Thương Chiến Mỹ-Nga

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Tribune Ngày 140306
Trận đấu kinh tế giữa Mỹ và Nga về vụ Ukraine   

* Những người biểu tình ủng hộ Nga tại Crimea *

Trưa Thứ Năm mùng sáu, Tổng thống Barack Obama xuất hiện trước báo chí để công bố quyết định trừng phạt Liên bang Nga qua một Sắc lệnh Hành pháp. Ngay lập tức, từ Âu Châu, Ngoại trưởng John Kerry khai triển thêm chi tiết về quyết định này. Tiếp theo, Hạ viện Hoa Kỳ biểu quyết đạo luật kết án Liên bang Nga và yêu cầu Hành pháp tăng áp lực về cả chính trị (như trục xuất Nga ra khỏi nhóm G-8) lẫn kinh tế để Moscow phải tôn trọng chủ quyền của Ukraine và cả bán đảo Crimea hiện đang bị Nga khống chế, với Quốc hội trong tay Nga vừa biểu quyết việc đưa Crimea vào lãnh thổ Nga qua một cuộc trưng cầu dân ý dĩ nhiên là do Nga tổ chức....

Khi trận đấu giữa Tây phương và Liên bang Nga chuyển dần từ lãnh vực ngoại giao và chính trị qua kinh tế, nhiều người tỏ vẻ hoài nghi kết quả thực tế của biện pháp trừng phạt. Thay vì chạy theo tin tức cứ dồn dập thay đổi từng giờ, chúng ta nên lùi lại để nhìn toàn cảnh của mặt trận kinh tế giữa đôi bên - đúng hơn nữa, mặt trận tay ba, giữa Nga, Âu và Mỹ....

***

Liên bang Nga có nền kinh tế trị giá hơn hai ngàn tỷ Mỹ kim một năm, từ 2.500 đến ba ngàn nếu tính theo tỷ giá mãi lực của đồng bạc (PPP), và có dự trữ ngoại tệ khoảng 650 tỷ đô la. Nền kinh tế nay đang bị suy trầm, với đà tăng trưởng giảm sút từ hơn 3% vào năm 2012 xuống chỉ còn chừng 1,3% năm 2013, và đồng Rúp bị mất giá nặng.

Kinh tế Nga sống nhờ xuất cảng, nhiều nhất là dầu thô và xăng dầu (55% tổng số xuất cảng), kế tiếp là khí đốt (15%), sau đó mới là hàng bán chế (chế biến một phần), hoá chất, máy móc, v.v... mỗi loại đều dưới 10%, thấp nhất là nông sản và hàng công nghiệp. Trong số xuất cảng của Nga, thị trường Liên Âu mua chừng 53%, Đông Âu và Trung Âu mua 12%, còn lại là các thị trường khác  và thấp nhất là thị trường Mỹ, chỉ khoảng 25. Muốn có khả năng xuất cảng đó, Nga cũng phải nhập cảng, nhiều nhất cũng từ Liên Âu, 42%, sau đó là Trung Quốc, chừng 17% và các xứ khác, ít nhất là từ Hoa Kỳ, chưa tới 5%.

Trong quan hệ kinh tế Nga-Mỹ, năm qua Nga bán hơn 20 tỷ đô la hàng hóa cho Mỹ (hơn 19 tỷ là sản phẩm hóa dầu) và mua của Mỹ máy bay dân sự, xe hơi, hoá chất, thịt và nông sản, nhưng cũng chẳng nhiều và không thể chết vì một lệnh cấm vận kinh tế của Hoa Kỳ. Thị trường cổ phiếu Nga có kết giá chừng 870 tỷ đô la mà giới đầu tư Mỹ chỉ nắm có 6%, nếu họ có bán tháo –và bị thiệt – thì cũng chẳng làm thị trường tài chánh của Nga sụp đổ. Ngoài ra, Hoa Kỳ (và các nước Âu Châu) cũng chẳng giữ đồng Rúp trong khối dự trữ ngoại tệ nên chẳng thể bán tiền Nga để đánh sụt đồn bạc. Họ phải tính cách khác.

 

Chỉ nhìn vào những nét chính này, ta có thể rút tỉa vài kết luận: kinh tế Nga gắn bó với thị trường Liên Âu hơn Hoa Kỳ nên biện pháp trừng phạt, cấm vận hay phong tỏa của Mỹ ít hiệu quả.

Hoặc nếu muốn có tác dụng có thì phải mở ra một phạm vi rộng lớn, với sự hưởng ứng của các nước Âu Châu. Bàn cờ kinh tế Mỹ-Nga vì vậy là bàn cờ tay ba, Mỹ-Âu-Nga, với Âu Châu giữ vị trí bản lề ở giữa.

***

Ngày 26 Tháng Giêng, khi tình hình Ukraine biến động, Phụ tá Ngoại trưởng Victoria Nuland (đặc trách về Âu Châu và đại lục địa Âu-Á, tức là bao trùm lên Liên bang Nga) có cuộc đàm thoại với Đại sứ Mỹ tại Kiev với một lời phát biểu nặng nề được tình báo Nga tung ra hôm mùng sáu Tháng Hai để gây chia rẽ trên trận tuyến Âu-Mỹ. Xin tạm dịch lời phát biểu (F. the EU) cho nhẹ, là "kệ mẹ Liên Âu!"

Đấy có thể là quan điểm chung, và rất thực, của Hoa Kỳ về khả năng tác động của Liên Âu khi các nước Âu Châu không dám làm mạnh để bảo vệ Ukraine. Đấy cũng có thể là lời nói khích, nhằm thúc đẩy các nước Âu Châu lên lưới để gây áp lực với Moscow.

Chẳng suy đoán thêm về sự thể thì người ta cũng thấy là sau đó, các nước Âu Châu có thái độ dứt khoát hơn. Cuối cùng thì ba Ngoại trưởng Ba Lan, Pháp và Đức bay qua Kiev, trực tiếp tham gia cuộc vận động với Chính quyền Viktor Yanukovich và các lãnh tụ biểu tình, với kết quả là Quốc hội Ukraine truất phế Yanukovich và xây dựng một hệ thống lãnh đạo khác từ ngày 22 Tháng Hai. Theo quan điểm của Tổng thống Nga Vladimir Putin thì đây là "một vụ đảo chánh của bọn cực hữu quá khích " và "vi phạm Hiến pháp 2004 của Ukraine", là lý cớ cho việc Nga can thiệp bằng quân sự tại Crimea. Vụ khủng hoảng quốc tế tại Ukraine bùng nổ hôm 26.

Và trong 10 ngày qua, người ta thấy ra sự rạn nứt trong chiến tuyến Âu-Mỹ.

