bỏ cấm vận hoàn toàn, là một người dân thường, trên thực tế làm sao biết có câu thòng nào hay không? Không ai biết chi tiết!"

"Tóm lại ai cũng thấy Trung Quốc leo thang ở biển Đông, họ coi cứ như ở ao nhà của mình. Việt Nam không có khả năng chống. Khi Mỹ bỏ lệnh cấm vận thì CSVN buộc phải theo Mỹ thôi!"

Loretta Sanchez
(Dân Biểu Liên Bang Hoa Kỳ)

Dân Biểu Loretta Sanchez (CA-46), phát biểu rằng Hạ Viện Hoa Kỳ tuần trước thông qua phần đề nghị tu chính của bà, rằng sự gia tăng liên hệ về quân sự với Việt Nam phải tùy thuộc điều kiện Việt Nam thực thi cải tổ về nhân quyền.

Trích Thông Cáo Báo Chí:  

"Tôi sợ rằng sớm bỏ lệnh cấm vận vũ khí đối với Việt Nam, Hoa Kỳ làm suy yếu một cách nguy hiểm đòn bẩy của chúng ta để bảo đảm cải cách nhân quyền tại Việt Nam trong tương lai. Bây giờ, còn ưu đãi gì để dành cho chính phủ Việt Nam thấy ý nghĩa, để thực hiện những cải cách nhân quyền và tôn trọng các quyền dân sự của người dân Việt Nam? Chúng ta đã cho họ một vé miễn phí kèm theo một cảnh báo nghiêm khắc mà Việt Nam có thể dễ dàng bỏ qua."   

"Tổng thống Obama sẽ gặp các nhà hoạt động nhân quyền vào sáng mai tại Hà Nội. Nhưng hầu hết, nếu không nói là tất cả, các nhà hoạt động này đã bị quản thúc tại gia hoặc bị công an bắt giữ. Vì thế, ngay trong chuyến thăm của tổng thống, chính phủ Việt Nam tiếp tục có các hành vi vi phạm nhân quyền trắng trợn, có hệ thống và nghiêm trọng đối với người dân Việt Nam, từ việc hành hung và giam giữ các nhà hoạt động ôn hòa, nhà báo và gia đình của họ; để đàn áp dữ dội về tự do ngôn luận, bất đồng chính kiến và tự do báo chí. Tôi sẽ tiếp tục lên tiếng quan ngại nghiêm trọng của tôi về triển vọng ưu tiên thương mại hoặc sức mạnh quân sự mà không có nhân quyền."   

"Hôm qua, Phụ Tá Ngoại Trưởng Patrick Murphy, đặc trách Đông Á và Thái Bình Dương, gọi tôi và chúng tôi đã có một cuộc thảo luận về chính sách mới của chính quyền. Tôi đã nói với ông Murphy rằng sự lựa chọn của chính quyền Mỹ trong việc theo đuổi các chính sách mới này sẽ được các sử gia đánh giá gay gắt. Theo ông Murphy việc thả Linh Mục Lý sớm trước khi mãn hạn tù, là một sự nhượng bộ lớn cho chính phủ Việt Nam, tuy nhiên đó vẫn không đủ. Chính phủ Việt Nam phải thả tất cả các tù nhân chính trị nhằm thể hiện cam kết của họ để cải thiện nhân quyền. Đó là một ngày buồn cho chính sách đối ngoại của Mỹ và nhân quyền."    

Alan Lowenthal
(Dân Biểu Liên Bang Hoa Kỳ)

Trích Thông Cáo Báo Chí:

“Quyết định của Hoa Kỳ bãi bỏ lệnh cấm vận vũ khí sát thương đối với Việt Nam là quá sớm và thất sách. Tôi vô cùng thất vọng khi chúng ta mất đi thêm một cơ hội nhằm thúc đẩy chính quyền Việt Nam đưa ra bất kỳ cam kết nào về việc cải thiện nhân quyền của người dân Việt Nam."

“Bằng bất kỳ phương thức đo lường nào, Việt Nam gần đây vẫn chưa có tiến triển hướng tới việc tôn trọng những quyền tự do của chính người dân của họ. Chỉ trước thời gian Tổng Thống Obama đến ViệtNam, chính quyền CSVN đã đàn áp các cuộc biểu tình vì thảm họa môi trường đang xảy ra tại bốn tỉnh Miền Trung Việt Nam và sau đó là cuộc bầu cử Quốc Hội CSVN được dựng lên và các ứng viên độc lập không được Đảng Cộng Sản phê chuẩn đã bị loại bỏ. Ba ngày trước đây, một người Mỹ gốc Việt hoạt động vì nhân quyền là cô Nancy Nguyễn từ Nam California đã bị mất tích tại Việt Nam. Trong ngày Tổng Thống Obama đặt chân đến Việt Nam, các nhà hoạt động và một số ký giả dự trù sẽ gặp Tổng Thống đã bị ngăn chặn bởi các thế lực của chính quyền CSVN."

