Vì Sao Liên Bang Nga Hốt Hoảng?

Hùng Tâm - Người-Việt Ngày 160127

"Hồ Sơ Người-Việt"

Sự sợ hãi của ngươi mới làm ta hãi sợ…   

* Trùm an ninh Nikolai Patrushev và Vladimir Putin - máu lạnh đầu nóng *

Về bổi cảnh thì khi trả lời phỏng vấn của Moskovsky Komsomoltes, hôm Thứ Ba 26, ông Nikolai Patrushev cho rằng “Hoa Kỳ đang có ý đồ làm suy yếu Liên bang Nga để lấy nguồn tài nguyên thiên nhiên của nước Nga”, và rằng “Hoa Kỳ không loại bỏ kich bản Liên bang Nga sẽ tan rã.”

Từ một bình luận gia hè phố thì nhận xét ấy quả là không đáng kể. Nhưng Patrushev đang là Bí thư (Tổng thư ký) của Hội đồng An ninh, cố vấn thân tín của Tổng thống Vladimir Putin sau khi cầm đầu hệ thống tình báo liên bang Federal Security Service (FSB) của Nga! Quan điểm của một nhân vật có ảnh hưởng trong ban tham mưu của Putin có trọng lượng khác hẳn và đáng để chúng ta theo dõi. Lãnh đạo Nga thực tin như vậy, hay muốn quần chúng Nga tin như vậy? Mà tại sao?

Hồ Sơ Người-Việt sẽ tìm hiểu chuyện ấy mà liên tưởng đến… Trung Quốc!

Sự Hợp Lý Của Nỗi Sợ Hãi

Nhìn vào quan điểm của một người có thế lực, chúng ta có thể - và nên – nêu ra vài giả thuyết về nguyên nhân. Nhận xét này của ông Patrushev là thực lòng? Hay chỉ là tìm cách giải thích những khó khăn hiện nay của nước Nga cho quần chúng và gán tội cho Hoa Kỳ? Mà Hoa Kỳ có tính toán như vậy không?

Quả thật là kinh tế Liên bang Nga đang kiệt quệ, lương bổng và lợi tức của người dân suy sụp cùng trị giá của đồng Rúp – tuột đến mức kỷ lục – nên việc Moscow giải trình nguyên nhân là một ý đồ của Mỹ có sự hợp lý, ít ra về chính trị. Mục tiêu không chỉ là đổ lỗi cho Hoa Kỳ, mà là trình bày sự thể dưới một ánh sáng khác: Liên bang Nga đang là nạn nhân của một kế hoạch thâm độc của ngoại bang và Chính quyền Putin hay Điện Kremlin là thế lực sau cùng đang cố bảo vệ quyền lợi của nước Nga. Kết luận là mọi người Nga yêu nước phải sát cánh đứng sau chế độ Putin.

Thủ đoạn chính trị này không là điều mới lạ. Nhưng sự thật có khi còn trầm trọng hơn vậy. Chúng ta cần hiểu ra cái đầu hay tâm trí của lãnh đạo Nga.

Mươi năm trước, Vladimir Putin nhận định rằng sự sụp đổ của Liên bang Xô viết là một thảm họa của thế kỷ 20. Đấy là cách suy luận của ông ta, và có lẽ của nhiều người Nga. Cũng Putin đã lên tiếng ca tụng Josef Stalin – không vì những lý do như chúng ta có thể hiểu. Theo Putin, Stalin đã đánh giá sai dự tính của Hitler khi ký hòa ước với Đức quốc xã vào năm 1939, rốt cuộc lại bị Đức tấn công vào năm 1941. Nhưng sau khi đã lầm, Stalin khai thác vụ Đức tấn công thành lợi thế chính trị để xây dựng sự đoàn kết của nhà nước Liên Xô với quần chúng, dưới sự lãnh đạo của ông ta. Việc người dân có phê phán sai lầm 1939-1941 của Stalin hay không lại hết tầm quan trọng trước các sư đoàn Đức quốc xã. Tổ quốc đang lâm nguy và Hồng quân Liên Xô dưới sự lãnh đạo của đồng chí Stalin là hàng rào bảo vệ sau cùng.

Nghĩa là Putin chậm rãi khôi phục lại giá trị của Stalin. Ngày nay, ban tham mưu của ông cùng dùng lý luận ấy khi chĩa mũi dùi vào Hoa Kỳ. Nhưng chúng ta còn phải đi xa hơn vậy và đấy là một đặc tính của Hồ Sơ Người-Việt.

Sự Thật Bên Trong Hậu Trường

Nếu suy ngẫm thêm, chúng ta nên thấy ra hai vấn đề khác biệt: 1/ Kinh tế Liên bang Nga đang trôi vào khủng hoảng; 2/ Điện Kremlin đang gỡ nguy bằng những lập luận hơi lạ, phi lý mà cũng có vẻ hợp lý.

Nhưng thế nào là phi lý mà hợp lý?