Vì lệ thuộc vào khí đốt của Nga, Đức không muốn trục xuất Nga ra khỏi nhóm G-8. Pháp vẫn muốn xúc tiến việc bán hộ tống hạm Mistral cho Nga và Ngoại trưởng Laurent Fabius cho biết Pháp vẫn tôn trọng những thoả thuận quân sự với Nga. Còn Thủ tướng Anh không đồng ý với việc truy lùng và cấm đoán nghiệp vụ tài chánh của các tài phiệt Nga ở trong thị trường Anh quốc. Nhiều doanh nghiệp Âu Châu, như BP hay Shell, cũng cho biết là họ không giảm hoạt động với thị trường Nga.

Vì đồng tiền nó liền khúc ruột, ta không thể nói về chuyện đạo lý, mà vẫn có thể nhớ đến một danh ngôn tương truyền là của Lenine: "bọn tư bản sẽ bán cho ta sợi dây để treo cổ chúng!" Nhưng người ta vẫn có thể nêu câu hỏi là cuối cùng thì tại sao nền kinh tế Xô viết lại sụp đổ lên chính nó khiến Liên Xô tan rã?

Bây giờ, hãy tìm hiểu tiếp xem Hoa Kỳ có thể làm gì, với đồng minh Âu Châu và đối thủ là Liên bang Nga?

***

Sự thật kinh tế là biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ về ngoại thương và tài chánh chỉ có kết quả nếu Liên Âu tham dự.

Âu Châu giữ hơn phân nửa ngạch số ngoại thương Âu-Nga và làm chủ ba phần tư tổng số đầu tư trực tiếp từ bên ngoài vào thị trường Nga. Âu Châu cũng tiêu thụ năng lượng của Nga, nguồn tài nguyên đem lại một phần tư sản lượng kinh tế và hơn phân nửa số thu ngân sách. Kinh tế Liên Âu lại chưa ra khỏi vụ khủng hoảng Euro và nạn suy trầm cho nên chẳng ai ở đây lại muốn chết, hay vỡ nợ, vì dân Ukraine. Lời phát biểu của Victoria Nuland có nội dụng sâu rộng hơn ta nghĩ.

Nhưng Hoa Kỳ vẫn có thể dọa già ra quyết định trừng phạt mọi doanh nghiệp làm ăn với Liên bang Nga, dù là của Liên Âu hay Hoa Kỳ. Chưa biết rằng điều ấy có tính chất khả tín và khả thi tới mức nào thì ta đã thất Hạ viện Duma của Nga soạn thảo một dự luật trả đũa: tịch thu tài sản của các doanh nghiệp Âu Châu và Hoa Kỳ nếu có lệnh cấm vận. Lãnh đạo Nga có tin như vậy và hăm trước hay không, ta chẳng biết.

Tuy nhiên, trong màn đấu trí trên bàn cờ kinh tế này, ta không thể quên một quy luật, như người viết đã nhiều lần nhắc tới, "liều thì được, nhu nhược thì thua". Nôm na là không sợ thì sẽ thắng.

Trong tháng qua, biến động tại Ukraine đã gây hốt hoảng cho các thị trường trên thế giới, nhưng với kết quả dội ngược về nước Nga, mỗi ngày, chính quyền Putin phải chi ra hơn 10 tỷ đô la để giữ giá cho đồng Rúp. Mười ngày là trăm tỷ! Và nếu trận chiến kinh tế bùng nổ toàn diện, với Hoa Kỳ và Âu Châu đứng cùng một chiến tuyến, Âu Châu sẽ thiếu khí, nhưng kinh tế Nga bị họa còn nặng hơn nữa.

Giả thuyết Âu-Mỹ cùng thống nhất hành động có xác suất thấp, chưa kể là nhiều doanh nghiệp Mỹ, từ Boeing tới ExxonMobil, sẽ phàn nàn và vận động ngược. Nhưng lãnh đạo Hoa Kỳ, Hành pháp và Lập pháp, vẫn có thể lấy những quyết định không cần tới sự hưởng ứng của các nước Âu Châu đang làm ăn với Liên bang Nga.

Thứ nhất là duyệt lại các hiệp ước quân sự Mỹ-Nga và mở ra một cuộc thi đua võ trang Nga Mỹ. Trong một kỳ khác, chúng ta sẽ tìm hiểu chuyện này. Thứ hai là rà soát lại chánh sách năng lượng để tác động vào thị trường dầu khí toàn cầu, trong đó có thị trường Âu Châu và Nga. Trận chiến về năng lượng không lập tức có hiệu quả, nhưng nếu được áp dụng thì sẽ thực tế giải giới nước Nga, vì đánh sụt giá dầu thô và khí đốt và giải phóng Âu Châu khỏi sức ép của Nga.

Phần còn lại, và đây mới là vấn đề, Chính quyền Barack Obama có dám nghĩ tới một cuộc chiến rộng lớn và dai dẳng như vậy chăng?

Hiệu Ứng Kinh Tế của vụ Ukraine

Vũ Hoàng & Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA Ngày 140305

Diễn đàn Kinh tế RFA  

Ukraine muốn chuyển vì sau 20 năm, mức sống dân Ba Lan tăng gấp ba dân Ukraine
mà xã hội lại dân chủ và trong sạch hơn....
 

* Người biểu tình cầm áp phích chống Tổng thống Nga và phản đối sự hiện diện của quân đội Nga trên bán đảo Crimea của Ukraina hôm 05/3/2014 AFP photo *

Ngay trong giả thuyết lạc quan là chiến tranh không bùng nổ tại Ukraine thì hậu quả của việc Liên bang Nga can thiệp vào Ukraine sau ba tháng biến động chính trị tại đây cũng có nguy cơ dẫn đến chấn động kinh tế qua các biện pháp trừng phạt đang được Hoa Kỳ và Âu Châu trù tính. Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu về hiệu ứng kinh tế của vụ khủng hoảng Ukraine qua cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa.

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nghĩa. Sau một ngày Thứ Hai u ám khi các thị trường tài chính trên thế giới đều sụt giá và bị nặng nhất là thị trường Nga vì mất 11%, thế giới thở ra nhẹ nhõm và các thị trường theo nhau lên giá vào ngày Thứ Ba khi Liên bang Nga loan báo đã hoàn tất cuộc tập trận như dự tính và các đơn vị thao dượt sẽ trở lại căn cứ vào ngày mùng bảy này.