“Việt Nam tiếp tục bắt giam các tù nhân lương tâm thuộc mọi giới, từ các luật sư nhân quyền, bloggers, cho đến các nhà hoạt động vì quyền lao động và các vị lãnh đạo tôn giáo. Nếu Việt Nam muốn xây dựng một mối quan hệ mạnh mẽ hơn với Hoa Kỳ, và trước khi Hoa Kỳ bán bất kỳ vũ khí sát thương nào cho Việt Nam, thì chính quyền CSVN phải bắt đầu tôn trọng các quyền tự do và căn bản của người dân Việt Nam.”

Chuyện Không Có Gì Mà Ầm Ĩ

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo Ngày 160520

Vì sao Barack Obama lại kém vui tại Việt Nam?

* Căn cứ quân sự Trung Cộng xây trên đảo Gạc Ma - Ảnh của quân đội Philippines * 

Miệng người sang có gang có thép.

Trước khi một nguyên thủ quốc gia phát biểu, dù chỉ một phút, thì nội dung phát biểu vẫn chưa là quan điểm chính thức. Và lúc đó, vị lãnh đạo vẫn còn có thể đổi ý so với bài diễn văn được soạn sẵn. Trước đó nữa, có khi rất lâu, hoàn cảnh phát biểu cũng phải được ban tham mưu và thuộc cấp chuẩn bị trước. Trong một cuộc gặp gỡ quốc tế, sự thể lại còn nhiêu khê rắc rối hơn vì thủ tục và nghi lễ dàn xếp liên quan đến xứ khác và lời phát biểu ấy có thể chi phối quan hệ song phương hay đa phương của quốc gia.

Đấy là bối cảnh thông thường và thực tế mà người ta không nên quên khi nói về chuyến thăm viếng Việt Nam của Tổng thống Barack Obama.

Tổng thống Mỹ đang chuẩn bị kết thúc nhiệm kỳ thứ hai của mình và ưu tiên của ông là để lại điều kiện tốt đẹp hơn cho quốc gia, hầu lịch sử sẽ có sự phán đoán về thành tích của mình. Riêng trong chuyến thăm viếng Đông Á kỳ này, ông Obama có ba nghị trình lớn nhỏ.

Tại Nhật Bản, ông sẽ tham dự thượng đỉnh của khối G-7 gồm bảy nước công nghiệp hóa tiên tiến là Hoa Kỳ, Nhật Bản, Đức, Anh, Pháp, Ý và Gia Nã Đại (Canada) với các hồ sơ kinh tế và an ninh của khối dân chủ Tây phương. Với khối G-7, tình hình kinh tế toàn cầu hay an ninh của Âu Châu ở bên cạnh Liên bang Nga có thể là một ưu tiên trong nghị trình thảo luận, và trong bản tuyên bố chung đã được các đại diện soạn thảo từ trước.

Trong dịp này, hiển nhiên Tổng thống Mỹ cũng gặp Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe và thăm viếng thành phố Hiroshima xưa kia từng bị bom nguyên tử của Mỹ. Quan hệ song phương Mỹ-Nhật, trong lịch sử và tương lai, tất nhiên chi phối những gì sẽ được thảo luận và phát biểu, kể cả vấn đề Bắc Hàn, Trung Quốc và quan hệ song phương giữa Nam Hàn và Nhật Bản. Dịp này, có thể lãnh tụ đôi bên sẽ nói qua về tỷ giá giữa đồng Nguyên (mà thế giới gọi là đồng Yen) của Nhật và đồng Mỹ kim là điều mà các thị trường đang theo dõi, nhưng nói chỉ ba phút mà thôi vì những biến động ấy vượt khỏi khả năng kiểm soát của cả hai.

Nghị trình thứ ba của ông Obama mới là chuyện Việt Nam. 

Nếu nhìn trên toàn cảnh thì chỉ có một số người Việt mới cho rằng chuyến đi này là chiến lược cho Tổng thống Mỹ! Giữa các hồ sơ lớn thì kích thước Việt Nam chỉ bằng… cái hộp quẹt.

Nhưng dễ cháy!

Sau khi muốn kết ước với Iran, Obama đã hòa giải với xứ Cuba cộng sản, tới thăm quốc gia này và nay đặt chân lên xứ Việt Nam cộng sản. Tính chất hòa giải là ấn tượng ông muốn để lại cho lịch sử, và là yếu tố quan trọng về tâm lý. Ban tham mưu của ông, từ Ngoại trưởng John Kerry đến các viên chức bên Bộ Ngoại giao và Tòa Bạch Ốc, cần chuẩn bị cho việc tạo dựng hình ảnh đó. Kế tiếp mới là các nghị trình biểu diễn, trong khi các biến cố bất ngờ vẫn có thể xảy ra và đẩy nghị trình qua hướng khác…

Nhiều người cho rằng chuyến thăm viếng Việt Nam của Tổng thống Mỹ có dăm ba chuyện quan trọng sau đây.