Thứ nhất, nói về ý đồ của Hoa Kỳ nhằm thôn tính tài nguyên của Liên bang Nga là phi lý. Nước Mỹ có quá nhiều tài nguyên thiên nhiên, và nếu thiếu thì đã có thể tìm ra ngạy tại lục địa Nam-Bắc Mỹ (Tân Bán Cầu), thí dụ như dầu khí của Canada và Mexico. Nước Mỹ còn có loại tài nguyên giá trị nhất là khả năng sáng tạo rất linh động. Thí dụ như kỹ thuật khai thác đá phiến thành dầu để mau chóng dẫn đầu thế giới về sản lượng.

Kịch bản “ý đồ thâm độc của Mỹ đế” là chuyện phi lý. Trong quá khứ, quả tình là Đức hay Nhật đã từng mơ ước khai tác tài nguyên thiên nhiên trong lãnh thổ của Nga, nhưng chưa tiến đến giai đoạn đau đầu là chiếm đoạt, biến chế rồi chuyên chở lượng tài nguyên ấy về nước. Hoa Kỳ thì chưa khi nào tính như vậy vì có giải pháp rẻ hơn ở nhà hay ở nơi khác.

Chuyện kia là Hoa Kỳ mong ước Liên bang Nga bị sụp đổ cũng vậy. Khi Liên Xô tan rã rồi sụp đổ, Âu Châu đã hứng nhiều mảnh vụn và Liên bang Nga kế thừa phần còn lại, trong một tình trạn tương đối ổn định và đấy là một ưu điểm chiến lược của Chính quyền George W. H. Bush khi thảo luận và chuẩn bị với Chủ tịch Mikhael Gorbachev. Ngày nay, nếu Liên bang Nga rã thành từng mảng thì chuyện gì xảy ra, và những ai có lợi? Lãnh thổ Nga tiếp cận với các nước Bắc Âu, Tây Âu, Thổ Nhĩ Kỳ, vài nước Trung Á và Trung Quốc. Ngoại trừ Trung Quốc may ra có lợi khi nhận một mảnh vỡ của Nga, chứ các nước kia thì không.

Và chắc chắn là Hoa Kỳ sẽ chẳng sơ múi gì, có khi còn phải đi chữa lửa! Huống hồ, Liên bang Nga còn có một khi võ khí hạch tâm và cả vạn hỏa tiễn dài ngắn lớn nhỏ. Với kịch bản là cố tình làm cho nước Nga tan rã thì Mỹ sẽ gặp ác mộng khủng bố có võ khí chiến lược tung hoành từ Trung Á tới Âu Châu và cả Hoa Kỳ!

Vấn đề thật ở đây – ngoài mọi tính toán của Hoa Kỳ - là Liên bang Nga có thể tự tan rã. Và Puin cùng giới chức hữu trách về an ninh đều biết như vậy!

Chúng ta đi xa hơn nữa khi nhìn vào bài toán kinh tế. Đã chứng kiến sự sụp đổ của Liên Xô rồi sự suy yếu của Liên bang Nga dưới triều đại Boris Yeltsin, khi lên lãnh đạo 15 năm về trước, Putin muốn cải thiện tình hình và được lợi thế là dầu thô từ 26 đô la một thùng đã trong tám năm vọt gíá lên quá 100 đô la. Nhờ vậy, Putin củng cố được nội bộ với ngân sách và dự trữ tương đối sung túc hơn và còn có thể chinh phục lại những mảng đã mất của Liên Xô, là Georgia 2008 và Ukraine 2014. Nhưng nỗi khó khăn của ông là không thể cải cách và đa dạng hóa kinh tế, khiến cho kho lẫm đều tùy thuộc vào năng lượng, và vào các trung tâm quyền lợi lẫn quyền lực là các tổng công ty quốc doanh.

Khi dầu thô sụt giá, kinh tế sa sút, các trung tâm này bị thiệt hại trong khi ngân sách liên bang hết tiền mua chuộc sự trung thành của các địa phương. Sự rạn nứt và tan rã xuất phát từ đó.

Chính quyền Putin đành bám vào những lập luận phi lý để biện minh, giải thích. Nhưng nỗi sợ hãi ấy của họ mới là điều đáng sợ. Thế giới không thể đoán trước được phản ứng của một kẻ cùng đường, có máu lạnh và có võ khí tàn sát!

Vì vậy, lời phát biểu của ông Nikolai Patrushev mới có trọng lượng ghê người!

Hoa Kỳ Sẽ Làm Gì?

Đã phải trình bày đến đây thì Hồ Sơ Người-Việt xin cố đi xa hơn một chút – cho tới mé vực .

Hoa Kỳ không muốn mà dù có muốn thì cũng chẳng thể đưa quân vào Liên bang Nga để bảo vệ trật tự, gìn giữ ổn định và nhất là kiểm soát được các kho võ khí chiến lược khi Điện Kremlin nghiêng đổ. Các trung tâm nghiên cứu hay Ngũ giác đài cùng hệ thống tình báo Mỹ có thể theo dõi, phân tách và dự đoán kịch bản tan rã, nhưng không hề và cũng chẳng thể đề nghị giới lãnh đạo chuẩn bị can thiệp, như Putin hay Patruschev đang ám chỉ.

Cùng lắm, và đây là giải pháp “khả thể”, Hoa Kỳ chỉ có khả năng yểm trợ hoặc can thiệp vào các nước ở vòng ngoại vi của Liên bang Nga, như ba nước Cộng hòa Baltic hay Belarus và nhất là Ukraine. Đấy là nhu cầu có mặt tại vùng trái độn để chặn trước những miểng vụn có thể sẽ tung toé trong những năm tới.