Tuy nhiên, dư luận thế giới chưa yên tâm vì hai lẽ. Thứ nhất, Tổng thống Vladimir Putin cho biết trong cuộc họp báo tại Moscow ngày Thứ Ba, rằng nước Nga chưa tính dùng võ lực tại Ukraine dù có quyền chính đáng, và ông vẫn duy trì quân đội tại bán đảo Crimea. Thứ hai là Hoa Kỳ và Âu Châu trù tính nhiều biện pháp trừng phạt Liên bang Nga về tội can thiệp vào Ukraine. Thưa ông, trong giả thuyết có xác suất cao là đôi bên chưa đạt được đồng thuận về Ukraine thì các biện pháp thi hành sẽ ảnh hưởng thế nào đến kinh tế toàn cầu?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nghĩ là vụ khủng hoảng tại Ukraine biến chuyển hàng ngày cho nên ta khó lượng định hậu quả nếu chỉ theo dõi động thái của các thị trường tài chính, vốn dĩ lạc quan rồi hốt hoảng mỗi khi có tin tức gì được loan tải. Tuy nhiên, mình vẫn có thể nhìn vào cái nhân sâu xa để dự đoán hậu quả lâu dài và từ đó mà suy ra hiệu ứng kinh tế của vụ khủng hoảng này.

Vũ Hoàng: Nếu vậy ta phải đi lại từ bối cảnh về cái lẽ nhân quả như ông vừa nói. Đó là gì?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Nước Nga có lãnh thổ bát ngát mà trống trải nên khó phòng ngự và đã bị tấn công nhiều lần trong lịch sử, nhất là từ hướng Tây tiếp cận với Âu Châu. Vì vậy, bản năng xưa nay của lãnh đạo xứ này là phải kiểm soát được khu vực ngoại biên, xây dựng thành vùng trái độn quân sự. Với họ, các nước gọi là Đông Âu hay Trung Âu, từ biển Baltic phía Bắc xuống tới Hắc hải ở phía Nam, đều phải là chư hầu, là vùng trái độn bảo vệ khu vực trung tâm của họ.

- Thứ hai, và đây là đặc tính khác, giữa nhu cầu dân sinh, hay kinh tế như ta nói, và yêu cầu an ninh để phòng thủ, thì an ninh vẫn là ưu tiên. Điều ấy cũng giải thích tính chất tập quyền hay độc tài của chế độ. Định đề ấy lên tới cực điểm thời Liên bang Xô viết khiến xứ này tan rã và sụp đổ vào cuối năm 1991, không vì ngoại xâm mà vì sự phá sản của hệ thống kinh tế cộng sản. Hậu quả là nước Nga bị khủng hoảng mất 10 năm và mất gần hết những nước xưa kia là chư hầu.

- Thứ ba, từ khi lên cầm quyền 14 năm trước, ông Vladimir Putin ra sức chấn chỉnh tình hình và tập trung quyền lực. Gần 10 năm sau thì thấy có đủ sức mạnh để chinh phục lại thế lực mà nước Nga đã mất từ thời Xô viết thì ông ta khởi sự. Một trong các yếu tố kinh tế góp phần tạo ra sức mạnh đó chính là giá năng lượng vì về thực chất, kinh tế Nga vẫn thuộc loại lạc hậu sống nhờ xuất khẩu dầu thô và khí đốt. Ông Putin càng thấy ra nhu cầu chinh phục hay bành trướng vì các nước Đông Âu trong khối Xô viết cũ đều ngả theo Âu Châu, đi tìm dân chủ và độc lập. Vì vậy mà năm 2008 ông ta cho quân vào hai khu vực tự trị là Abkhazia và Nam Ossetia của Cộng hoà Georgia và cho đến nay vẫn còn kiểm soát hai vùng này để khống chế Georgia.

 

Mối nguy cho chế độ ông Putin

Một phụ nữ đang tưởng niệm những người thiệt mạng trong cuộc đụng độ với cảnh sát chống bạo động gần Quảng trường Độc lập ở trung tâm Kiev. Ảnh chụp hôm 05/3/2014. AFP

Vũ Hoàng: Ông nhắc lại bối cảnh địa dư và lịch sử ấy thì thính giả của chúng ta hiểu rõ hơn vụ Ukraine, xưa kia có tên là Cộng hòa Nhân dân Xô viết Ukraina ở trong Liên bang Xô viết.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đã nói đến cái nhân từ phía Nga thì ta nên nhìn qua cái nhân từ Ukraine.

- Xưa nay, xứ này có số phận hẩm hiu là vùng "biên địa" của các lân bang Đông-Tây, với biên giới đổi qua vạch lại nhiều lần trong một đời người, và qua thế kỷ 20, cư dân không bị Stalin bỏ đói thì bị Hitler tàn sát. Ngày nay, dù nói tiếng Nga hay tiếng Ukraine, họ phải có quyền chọn lựa mà về tình thì ta cho là chính đáng, nhưng về lý thì lại đáng lo cho nước Nga.

- Về tình thì dân Ukraine so với một xứ có quan hệ lâu đời là Ba Lan, với diện tích bằng nửa và ít tài nguyên hơn. Năm 1992, khi cùng thoát khỏi chế độ Xô viết thì hai nước có sản lượng bằng nhau. Hai chục năm sau, nếu tính theo tỷ giá mãi lực của đồng bạc thì Ba Lan giàu hơn gấp đôi, bình quân một đầu người thì giàu gấp ba dân Ukraine, trong một xứ dân chủ và lành mạnh hơn, chứ không bị nạn độc tài hay thối nát cai trị ở trên. Cái khác biệt là Ba Lan đã hội nhập vào Âu Châu, là thành viên của Liên hiệp Âu châu và Minh ước Phòng thủ Bắc Đại Tây Dương NATO. Vì vậy, nếu mà có người Ukraine muốn theo mô hình Âu Châu thì đấy là điều chính đáng.

Nếu Ukraine có độc lập và dân chủ trong khối Âu Châu thì đấy là mối nguy sinh tử cho chế độ độc tài của ông Putin về cả mặt an ninh đối ngoại lẫn chính trị nội bộ. Ô. Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Nhưng mà sau các nước Đông Âu, nếu Ukraine cũng theo Âu Châu thì đấy là nỗi sợ của Putin. Chỉ vì hệ thống kinh tế Liên Âu và an ninh NATO lại tiếp cận với lãnh thổ Nga và trở thành sự cám dỗ cho dân Nga khi mà nhiều người Nga cũng muốn có cuộc sống sung túc và tự do. Nếu Ukraine có độc lập và dân chủ trong khối Âu Châu thì đấy là mối nguy sinh tử cho chế độ độc tài của ông Putin về cả mặt an ninh đối ngoại lẫn chính trị nội bộ.