Thứ nhất, về an ninh thì có nhu cầu hợp tác Mỹ-Việt do chiến lược chuyển trục về Đông Á được Chính quyền Obama thông báo từ năm năm trước. Trong hồ sơ hợp tác ấy có bài toán cấm vận võ khí sát thương và trở ngại là cái máu sát dân và chối bỏ nhân quyền của Hâ Nội. Thứ hai, về kinh tế có nhu cầu gia tăng hợp tác qua khuôn khổ Hiệp ước Xuyên Thái Bình Dương TPP. Trong hồ sơ TPP, còn có một số trở ngại tại Hà Nội, từ quyền bảo vệ sở hữu trí tuệ tới cải thiện điều kiện lao động hay nhiều quy định khác mà Hoa Kỳ đã yêu cầu Việt Nam chấp hành vài tiếng trước khi hoàn tất việc đàm phán với 10 quốc gia thành viên khác của TPP vào Tháng 10 năm ngoái. Khốn nỗi, Hà Nội tưởng rằng sẽ lại lừa được Mỹ mà qua ải. Thứ ba, rất quan trọng với triết lý chính trị Obama là việc nâng mức đối thoại cấp nhân dân với nhân dân giữa hai nước, với trở ngại là Hà Nội coi xã hội dân sự hay các hiệp hội của nhân dân là dép rách. Sau cùng, trên toàn cảnh là an ninh và thịnh vượng của khu vực Đông Á, có sức ép của Trung Quốc và sự chần chờ lưỡng lự của Hà Nội vì muốn bảo vệ sự tồn tại chính trị nhờ Bắc Kinh và bảo vệ chủ quyền nhờ sức mạnh của Hoa Kỳ.

Tất cả đều là chuyện tào lao!

Hoa Kỳ muốn chuyển trục về Đông Á, nhưng chẳng nhờ riêng Việt Nam vì còn có nhiều nước đồng minh khác, như Úc, Nhật, Philippines và trong khi muốn chuyển trục lại tránh không làm Bắc Kinh mích lòng. Chuyện TPP thì bề nào cũng nghẹn vì chỉ có thể được Quốc hội 12 nước phê chuẩn vào năm 2018 mà thôi, khi Quốc hội Mỹ lại lần lữa do dự vì sức ép của dư luận ngay giữa cuộc tranh cử tổng thống hiện tại. Việt Nam sẽ có lợi nhất nhờ TPP, nhưng nếu mối lợi ấy lại gây thiệt hại cho nhân công Hoa Kỳ vì mất việc thì Hà Nội vẫn thủ lợi mà chà đạp nhân quyền, không cho thành lập nghiệp đoàn tự do, v.v… Việt Nam bất xứng và một số dân biểu nghị sĩ Mỹ còn mạnh mẽ đề nghị loại bỏ xứ này ra khỏi TPP trước khi Quốc hội các nước phê chuẩn.

Dân Việt bị thiệt vì triển vọng TPP bị đẩy lui, nhưng mấy ai để ý?

Về chuyện súng đạn thì dù có sự vận động của nhiều doanh nghiệp chế tạo võ khí và một số dân cử lưỡng viện, kịch bản bãi bỏ lệnh phong tỏa võ khí vẫn chẳng có hy vọng hiện thực. Cùng lắm thì Chính quyền Obama chỉ đề nghị một số giải tỏa cục bộ ngay trước khi ông mãn nhiệm, chứ Quốc hội Mỹ mới có nhiệm vụ thẩm xét sau cùng, trong khi nhiều dân biểu nghị sĩ thuộc cả hai đảng đều lên tiếng cản trở. Những vận động bên trong còn rắc rối và quy mô hơn nhiều.

Chuyện võ khí sát thương vì vậy là trình diễn cho vui.

Nói về trình diễn thì Đệ nhất Phu nhân Michelle Obama cũng mất cơ hội tưng tưng nhảy múa tại Việt Nam khi cá chết dạt bờ và dân biểu tình bị chế độ đánh cho tơi tả. Vì vậy bà mới lánh mặt trong một chuyến đi bị thâu ngắn vào lúc chót. Nói theo ngôn ngữ sân khấu, chuyện liên hoan hay màn trình diễn bị bể.

Còn lại, các diễn viên trang trí sân khấu, ban tham mưu của Obama và chính quyền Hà Nội, đang từng bước cãi cọ về những chi tiết của chuyến đi cứ gọi là lịch sử. Theo ngôn ngữ nghệ sĩ, ta có thể gọi chuyến thăm viếng là “Chuyện Không Có Gì Mà Ấm Ĩ”!