Mà càng chuẩn bị trước như vậy lại càng chứng minh rằng Putin có lý! Đầu năm 2016, chúng ta đang gặp một kịch bản lạ thường và cực kỳ nguy hiểm.

---

Kết luận ở đây là gì?

Rất khó suy luận với những người mắc bệnh tự kỷ ám thị mà cầm súng.

Lãnh đạo Trung Quốc cũng suy nghĩ chẳng khác gì Kremlin.

Những chuyện rợn mình ấy chưa thấm vào cuộc tranh cử tổng thống tại Hoa Kỳ!

Liên Hiệp Kinh Tế Âu-Á Của Liên Bang Nga

Việt Long & Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA Ngày 150408

"Diễn đàn Kinh tế - Đài Á Châu Tự Do RFA"

Liên hiệp Âu-Á của Nga chẳng là Âu, cũng chẳng là Á mà chỉ là Nga

* Từ phải: Vladimir Putin của Nga, Alexander Lukashenko của Belarus và Kazakhstan Nursultan Nazarbayev của Kazakhstan tham dự một cuộc họp Liên minh Kinh tế Á-Âu tại Minsk, 29 tháng 4 năm 2014. AFP * 

 

Trong hai ngày thăm viếng Việt Nam, hôm Thứ Hai mùng sáu vừa qua, Thủ tướng Nga cho biết triển vọng hợp tác của Việt Nam với Liên hiệp Kinh tế Âu-Á, một tổ chức do Liên bang Nga thành lập và lãnh đạo. Ý nghĩa của việc này là gì? Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu cho quý thính giả qua phần trao đổi cùng chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa do Việt Long thực hiện sau đây.

Việt Long: Xin kính chào ông Nghĩa. Thưa ông, trong hai ngày thăm viếng Việt Nam và bên cạnh những ký kết về hợp tác quân sự và năng lượng, Thủ tướng Liên bang Nga là ông Dmitri Medvedev cho biết là nội năm nay, Việt Nam có thể hoàn thành hiệp định tự do thương mại với Liên hiệp Kinh tế Âu-Á để sẽ nhân kim ngạch ngoại thương Việt-Nga gấp bốn trong năm năm tới. Thính giả của chúng ta có thể muốn biết rằng tổ chức Liên hiệp Kinh tế Âu-Á này là gì? Xin ông nói về bối cảnh của hồ sơ này, trước khi mình tìm hiểu về quyết định hợp tác của Việt Nam.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Có tên Anh ngữ là “Eurasian Economic Union”, Liên hiệp Kinh tế Âu-Á khởi sự hoạt động từ đầu năm nay với hy vọng trở thành cơ chế hội nhập như Liên hiệp Âu châu hay European Union. Đây là kết quả của một tiến trình vận động kéo dài từ 10 năm qua, theo từng bước liên tục của Tổng thống Vladimir Putin của Nga. Xin nói thêm là cuối Tháng Chín năm 2012, chương trình chuyên đề của chúng ta đã phân tích hồ sơ ấy khi Bộ trưởng Công thương Việt Nam ký một biên bản nghiên cứu để khởi sự đàm phán hiệp định thương mại tự do với Liên hiệp Quan thuế của Liên bang Nga. Khi ông Medvedev tuyên bố việc Việt Nam hoàn thành hiệp định thì ta biết rằng việc đàm phán ấy đã có kết quả. Đáng tiếc là nội dung ra sao thì chưa ai biết!

- Về bối cảnh thì mọi sự khởi đầu vào năm 1994, khi Tổng thống Kazakhstan là ông Nursultan Nazarbayev đề xuất sáng kiến thành lập một hệ thống thuế quan thống nhất giữa Liên bang Nga và hai nước Cộng hòa Belarus và Kazakhstan. Sáng kiến đó chỉ thành hình sau khi Tổng thống Putin khai triển năm 2006 và thúc đẩy đàm phán giữa ba nước để Liên hiệp Quan thuế chính thức ra đời từ năm 2010. Liên hiệp Quan thuế có nghĩa là ba nước có chung chế độ quan thuế duy nhất, hàng xuất nhập khẩu từ bên ngoài vào ba quốc gia này có cùng một thuế biểu, bên trong, ba nước chấp nhận với nhau tô suất thuế có tính chất ưu đãi. Vì sức nặng kinh tế và chính trị quá lớn của mình, nước Nga giữ vị trí trọng yếu trong hệ thống đó.

Mọi sự khởi đầu vào năm 1994, khi Tổng thống Kazakhstan là ông Nursultan Nazarbayev đề xuất sáng kiến thành lập một hệ thống thuế quan thống nhất giữa Liên bang Nga và hai nước Cộng hòa Belarus và Kazakhstan - Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Sau đấy, ba thành viên của Liên hiệp Quan thuế nói trên còn tiến xa hơn một bước để lập ra một "Không gian Kinh tế Thống nhất" giữa ba nước vào đầu năm 2012. Đấy là nền móng của cơ chế Liên hiệp Kinh tế Âu-Á vừa ra đời hôm mùng một Tháng Giêng năm nay gồm bốn nền kinh tế của  Nga, Belarus, Kazakhstan và Armenia. Cộng hoà Kyrgyzstan cũng sắp gia nhập hệ thống này.