Vũ Hoàng: Nếu sự tình lại như vậy thì ta nên e rằng Liên bang Nga của ông Putin không dễ gì trả lại bán đảo Crimea cho xứ Ukraine mà sẽ tiếp tục kiểm soát như đã làm tại Georgia. Ngoài ra, thưa ông, liệu còn có nguy cơ là Nga sẽ can thiệp vào các tỉnh miền Đông và miền Nam của Ukraine có đa số thân Nga, hoặc xứ này sẽ lâm vào nội chiến, hay bị chia hai không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chưa ai có thể biết được tình hình sẽ xoay chuyển ra sao và tôi cho là sự thể còn tùy thuộc ở hai việc.

- Thứ nhất là bên trong Ukraine, sau vụ thay đổi chế độ ngày 22 vừa qua, dân Ukraine có thể hoàn thành việc chuyển tiếp để tổ chức bầu cử vào ngày 25 Tháng Năm tới, với sự tham dự của các đảng phái và nhân vật thuộc cả hai xu hướng là 1) muốn Ukraine tiến gần với Âu Châu hoặc 2) muốn Ukraine vẫn nằm trong quỹ đạo của Nga. Cho đến nay, khi đảng thân Nga của Tổng thống Viktor Yanukovich đã tan rã với gần phân nửa ra khỏi Quốc hội và nhiều người còn bỏ thủ đô, phe thân Âu của ba đảng đối lập đang thực tế cầm quyền. Nhưng sau vài sai lầm, kể cả việc hủy bỏ tiếng Nga tại các địa phương, họ đã biết sửa sai và mời nhiều người thân Nga vào chính quyền. Nhờ đó, và nếu Ukraine không bị khủng hoảng kinh tế mà vỡ nợ trong thời gian tới, cuộc bầu cử vẫn có thể thành hình và đẩy lui rủi ro nội chiến. Tôi nghĩ là điều này có xác suất cao. 

- Nhưng việc thứ hai là phản ứng các nước ở bên ngoài, là Liên bang Nga và Tây phương. Đầu tiên, các nước Tây phương là Mỹ và Âu Châu phải rút tỉa kinh nghiệm của ba tháng biến động và một tuần khủng hoảng vừa qua để có thái độ thích hợp hơn với cả Ukraine và Nga. Với Ukraine là chương trình cứu nguy và viện trợ kinh tế thiết thực, cấp bách với điều kiện đừng quá khắt khe về cải cách trong buổi giao thời. Với Nga là việc gây áp lực một cách thống nhất và hiệu quả để ông Putin không dám làm mạnh hơn, kể cả dùng võ lực, tại Ukraine. Các biện pháp trừng phạt của Tây phương nằm trong chiều hướng gây áp lực với Putin và hiệu ứng kinh tế của vụ Ukraine có thể xuất phát từ đó.

Vũ Hoàng: Như ông vừa trình bày thì tình hình còn tùy vào nhiều điều kiện cho tới nay vẫn là bất định. Khi theo dõi sự thể, ông ước đoán thế nào về chiều hướng tác động của các nước?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi không mấy lạc quan về khả năng can gián hay gián chỉ của các nước Tây phương, gồm có Hoa Kỳ và các cường quốc Liên Âu, trước ý chí của ông Putin. Các nước Tây phương đều thiếu thống nhất và phối hợp kém trong ba tháng biến động và hình như bị bất ngờ khi ông Putin lấy quyết định can thiệp. Phần mình, ông Putin biết khai thác nhược điểm ấy của Tây phương để chủ động tiến thoái mà thâm tâm thì không muốn Ukraine theo Âu Châu. Cùng lắm thì là một nước thân Nga theo thể chế liên bang để dung hòa những dị biệt bên trong. Ngoài ra, nếu ông Putin tỏ vẻ yếu thế trước áp lực của Tây phương thì chế độ thật ra vẫn độc tài của ông ta sẽ bị rúng động ở nhà, ở bên trong nước Nga.

- Vì vậy, tôi e rằng ông Putin sẽ khó xuống thang sau khi đã gây ra một vụ khủng hoảng và tình hình có thể suy đồi rất nhanh với những biện pháp trừng phạt rồi trả đủa của đôi bên. Và chính là sự bất nhất của các nước Tây phương - thí dụ như lập trường có vẻ hòa giải của Đức, hoặc việc Anh không muốn áp dụng biện pháp cấm vận với các tài phiệt Nga đang làm ăn tại Anh quốc – càng khiến ông Putin nghĩ là cuối cùng thì mình sẽ thắng. Vì vậy tôi không lạc quan.

 

Ảnh hưởng kinh tế dây chuyền

 

Ngoại trưởng Mỹ John Kerry (P) và Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov (T) gặp nhau tại Paris hôm 05/3/2014. AFP photo

Vũ Hoàng: Thưa ông, trong giả thuyết bi quan đó thì những gì có thể xảy ra về mặt kinh tế?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi trộm nghĩ là trong kinh tế, ta nên dự trù kịch bản xấu để phòng ngừa trước và không bị bất ngờ. Nếu việc đối thoại giữa Tây phương, kể cả tổ chức NATO, với Nga mà không đẩy lui được không khí đối đầu thì mâu thuẫn sẽ chuyển qua mặt trận kinh tế và đôi bên đều bị thiệt hại. Nhưng thiệt hại nặng nhất là kinh tế Ukraine và kinh tế Nga, với hậu quả lây lan qua Âu Châu và toàn cầu, kể cả Trung Quốc. Tương đối có lợi nhất vẫn là Hoa Kỳ vì ở xa!

Vũ Hoàng: Xin ông lần lượt giải thích cho dự đoán này.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Ukraine đang bị nguy cơ vỡ nợ và là bạn hàng với cả Âu Châu và Nga. Kim ngạch ngoại thương của họ là vài chục tỷ đô la  với Nga và vài chục tỷ với Âu Châu và được các ngân hàng Nga cho vay gần 30 tỷ và các ngân hàng Âu Châu cho vay 23 tỷ. Nếu Ukraine vỡ nợ, cả hai khối Nga-Âu đều bị thiệt hại. Với Âu Châu chưa ra khỏi vụ khủng hoảng Euro thì một tổn thất nặng của các ngân hàng Âu Châu sẽ là điều cực bất lợi. 

- Nước Nga cũng chẳng khá hơn gì và tổn thất của các tài phiệt ngân hàng Nga sẽ dội ngược vào thế lực chính trị của ông Putin. Khác với thời Liên Xô, Liên bang Nga ngày nay đã mở cửa buôn bán ra ngoài, chủ yếu là với Âu Châu nhờ nguồn năng lượng của mình. Khi đôi bên leo thang trả đũa nhau, thí dụ như Nga phong tỏa khí đốt bán qua Âu Châu, thì cả hai cùng bị thiệt, nhất là Nga vì năng lượng đem lại hơn phân nửa số thu cho ngân sách quốc gia, là 75% của xuất khẩu và 3/4 là bán qua Âu Châu. Ngân sách này đang bị nguy khốn vì 63 tỉnh trong tổng số 83 tỉnh, thành hay các nước Cộng hoà trong Liên bang lại mắc nợ và có thể vỡ nợ. Nếu tình hình trở thành nguy ngập thì Nga bị nạn tẩu tán tài sản, làm đồng Rúp càng mất giá, và vì kinh tế đang bị suy trầm với đà tăng trưởng giảm mạnh, nạn lạm phát và khủng hoảng ngân hàng sẽ bùng nổ.

... Nhưng thiệt hại nặng nhất là kinh tế Ukraine và kinh tế Nga, với hậu quả lây lan qua Âu Châu và toàn cầu, kể cả Trung Quốc. Ô. Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Khi đó, nhiều ngân hàng Âu Châu, nhất là Đức, sẽ bị vạ! Các ngân hàng Trung Quốc đã trút tiền vào Âu Châu làm ăn cũng bị mất vốn. Trong trường hợp này, không chỉ kinh tế Nga mà cả khối Tây Âu và Đông Âu đều suy trầm, kéo theo nạn suy trầm toàn cầu. Nước Nga từng bị như vậy vào năm 1998 sau vụ khủng hoảng Đông Á năm 1997 nên ông Putin mới có cơ hội lãnh đạo từ năm 1999. Lần này thì ngược lại, có khi sẽ khỏi ra tái tranh cử.

Vũ Hoàng: Hồi nãy ông có nói một câu là Hoa Kỳ tương đối lại có lợi nhất, vì sao như vậy?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Liên bang Nga có một võ khí kinh tế là năng lượng và từ năm năm nay, các nước Âu Châu đã muốn đa diện hóa nguồn cung cấp để ít lệ thuộc hơn vào khí đốt của Nga. Với vụ khủng hoảng Ukraine, Âu Châu có thể bớt sợ về môi sinh và sử dụng công nghệ gạn cát ra dầu và khí nên tạo cơ hội cho Hoa Kỳ phát triển loại kỹ thuật này. Yêu cầu và cơ hội tại Âu Châu cũng khiến Hoa Kỳ mau chóng cải sửa luật lệ để xuất khẩu khí lỏng và cả xăng dầu.

- Nói vắn tắt thì nước Mỹ đang có tiềm lực rất lớn về năng lượng, khi tranh chấp kinh tế bùng nổ vì vụ Ukraine, nước Mỹ sẽ thay đổi chính sách rất nhanh để khai thác tiềm lực đó và giá dầu càng giảm thì Nga càng điêu đứng! Dưới 90 đô la một thùng là Putin hết xưng hùng xưng bá!

Vũ Hoàng: Xin cám ơn ông Nghĩa về cuộc trao đổi lý thú này!

______________________________

• In trang này
• Chia sẻ
• Ý kiến của Bạn
• Email

05032014-ddkt-nxn.mp3

Xuất Cảng Võ Khí: Dầu Thô Của Mỹ

Người-Việt 130204

Hùng Tâm / Hồ Sơ Người-Việt

Bối Cảnh Kinh Tế Của Trận Đánh Quanh Ukraine

 * Một "kho đạn" chưa xài của Mỹ; giếng dầu khí Bakken tại North Dakota *

Trong trận đánh ngoài vùng biên địa Đông-Tây, là vụ khủng hoảng tại Ukraine, các quốc gia "lâm chiến", là Liên bang Nga và khối Liên hiệp Âu châu, đều điểm quân tính sổ, xem sẽ đưa vào trận những gì, được thua là bao nhiêu. Từ những tính toán về sự lợi hại muôn hình vạn trạng đó mới có quan điểm lập trường được tráng men chính nghĩa, cho các nhà báo làm nốt phần vụ còn lại là tuyên truyền. Có ý thức hay vô ý thức là tùy trình độ nghiệp vụ hay đạo đức của nhà báo.

"Hồ Sơ Người-Việt" xin giúp quý độc giả một số dữ kiện phán đoán trong một lãnh vực rất nhỏ là năng lượng, bên trong có dầu thô và khí đốt, là loại võ khí Liên bang Nga đang sử dụng để khống chế khối Âu Châu, hòng nuốt trửng Ukraine. 

Xin đi từ vòng ngoài vào trong....

Võ Khí Năng Lượng

Liên bang Nga của lãnh tụ Vladimir Putin là một nước thuộc loại "Đệ tam Thế giới", là lạc hậu và chậm phát triển. Nhưng là quốc gia có lãnh thổ rộng lớn nhất thế giới, với rất nhiều tài nguyên thiên nhiên và hệ thống võ trang mạnh nhất, kể cả võ khí hạch tâm chiến lược, Nga là cường quốc quân sự. Song song, Nga cũng là một đại gia toàn cầu về năng lượng, và là nguồn cung cấp khí đốt cho Âu Châu qua các ống dẫn khí thiết lập theo hướng Đông-Tây.

Nga là nước chậm tiến xuất cảng năng lượng, thu về hơn phân nửa nguồn thu ngân sách, 75% số xuất cảng và cung cấp gần ba phần tư khí đốt cho thị trường Đức. Vì vậy, khi Putin tấn công Georgia vào Tháng Tám năm 2008, Thủ tướng Đức là Angela Merkel lập tức bay qua Moscow để dàn xếp, tức là nhượng bộ trước sự hậm hực của Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy.

Hoa Kỳ khi đó đang ở giữa cuộc bầu cử Tổng thống và Chính quyền Bush chỉ còn hơn bốn tháng là mãn nhiệm nên đành bó tay sau những lời phản đối vu vơ. Hoàn cảnh "vịt què" – lame duck – của ông Tổng thống sắp về vườn và vụ khủng hoảng tài chánh đang nổi lên tại Mỹ khiến Georgia bị hy sinh. Lúc đó, ngôi sao của nước Mỹ là Nghị sĩ Barack Obama và dàn truyền thông đã ngả từ phía Nghị sĩ Hillary Clinton về phía ông Obama, vị cứu tinh của nước Mỹ.

Ngay từ thời đó rồi, các chiến lược gia Tây phương (Âu và Mỹ) đều nói đến thế thượng phong về năng lượng của Putin. Ít ai chú ý là nguyên Thủ tướng Đức Erhardt Shroeder là người thính mũi nhất. Sau khi đảng xã hội thiên tả của ông thất cử năm 2005 thì ông mau mắn làm tư vấn cho tập đoàn khí đốt quốc doanh Gazprom, số một của Nga, và kịch liệt bênh vực quan điểm của Putin cùng các dự án dẫn khí của Nga có lợi cho túi tiền của ông ta.