Việt Long: Như ông vừa nhắc lại thì ta thấy ra ba bước thành hình, từ cơ chế thuế quan thống nhất giữa ba nước là Liên hiệp Quan thuế, qua Không gian Kinh tế Thống nhất giữa ba nước đó, rồi mới đến Liên hiệp Kinh tế Âu-Á vừa thành hình năm nay. Mục tiêu của cơ chế này là gì? 

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi thiển nghĩ rằng ta cần nhớ lại từng diễn biến tuần tự thì mới hiểu rõ mục tiêu của các nước trong cuộc và từ đó suy ra chuyện lợi hại của quốc gia mình.

- Khởi đi từ một sáng kiến mậu dịch đơn lẻ của Tổng thống Kazakhstan từ 20 năm trước, Tổng thống Nga thúc đẩy thành một hệ thống hợp tác giữa nhiều nền kinh tế do Nga lãnh đạo. Cuối năm 2011, sau khi loan báo quyết định sẽ ra tranh cử Tổng thống vào Tháng Ba năm sau, ông Putin trình bày viễn kiến của mình trong một bài xã luận trên tờ Izvestia xuất hiện vào mùng ba Tháng 11 năm 2011. Đấy là việc thành lập một Liên hiệp Âu-Á chúng ta đang tìm hiểu.

Việt Long: Xin ông nhắc lại cho thính giả của chúng ta nội dung bài xã luận đó của ông Putin.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trong bài xã luận, ông Putin trình bày diễn tiến của sự hội nhập trên đại lục địa Âu-Á và ta nên mường tượng ra toàn cảnh với một tấm bản đồ và cuốn lịch.

- Bước đầu là Liên hiệp Quan thuế giữa ba nước để lập ra "Không gian Kinh tế Thống nhất". Bước kế tiếp, việc hội nhập kinh tế sẽ tăng cường phối hợp chánh sách và mở ra cho hai thành viên Trung Á nữa là Kyrgyzstan và Tajikistan. Rồi mới đến các nước trong hệ thống gọi là “Thịnh vượng chung của các nước Độc lập" hay “Commonwealth of Independent States", một tập thể của 11 quốc gia trong Liên bang Xô viết cũ, thành hình một cách tạm bợ vào cuối năm 1991 khi Liên Xô tan rã. Ngoài năm nước trên, trong tập thể này sẽ có thêm Armenia, Azerbaijan, Moldovia, Ukraina, Turkmenistan và Uzbekistan. Riêng Georgia thì đã vào rồi ra, và khi ấy đã bị Nga khống chế bằng quân sự, y như Ukraina ngày nay.

- Trong bài xã luận, ông Putin cũng đã trấn an dư luận, rằng Nga không muốn dựng lại Liên bang Xô viết cũ và thực tế sẽ không can thiệp vào tình hình nội chính của các thành viên Liên hiệp Âu-Á. Thứ hai, Liên hiệp Âu Á sẽ mở rộng hợp tác với Liên hiệp Âu châu và Trung Quốc, trở thành cây cầu giao tiếp giữa Liên Âu với Á châu Thái bình dương. Việc Việt Nam được mời gia nhập năm nay sau khi đàm phán từ lâu nằm trong viễn kiến đó của nước Nga.

Việt Long: Như vậy, phải chăng việc thành lập Liên hiệp Kinh tế Âu-Á ngày nay có thể nằm trong một kế hoạch rộng lớn, đó là Liên hiệp Âu-Á, với những thỏa thuận hợp tác vượt ra ngoài kinh tế?

Ông Putin cũng đã trấn an dư luận, rằng Nga không muốn dựng lại Liên bang Xô viết cũ và thực tế sẽ không can thiệp vào tình hình nội chính của các thành viên Liên hiệp Âu-Á. Thứ hai, Liên hiệp Âu-Á sẽ mở rộng hợp tác với Liên hiệp Âu châu và TQ, trở thành cây cầu giao tiếp giữa Liên Âu với Á châu TBD - Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa đúng vậy. Cơ sở của hệ thống liên hiệp kinh tế là từng thành viên đồng ý hội nhập vào một cơ chế thống nhất các khu vực hoạt động như ngoại thương, kỹ nghệ, năng lượng, cạnh tranh và vận chuyển, với những luật lệ chung áp dụng cho toàn khối. Mục tiêu kế tiếp là thành lập một khối kinh tế thống nhất tương tự như Liên hiệp Âu châu. Bên trong là quyền tự do di chuyển hàng hóa, dịch vụ và cả nhân lực lao động. Để tiến tới đó, bốn quốc gia sáng lập đã tổ chức  bộ máy hành chính siêu quốc gia gồm có 23 cơ quan chuyên môn khác nhau.

- Khi ký kết hiệp định tự do thương mại với Liên hiệp Kinh tế Âu-Á, Việt Nam sẽ hội nhập vào hệ thống đó, nhưng hội nhập đến mức độ nào thì chưa ai rõ, vì lãnh thổ Việt Nam không tiếp giáp với nước Nga mà còn có sự cách trở của Trung Quốc. Và đấy là một vấn đề nằm ngoài kinh tế.