Trong chính quyền liên minh tả hữu hiện nay của Đức, Ngoại trưởng Frank-Walker Steinmeier cũng thuộc đảng Dân chủ Xã hội này nên kịch liệt phản đối việc Hoa Kỳ và Pháp đòi trục xuất Nga ra khỏi nhóm G-8. Lãnh đạo đảng Dân chủ Thiên chúa giáo, Thủ tướng Merkel thì cũng chẳng khá hơn. Bà được dân Đức bầu lên để giải quyết vấn đề của nước Đức, không để cứu dân Ukraine.

Nếu các nhà báo của chúng ta theo dõi sự tình từ lâu (!) thì tất nhiên đã phải đoán ra sự thể ấy.

Putin dùng võ khí năng lượng giải giới các nước Tây phương để nuốt trửng Crimea của Ukraine và từ Ukraine sẽ dần dần đưa khối Đông Âu và Trung Âu về quỹ đạo Nga. Chuyện ấy, bây giờ thì ai cũng rõ.

Vào kỳ khác, "Hồ Sơ Người-Việt" sẽ đi vào mạng lưới các ống dẫn khí của Nga tới Âu Châu và qua đó, người ta có thể hiểu thêm một ngón đòn phản công của Liên Âu, hay vị trí của Cộng hoà Slovakia, trong trận chiến về năng lượng này. Nhưng, trang báo có hạn và sự tập trung chú ý của độc giả cũng vậy, nên xin nhảy ngay vào chuyện "trường kỳ kháng chiến" với dầu khí Hoa Kỳ.

Cách Mạng Năng Lượng Mỹ

Sau vụ khủng hoảng tài chánh tại Hoa Kỳ vào trung tuần Tháng Chín 2008, chỉ vài tuần sau đợt tấn công Georgia của Putin, cả thế giới và truyền thông quốc tế kể cả Mỹ đã nói đến ngày tàn của tư bản chủ nghĩa kiểu Mỹ. Người ta ít chú ý đến một cuộc cách mạng tự phát của xã hội (hay thị trường) Hoa Kỳ, nằm bên ngoài chính sách của nhà nước. Đó là cách mạng về năng lượng.

Sau này, các chính khách Mỹ mà kể công về thành quả cách mạng ấy là chỉ nói láo, mà nhà báo lại chẳng biết khui!

Từ năm 1970 tới 2008, trong gần 40 năm, sản lượng dầu thô của Mỹ liên tục sút giảm, từ 9,6 triệu thùng một ngày thì chỉ còn năm (ký hiệu viết tắt là mbd, million barrels per day). Nhưng kể từ năm 2008 đó, khi Barack Obama chưa sờ vào cái gì của chính quyền, thì tình hình đã đổi khác và nhật lượng dầu thô đang bắt kịp con số gần 10 triệu thùng một ngày.

Lý do là trước khi chính quyền Obama có bất cứ chánh sách gì về năng lượng thì các doanh nghiệp Mỹ đã tìm cách giải quyết bài toán của họ, được đặt ra từ 1972, 1981, 1991 khi dầu thô được dùng làm võ khí....

Đấy là khi người ta nói đến khái niệm "tight oil", dầu cứng hay dầu chật. Vì dầu thô có vẻ khan hiếm và lên giá cho nên những giải pháp coi là tốn kém trước đây lại được chiếu cố. Lên tận Alaska buốt giá, xuống tới biển sâu và đào mấy cây số trong đá cũng được. Các doanh nghiệp thúc đẩy kỹ sư địa chất và chuyên viên tài chính tìm xem có cách nào nâng cao sản lượng hay không.

Các kỹ sư địa chất đào xuống đất, qua đá cứng và tìm đến lớp trầm tích ở dưới để thấy là nếu đào sâu và đào ngang rồi bơm vào những dung dịch hóa học và nước thì có thể giải phóng được dầu và khí. Đấy là kỹ thuật tạm gọi là "fracking" (thật ra gồm có hai hướng, nhưng xin viết là "gạn cát ra dầu" cho dễ hiểu) để lấy dầu và khí.

Các chuyên gia tài chánh ngồi bên cạnh thì tính toán xem rằng tốn ngần đó để được ngần này dầu khí, đâu là mối lợi? Họ quyết định là có lợi chán! Trong cách tính toán này thì vì giá khí đốt (natural gas), được giàng vào giá dầu thô (crude oil) nên hệ số sử dụng chính là giá dầu thô.

Thế rồi nhờ kỹ thuật mới mà các bình nguyên Bakken tại North Dakota hay nhiều vùng khác của Texas lại có giá, trở thành những giếng dầu và khí đáng kể.

Từ nay xin nói riêng về dầu cho quý độc giả khỏi nhức đâu. 

Chẳng hạn như giếng Bakken có thể cung cấp một triệu mbd và riêng Texas thì gấp ba. Tức là nhiều tiểu bang của Hoa Kỳ đã có sản lượng dầu còn lớn hơn một số quốc gia trong hiệp hội OPEC của các nước xuất cảng dầu thô. Nhờ sản lượng nội địa gia tăng mà Mỹ giảm dần nhập cảng, từ 12,5 triệu thùng một ngày (mbd) vào năm 2005 thì năm ngoái chỉ còn 6,3 mdb, và năm ngoái sản lượng nội địa đã vượt số dầu nhập cảng.

Nhờ cái thế mạnh về kinh tế là nước Mỹ ít lệ thuộc hơn vào dầu nhập cảng và các nước xuất cảng, lãnh đạo có cái thế mạnh hơn về chính trị, thí dụ như với Iran hay Venezuala. Nhưng sử dụng cái thế chính trị hay không lại là chuyện khác! Bây giờ, vấn đề còn hấp dẫn hơn vậy.

Hoa Kỳ có thể xuất cảng dầu và hóa giải đòn bắt bí của các chế độ hung đồ ngồi trên dầu và khí mà uy hiếp thiên hạ. Muốn hiểu chuyện đó, "Hồ Sơ Người-Việt" xin đi vào vài chi tiết kỹ thuật.

Dầu Thô, Dầu Ngọt và Xăng Nhẹ

Cuộc cách mạng về năng lượng của Hoa Kỳ tiến quá nhanh nên đụng vào thực tế kỹ thuật lẫn luật lệ. Dầu thô có đào lên hay gạn ra thì còn phải biến chế, được lọc, mới cung cấp các loại nhiên liệu như xăng cho xe hơi, máy bay, hay dầu cặn diesel chạy máy, v.v....