Việt Long: Nhờ ông trình bày lại bối cảnh rộng lớn của hồ sơ này, thính giả của chúng ta có thể hiểu vấn đề không chỉ giới hạn vào việc buôn bán hay gia tăng kim ngạch ngoại thương của Việt Nam với một khối kinh tế đang thành hình. Phải chăng những ký kết hợp tác về năng lượng như việc mở rộng cho tập đoàn dầu khí Gazprom châm vốn vào nhà máy lọc dầu của Việt Nam, hoặc việc Nga sẽ hợp tác để cùng Việt Nam khai thác dầu khí ngoài Đông hải và nhất là Nga sẽ trang bị về võ khí quân sự cho Việt Nam cũng nằm trong khuôn khổ rộng lớn đó?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nghĩ là mình có thể suy luận như vậy và đáng lẽ người dân cũng phải được biết về những thảo luận và cam kết của đảng và nhà nước trong một kế hoạch rộng lớn ấy. Trong chuyện này, ta cần thấy thứ nhất là những thỏa thuận chính thức, thứ nhì là sự vận hành hay chấp hành các quy định trong thực tế để còn nhìn ra cái lẽ được thua về quyền lợi.

Việt Long: Vì người dân không được biết gì nhiều về khuôn khổ làm việc của một tổ chức dù sao đã hình thành từ cả chục năm trước qua nhiều bước hội nhập, xin đề nghị ông trình bày tiếp về kinh nghiệm hợp tác của các nước trong kế hoạch quy mô này.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi thiển nghĩ rằng về tổng thế, Liên bang Nga muốn xác định căn cước của mình về địa dư là vừa Âu vừa Á vì lãnh thổ trải rộng từ Tây sang Đông trên cả đại lục Âu-Á. Nhưng về chính trị thì Liên hiệp Âu-Á của Nga lại khác Âu Châu mà còn cạnh tranh với Liên Âu của các nước Âu Châu, và cũng chẳng thuộc về Á Châu với sức nặng quá lớn của Trung Quốc. Đây là một kế hoạch mang tính chất duy ý chí từ một cường quốc cần có không gian và ảnh hưởng riêng giữa hai thế lực kinh tế lớn ở hai đầu Đông Tây. Việt Nam đứng ở đâu trong kế hoạch đó?

- Thứ nữa, trong cơ chế quốc tế này, theo nguyên tắc thì mọi quyết định đều phải có sự đồng ý của từng thành viên. Thực tế thì Nga vẫn giữ vai trò chủ chốt và từng nước có thể thương thuyết với Nga một số ngoại lệ căn cứ trên quyền lợi của mình. Và quả nhiên là ngạch số buôn bán giữa ba nước trong Liên hiệp Quan thuế với nhau thì có tăng, mà thất thường và không nhiều như dự tính ban đầu. Then chốt nhất, các thành viên đều chấp nhận thuế biểu của Nga và bị thiệt khi buôn bán với các nền kinh tế nằm ngoài khối. Bên trong khối, bộ máy công an thuế vụ của Nga bảo đảm việc kiểm soát thực tế ở các biên giới. Thật ra, các nước này đều nằm tại Trung Á và chẳng có hy vọng hợp tác hay hội nhập vào Liên Âu mà còn bị sức hút của Trung Quốc nên mới tựa vào Nga.

Việt Nam không ở vào hoàn cảnh địa dư ấy của Belarus hay Kazakhstan, vẫn buôn bán với cả Liên Âu, Hoa Kỳ và Trung Quốc nên có thể tìm ra mối lợi. Có lẽ lợi nhất sẽ là khỏi bị lệ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc. Nhưng lợi hơn cả vẫn là tìm cách hội nhập vào Hiệp định Đối tác Xuyên Thái bình dương TPP - Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Việt Nam không ở vào hoàn cảnh địa dư ấy của Belarus hay Kazakhstan, vẫn buôn bán với cả Liên Âu, Hoa Kỳ và Trung Quốc nên có thể tìm ra mối lợi. Có lẽ lợi nhất sẽ là khỏi bị lệ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc. Nhưng lợi hơn cả vẫn là tìm cách hội nhập vào Hiệp định Đối tác Xuyên Thái bình dương TPP với 11 quốc gia ngoài Trung Quốc, trong đó có Hoa Kỳ, Nhật Bản và nhiều nước cơ bản là dân chủ với những quy định thông thoáng và minh bạch hơn.

Việt Long: Ông nhắc đến Hiệp định TPP cho đến nay vẫn chưa thành hình sau năm năm vận động rất mạnh của Hoa Kỳ. Nếu so sánh giữa việc hợp tác với Liên hiệp Kinh tế Âu-Á của Nga và việc hội nhập vào khối TPP này thì cái gì có lợi hơn cho Việt Nam?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thuần về quyền lợi thì Việt Nam nên hợp tác với mọi nước và tham dự vào cả hai cơ chế này nhưng cần thương thuyết cho chặt chẽ. Và qua mỗi bước phải công khai hóa mọi quy định để người dân và các doanh nghiệp biết trước mà chuẩn bị cạnh tranh cho thắng lợi.  Ngoài ra, ta chẳng thể quên rằng nếu thành hình, khối TPP quy tụ các nước có sản lượng kinh tế bằng 40% của sản lượng toàn cầu nên sẽ có tiềm năng và triển vọng lớn hơn cho Việt Nam.

- Trong khi đó, Nga đang bị khủng hoảng nặng về kinh tế và dù có hợp tác với Bắc Kinh về năng lượng chứ thâm tâm ông Putin cũng e ngại ảnh hưởng quá lớn của Trung Quốc. Vì vậy mà họ muốn bắt cá hai tay là bắt tay về năng lượng và cung cấp võ khí cho cả Trung Quốc lẫn Việt Nam!

- Kết luận ở đây là chuỗi kinh nghiệm mỉa mai. Sau năm 1975, lãnh đạo Hà Nội tự khoe công thắng Mỹ mà ngả theo Liên Xô và gây hiềm khích với Trung Quốc rồi bị Bắc Kinh tấn công vào năm 1979. Khi chế độ Xô viết sụp đổ thì Hà Nội mất chỗ tựa nên lại chạy theo Trung Quốc với cam kết bí mật tại Thành Đô. Bây giờ, có thể Hà Nội lại muốn nương vào Liên hiệp Âu-Á của Nga để phần nào giải tỏa sức ép mọi mặt từ Trung Quốc. Và còn hy vọng gia tăng quan hệ chiến lược với Hoa Kỳ sau 20 năm bình thường hóa ngoại giao với Mỹ. Trong Tháng Tư này, mọi nơi đều tổ chức kỷ niệm 40 năm sau biến cố 1975, Hà Nội nên kỷ niệm sự rồ dại triền miên của mình.

Việt Long: Xin cảm ơn ông Nghĩa về bài phân tích và kết luận thấm thía này.

Mê Cung Năm Mùi

Hùng Tâm - Hồ Sơ Người-Việt Ngày 15022

Chúng ta chẳng biết là mình không biết về quá nhiều chuyện 
– mà vẫn thản nhiên....

* Mê cung màu hồng, như tranh lập thể *

Bóc tờ lịch hay lật tờ báo đầu năm, người ta thấy những gì?

Tại thủ đô Âu Châu là Bruxelles, các nước liên hệ tìm ra giải pháp tạm bợ cho món nợ không thể trả của Hy Lạp. Giải pháp tạm để cứu lấy đồng Euro và sự thống nhất cũng tạm của Liên hiệp Âu châu. Ngay trang bên, hay tại một thủ đô khác là Minsk của Cộng hoà Belarus, nguyên thủ bốn nước Nga, Đức, Pháp và Ukraine cũng tìm ra giải pháp ngưng bắn tạm cho Ukraine, dù sau đó súng vẫn nổ, người vẫn chết. Tại trung tâm Geneva của Thụy Sĩ, đại diện của năm quốc gia Anh, Pháp, Mỹ, Nga và Đức đã đạt thỏa thuận với Chính quyền Iran về một giải pháp cũng tạm bợ cho kế hoạch võ khí hạch tâm của Iran.

Chưa nói đến sự lúng túng của Hoa Kỳ về chiến lược đối phó với lực lượng ISIL - Đế chế đang ôm tham vọng lãnh đạo khối Hồi giáo bằng khủng bố - ba vấn đề kể trên là Euro, Ukraine và Iran vẽ ra một mê cung labyrinth - không, ba mê cung lồng vào một - làm người ta hoa mắt chẳng hiểu gì cả. Sự thật còn đáng sợ hơn: chính những người trong cuộc, lãnh đạo các quốc gia liên hệ, cũng chẳng hiểu gì về những việc phải làm.

Họ không hiểu mà vẫn làm như biết hết. Còn chúng ta thì tin rằng họ biết nên sẽ phải giải quyết những mâu thuẫn này. Nếu không thì thế giới sẽ loạn to. Vào buổi đầu năm, Hồ Sơ Người-Việt xin nói về mầm loạn của sự thiếu hiểu biết này.

Vì sao lại như vậy thì xin để vào... phần kết luận!

Âu Châu Loạn To

Mọi sự khởi đầu vào Xuân Mậu Tý 2008, lâu lắm rồi, khi trái bóng gia cư địa ốc tại Mỹ bị bể, dẫn tới một vụ khủng hoảng tài chánh với sự sụp đổ của nhiều doanh nghiệp đầu tư Hoa Kỳ.

Sau đó, giữa chu kỳ suy trầm kinh tế  Mỹ, nạn ách tắc tín dụng (ngân hàng thiếu thanh khoản để cho vay) đã gây ra Tổng suy trầm 2008-2009. Khi kinh tế bị suy trầm và sản xuất đình trệ, Âu Châu bắt đầu bị khủng hoảng. Người ta lầm tưởng răng Âu Châu mắc họa là vì Hoa Kỳ, sau đó mới biết rằng cả khối Euro lẫn các nước trong Liên hiệp Âu châu đều có nhiều nhược điểm nội tại, như những vi khuẩn mai phục bên trong nay có dịp phá tác khi cơ thể bị suy yếu.