Về kỹ thuật, Hoa Kỳ đang gặp hai vấn đề: 1) loại dầu chật cứng mới tìm ra không phù hợp với hệ thống nhà máy lọc dầu đã có sẵn từ trước, mà 2) lại ở quá xa trung tâm lọc dầu chính của nước Mỹ, tại Vịnh Mễ Tây Cơ là nơi chế biến phân nửa số xăng dầu tiêu thụ tại Mỹ....

Nói cho đơn giản, một nhà máy lọc dầu là tốn bạc tỷ, xưa nay được đầu tư và vận hành để chế biến dầu thanh, ngọt và nhẹ, light sweet crude. Và việc thiết lập này phải vượt hàng rào chính trị và luật lệ: sợ gây ô nhiễm môi sinh. Vì hàng rào đó mà hệ thống năng lượng Mỹ thiếu nhà máy lọc dầu, giới tiêu thụ trả tiền xăng đắt hơn, doanh nghiệp ngần ngại lập thêm nhà máy lọc.

Cái giá của môi sinh thì ít ai tính ra cho đúng, trừ các chính khách lẻo mép.

Bây giờ, nước Mỹ có loại dầu mới, chật, nặng, hay cứng hơn, có khi đến từ rất xa các trung tâm chế biến hiện hành và là loại nguyên liệu tốn kém trước khi có triển vọng trở thành nhiên liệu. Hãy nghĩ đến cái phễu, hay cái quặng, với nút thắt là dầu nặng chưa dễ dàng gì biến thành xăng.

Nếu không khai thông chỗ tắc nghẽn đó thì việc sản xuất ra dầu chật sẽ hết hấp dẫn vì kém lời. Nghĩa là sản lượng dầu nội địa sẽ giảm, Mỹ sẽ lại lệ thuộc vào dầu nhập.

Vì vậy, giải pháp được nói tới là 1) khuyến khích việc thành lập nhà máy lọc dầu; 2) cho phép xây dựng mạng lưới các ống dẫn dầu từ nhiều nơi (kể cả Canada) về Vịnh Mexico, thí dụ đang nổi tiếng là dự án Keystone XL, bị Obama gác qua một bên vì áp lực bảo vệ môi sinh từ cánh tả; 3) và cho phép xuất cảng dầu thô ra ngoài.

Về bối cảnh của hồ sơ xuất cảng thì từ trận chiến về dầu khí tại Trung Đông trong những năm 1970 về sau, Hoa Kỳ có luật lệ không cho xuất cảng dầu thô, nhằm bảo đảm nguồn cung cấp từ nội địa. Bốn chục năm sau, nước Mỹ vẫn bị kẹt về đạo luật đó. Vì thế, trong chính trường Mỹ mới có cuộc vận động cho phép doanh nghiệp Mỹ được bán dầu ra ngoài. Ngược lại, cũng có lập luận chống đối việc này.

Phe chống xuất cảng dầu thô gồm nhiều dân biểu nghị sĩ Dân Chủ và các doanh nghiệp lọc dầu (khẩu hiệu Dân Chủ đả kích "Tài phiệt Dầu hỏa" Big Oil chỉ là trò tuyên truyền mị dân) đưa ra các lý luận sau đây: 1) giá dầu thô nội địa càng rẻ thì càng có lợi cho kinh tế vì giới tiêu thụ xài xăng rẻ hơn; 2) mà cũng có lợi cho xuất cảng nhờ trị giá gia tăng từ dầu qua xăng sẽ cao hơn.

Ngược lại, phe vận động bãi bỏ sự cấm đoán để cho phép xuất cảng cũng có lý do của họ:

Thứ nhất, bề nào, ta cũng đang xuất cảng xăng: từ mấy năm qua, nước Mỹ đứng đầu thế giới về xuất cảng xăng dầu cho vận tải, từ diesel tới kerosen cho máy bay phản lực và xăng nhẹ cho xe hơi. Một phần của số xăng dầu này là chế biến từ dầu nội địa, cho nên luật cấm xuất cảng để bảo đảm an toàn nội địa là điều không còn đúng.

Thứ hai, việc gạn cát ra dầu là chuyện tốn kém và nếu dầu đó mà không bán được ra ngoài và thực tế bị ghìm giá trong nội địa thì các doanh nghiệp hết muốn đầu tư vào kỹ thuật tốn kém này.

Thứ ba, nếu cho phép xuất cảng dầu thô (cả dầu chật) thì sản lượng của Mỹ sẽ tăng số cung và làm giảm giá dầu trên thế giới nên cũng có lợi cho kinh tế (và giới tiêu thụ) Hoa Kỳ.

Chính là giữa cuộc tranh luận ấy, việc Vladimir Putin thôn tính Crimea, tấn công Ukraine và lung lạc các nước Âu Châu lại thúc đẩy Quốc hội Mỹ xét lại một biện pháp kinh tế có hiệu quả chiến lược cho Tây phương.

____________________

Kết luận ở đây là gì?

Mọi quyết định kinh tế đều có những hậu quả ngắn hạn và dài hạn khác nhau. "Lấy ngắn nuôi dài" không nhất thiết có nghĩa là kết quả dài hạn sẽ có lợi cho trường kỳ. Ngược lại là đằng khác!

Hoa Kỳ đã đi bước tiên phong về kỹ thuật "fracking" và tiến hơn Âu Châu rất xa. Kỹ thuật này đang bị kẹt vì dầu gạn ra mà không được bán ra ngoài. Nếu được khai thông, nước Mỹ có thể gián tiếp giải giới Putin, giải vây Ukraine và nhất là giải phóng Âu Châu khỏi nỗi lo sợ sẽ bị Putin bịt ống dẫn khí.

Ngoài những đòn phép đó, Hoa Kỳ còn có thể duyệt lại toàn bộ chiến lược về năng lượng để làm chủ được thị trường ít ra trong vài chục năm tới, trước khi dầu thô trở lại chuyện lỗi thời trước nhiều loại năng lượng khác.

Thương Chiến Binh Pháp Tại Ukraine

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 140302

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Quyền Lực Mềm Và Nỗi Sợ Hãi Trong Kinh Tế Học 

* Cảnh sát Ukraine và dân biểu tình thân Nga tại Donetsk, miền Đông Ukraine *

Tuần qua, khi biến động tại Ukraine lan rộng thành khủng hoảng quốc tế, nhiều người bị lỡ trớn.

Biến động bùng nổ ngày 21 Tháng 11 năm ngoái vì một hồ sơ cứ tưởng là kinh tế là khi Tổng thống Viktor Yanukovich từ chối ký Hiệp ước Hợp tác đã thương thuyết với Âu Châu, và biến động kết thúc ngày 22 Tháng Hai, khi ông ta bị Quốc hội Ukraine truất phế và bỏ chạy. Lúc đó, dư luận vội nói đến "Cách mạng" tại Ukraine. 