Phải chi Ngân hàng Trung ương Âu châu có thẩm quyền giải quyết. Hoặc, phải chi hệ thống tiền tệ thống nhất của khối Euro được xây dựng trên một hệ thống ngân sách thống nhất. Giới kinh tế giải thích như vậy. Toàn những chuyện "phải chi" có vẻ luyến tiếc. 

Còn chuyện phải chi thật thì ai chi ai hưởng?

Đã vậy, hỏi giới lãnh đạo chính trị và kinh tế Âu Châu, họ nói lung tung!

Nguyên Chủ tịch Hội đồng Âu châu, cơ chế có trách nhiệm Hành pháp, là Jacques Delors, cựu Thủ tướng Pháp thuộc cánh tả, thì phê phán lãnh đạo Âu châu là gây ra khủng hoảng mà chẳng tìm cách cấp cứu, lại cứ đòi xây dựng lại một cơ chế lành mạnh hơn. Cựu Tổng thống Pháp Valéry Giscard d'Estaing thuộc cánh hữu, một công trình sư của bản Hiến pháp Âu châu, phản bác rằng cơ chế Âu châu thật ra vững mạnh mà chỉ vì các nước không chấp hành kỷ luật ngân sách qua thỏa ước Ổn định Tài chánh mà thôi. Nguyên Thủ tướng Felipe Gonzales của cánh tả Tây Ban Nha lại tìm ra một nguyên nhân khác: các nước lâm nạn không chịu cải cách cơ chế. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Âu châu là Mario Draghi thì khẳng định từ 2012 là sẽ làm mọi cách để giảm nợ cho mấy xứ lâm nạn và cứu lấy đồng Euro - mà hai năm sau vẫn chưa làm được gì.

Khi những người am hiểu mà giải thích như vậy thì làm sao báo chí hay công luận biết được nguyên nhân và giải pháp? Năm năm sau vụ khủng hoảng – không, bảy năm sau – người trong cuộc vẫn chưa xác định được bệnh tình nên chẳng thể thống nhất quan điểm về phương thuốc.

Cộng Hoà Liên Bang Đức Là Trung Tâm

Trong vụ khủng hoảng, cường quốc kinh tế số một Âu châu là nước Đức đang giữ vị trí bản lề.

Kinh tế Đức lệ thuộc vào xuất cảng đến 50% nên cần bảo vệ đồng Euro và sự ổn định của kinh tế Âu châu để còn có nơi bán hàng. Thủ tướng Angela Merkel biết mình muốn gì cho nước Đức. Nhưng ưu tiên của bà lại khác với ưu tiên của các nước kia. Cử tri Đức ủng hộ bà trong một chừng mực nhất định để cứu đồng Euro, nhưng không muốn tiếp tục chi tiền cho giải pháp cấp cứu tốn kém ấy. Đấy là một ưu tiên khiến Đức thủ vai ông Ác và lắc đầu trước những đòi hỏi xoá nợ của Hy Lạp. Đã xóa cho xứ này thì tại sao không xoá cho xứ khác, như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha. Và xóa đến bao giờ?

Huống hồ, Đức còn có một ưu tiên cao hơn vậy.

Làm sao khoanh vùng vụ khủng hoảng Ukraine để duy trì quan hệ tương đối thân hữu với Liên bang Nga, một nguồn cung cấp năng lượng và một thị trường đầu tư có lợi cho kinh tế Đức? Giữ vị trí bản lề trong vụ khủng hoảng Euro, Thủ tướng Merkel phải đặt trên bàn cân của mình những tính toán về lợi hại cho nước Đức, cân nhắc giữa nhu cầu bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine, an ninh của Âu châu và sự toàn vẹn của đồng Euro.

Vì những tính toán phức tạp ấy, Đức có thể lấy những quyết định làm xứ khác nổi điên. Nổi điên như Chính quyền cực tả của tập hợp Syriza tại Hy Lạp khi nói chuyện nhạy cảm là Hitler và Đức quốc xã! Chẳng lẽ bà Merkel không hiểu gì sao?

Bà rất hiểu nên muốn cầu hòa với Tổng thống Vladimir Putin của Nga - làm Ukraine giật mình và nhìn qua Hoa Kỳ - để mình rộng tay giải quyết chuyện Euro. Thà là Hy Lạp ra khỏi hệ thống Euro còn hơn là để cả kiến trúc của Liên Âu bị lung lay. Dường như những người trong cuộc có thể biết nhiều chuyện, mà không thể có giải pháp vẹn toàn.

Như chưa đủ nhức đầu, xin hãy châm thêm hồ sơ Iran trong cảnh rối bù này.

Liên bang Nga và Iran

Nhìn từ giác độ của Tổng thống Putin, việc tấn công Ukraine chỉ là... thế thủ!

Sau khi Liên Xô tan rã, sự bành trướng của trào lưu dân chủ tại Đông Âu và Trung Âu khiến hệ thống phòng thủ của Minh ước Bắc Đại Tây Dương NATO lặng lẽ Đông Tiến tới sát biên giới Nga. Khi đưa quân, và các nhóm "dân quân" thân Nga, vào Crimea và quậy phá các tỉnh miền Đông của Ukraine, Putin muốn lập ra vành đai bảo vệ, một vùng trái độn ngăn ngừa thế công của một cơ chế được Hoa Kỳ và Âu Châu lập ra từ thời Chiến tranh lạnh để giữ thế thủ.

Nghĩa là làm sao? Putin tấn công trước để tự vệ, chuyện không dễ hiểu mà rất dễ bị kết án!

Khi Tổng thống Ukraine là Petro Poroshenko cầu cứu Hoa Kỳ, Chính quyền Barack Obama bật tín hiệu là có thể cung cấp võ khí sát thương cho Ukraine. Có loại võ khí này là phải có lính Mỹ đến tận nơi để huấn luyện cách sử dụng. Với Putin, Mỹ sẽ tung quân vào Ukraine làm kỳ đà cản mũi. Chẳng cần đến NATO, vì Ukraine chưa là thành viên của minh ước phòng thủ này, Hoa Kỳ vẫn đẩy tấm khiên vào tới biên giới Nga.

Đã vậy, biên giới miền Nam của Nga cũng bị đe dọa khi Ngoại trưởng John Kerry gặp Ngoại trưởng Javad Zarif của Iran tại Geneva. Nếu Mỹ hòa dịu với Iran và giải toả dần lệnh cấm vận kinh tế, cái trục đối nghịch giữa hai nước có thể chuyển. Khi quyền lợi của đôi bên có được một số đồng thuận thì Putin không chỉ bị tấn công tại miền Đông, từ Ukraine, mà còn bị bao vây tại miền Nam. 

Chuyện quyền lợi tương đồng thuận giữa Tehran và Washington đã manh nha khi lực lượng ISIL xuất hiện và đe dọa cả nước Mỹ và các đồng minh, lẫn Iran và một đồng minh là chế độ Bashar al-Assad tại Syria. Đôi bên dẹp bớt mâu thuẫn để tập trung vào kẻ thù chung.

Đã vậy, với Putin thì ngoài Iran, Hoa Kỳ còn có nhiều cơ sở bành trướng khác như Saudi Arabia hay Turkey. Dân Mỹ nhìn vào chuyện ISIL theo một lẽ, Putin nhìn vào chuyện ISIL thì nghĩ đến Iran và Turkey, những cái chốt có thể khóa đường tiến của Nga xuống vùng biển nóng.

Chúng ta ra khỏi mê cung của Euro, hay phép chuyển hàng hai của Thủ tướng Merkel và những bấp bênh tại Ukraine. Nỗi lo sợ của Putin mới là vấn đề! Chưa kể đến nạn suy thoái kinh tế Nga khi dầu thô cứ tuột giá và trái phiếu Nga bị đánh sụt xuống loại giấy lộn...

Có Tiền là Có Quyền và Có Thế

Từ khi đắc cử, đám Syriza cực tả đã hứa chuyện viển vông với cử tri Hy Lạp vì tin là sẽ tống tiền các nước Âu châu để vừa xóa nợ vừa tăng lương mà khỏi phải cải cách kinh tế. Một tháng sau họ gặp thực tế phũ phàng là chẳng bắt được xu nào và có khi bị cử tri trừng phạt để bầu lên một đám cực hữu. Các lãnh tụ của Syriza không hiểu rằng muốn có quyền, hay ít ra có thế, thì phải có tiền, là điều họ không hề có.

Trong trận này, có quyền và thế vì có tiền, chính là nước Đức. Nhờ vậy mới đi nước đôi với Liên bang Nga là xứ có thế mà chẳng có tiền. Bị kẹt giữa hai sức ép là Ukraine thì chẳng có gì trừ lòng dân và chính nghĩa. Hình như điều ấy chưa đủ trong trò chơi phũ phàng của quyền lực.

Và ngần ấy kẻ trong cuộc đều nhìn vào Hoa Kỳ, tương đối là có tiền nhất, có dầu lại còn có cả súng. Nhưng Tổng thống Barack Obama còn tính chuyện khác nữa ở bên trong nước Mỹ. Những éo le này vào đầu năm Mùi mới là thách đố cho mọi người!

Ngày xưa, vào buổi đầu năm, các quan Thái bốc đều phải gieo quẻ cát hung cho Hoàng đế. Họ khấn vái Thần linh cho quốc dân thì ít mà cho bản thân thì nhiều vì đoán sai là mất chức, có khi mất mạng. 

Ngày nay, chẳng ai có thể bói ra ngần ấy chuyện vì có quá nhiều điều mà chính những người trong cuộc còn không thể biết hết. Và mỗi nước cờ hay động thái của họ lại làm nội vụ thêm rối bời vì phản ứng của người khác, hoặc của thị trường hình tròn như địa cầu và xoay vần với tốc độ điện tử 24 tiếng một ngày.

_________________________

Kết luận ở đây là gì?

Làm sao truyền thông có thể trình bày sự thể nhiêu khê như vậy trong một phút trên truyền hình hoặc qua nửa trang báo? So với thời xưa thì người nay biết đã nhiều hơn, nhưng thời nay sự việc còn rắc rối gấp triệu lần. Vì vậy, hãy nên nghi ngờ các lãnh tụ cứ làm ra vẻ biết hết và làm được mọi chuyện.
 
Và đừng tin vào chân lý chính thức của kẻ cầm quyền. Họ có thể đổi trắng thay đen!