Khi Quốc hội lập ra chính quyền lâm thời để ổn định tình hình thì chuyện Ukraine trở thành khủng hoảng quốc tế từ ngày 26 do quyết định tập trận của Liên bang Nga. Ngay sau đó, Nga kiểm soát bán đảo Crimea, với lời hăm sẽ bảo vệ kiều dân Nga ở bất kỳ nơi đâu, kể cả trong lãnh thổ Ukraine.

Thế giới đang chứng kiến một vụ xâm lăng trắng trợn, với nguy cơ là sau Crimea, Tổng thống Vladimir Putin có thể cho "dân quân" – quân giả làm dân – can thiệp vào miền Đông Ukraine. Chính quyền tại Kiev sẽ sụp đổ, Ukraine vỡ nợ, gây hậu quả bất lợi cho kinh tế toàn cầu.

Khi vụ khủng hoảng Ukraine lan rộng hàng ngày, đa số bình luận gia Mỹ đều tự trấn an là sự thể chưa đến nỗi nào, như trên tờ Washington Post, Time, Foreign Affairs hay Politico, rồi thiên hạ được biết  là hệ thống tình báo của Hoa Kỳ bị bất ngờ, như tờ New York Times tiết lộ5. Nhật báo này còn có bài bình luận ngây ngô đếb tàn nhẫn, rằng đây là lúc Chính quyền Ukraine phải chứng tỏ tính chất khả tín! Vào mấy ngày cuối tuần, nhiều bậc thức giả Mỹ còn đưa ra lý do giải thích vì sao chúng ta đừng nên hốt hoảng. 

Thế rồi, treo ánh sáng mặt trời, ngày Thứ Hai mùng ba Tháng Ba, các thị trường Á, Âu rồi Mỹ đều sụt giá, dầu thô và vàng tăng giá vùn vụt, trong khi giới hữu trách của Hoa Kỳ và Âu Châu tấp nập họp hành.

Tuần trước, trên cột báo này, người viết ỡm ờ gợi ý là Tổng thống Barack Obama nên lập tức lấy máy bay qua Bruxelles hội họp với lãnh đạo Liên Âu, Minh ước NATO và bật tín hiệu cứng rắn với Putin trước khi mọi sự vỡ lở thành chuyện nghiêm trọng hơn.

Bây giờ, mọi sự đã vỡ lở, các nước phải tính sao?

***

Trước hết, hãy nhìn vào sổ sách Ukraine.

Tổng thống, Thủ tướng và Thống đốc Ngân hàng Trung ương xứ này vừa tạm thời nhậm chức thì đã thấy công quỹ cạn kiệt, mỗi ngày lại biết thêm một sự thật bi thảm về kinh tế - ngoài mối nguy về an ninh, quân sự và chính trị. Bất cứ ai ngồi vào vị trí này cũng phải rùng mình, và nếu đọc tin tức Tây phương (Âu và Mỹ) thì... lộn ruột.

Khi Yanukovich lên làm Tổng thống năm 2010, dự trữ ngoại tệ của Ukraine có 34,6 tỷ đô la, cuối Tháng Hai thì còn 15 tỷ: nội Tháng Hai mất hai tỷ tám để vực giá đồng hryvnia (xin đọc là hriunya). Trong bốn năm chấp chánh của Yanukovich, khoảng 70 tỷ đô la đã không cánh mà bay nhờ tài hóa phép của các tài phiệt tay chân của ông ta: cả nước sản xuất được 175 tỷ đô la một năm mà nay đã bốc hơi hết 70 tỷ! Công khố có 37 tỷ cho vay ra đã biến mất, không biết chạy về đâu, v.v....

Kẻ có thể biết được, dù chỉ một phần, là Yanukovich, thì đang được Putin bảo vệ tại Moscow.

Nếu có bán đấu giá lầu đài nguy nga của ông ta tại Kiev, Ukraine cũng chẳng thể tìm ra 35 tỷ cho việc chi dụng năm nay. Mà Putin càng gióng trống ngoài ngõ thì giới có tiền đầu tư càng bỏ chạy, tiền càng mất giá, Chính quyền Kiev sẽ vỡ nợ - không đủ tiền thanh toán các khoản nợ đáo hạn – và tuyên bố phá sản....

Trong khi chờ đợi Liên Âu, Hoa Kỳ và quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF cấp cứu rồi chấn chỉnh chi thu và cải cách kinh tế cho Ukraine, thì giới bình luận kinh tế và các ngân hàng đầu tư càng nói đến kịch bản vỡ nợ rồi phá sản của Ukraine, họ càng gia tăng hiệu ứng hăm dọa của Putin. Chúng ta đang chứng kiến chuyện đau lòng đó....

Nhưng vì kinh tế cũng là chính trị, xin hãy nhìn xa hơn một chút.

***

Như tên gọi, Ukraine là vùng "biên địa" giữa Âu Châu và Liên bang Nga.

Thuần về kinh tế, hàng năm, xứ này buôn bán với mỗi khối Đông và Tây khoảng hơn hai chục tỷ đô la và là nơi đầu tư của các ngân hàng Âu Châu và Nga. Tại Ukraine, số tín dụng của các ngân hàng Âu Châu lên tới 23 tỷ, của bốn ngân hàng lớn nhất của Nga thì từ 20 đến 30 tỷ, Putin thì ước lượng là 28 tỷ. Nếu Ukraine vỡ nợ và kinh tế suy thoái, các chủ nợ và chủ đầu tư của Nga và Âu Châu đều bị thiệt vì mất nợ và mất thị trường.

Có thể là các ngân hàng Mỹ không bị dính chấu nên dư luận Mỹ được trấn an là đừng hốt hoảng về Ukraine. Chứ ở gần hố nợ, các ngân hàng Âu Nga đều phải âu lo.

Khi ấy ta mới chú ý đến một tin quá nhỏ: Hôm Thứ Hai, Nga tăng lãi suất ngân hàng thêm 150 điểm, từ 5,5% lên 7%, vì đồng Rúp mất giá quá nặng. Mà kinh tế Nga đang bị suy trầm, 63 trong 83 tỉnh của Nga bị mắc nợ và có thể vỡ nợ vì ngân sách trung ương không thể cáng đáng nổi.

Lùi một bước, ta biết Tổng sản lượng của Hoa Kỳ và Liên Âu ở khoảng 17 ngàn tỷ, của Nga là hai ngàn tỷ đô la, bằng nước Ý quặt quẹo trong khối Euro. Nói đến những tổn thất hay tai vạ trong canh bạc tại Ukraine, thật ra chính Putin mới dễ cạn láng.

Khi ấy, xin quay trở lại Hoa Kỳ.

***

Chính quyền Obama chủ trương tận dụng "quyền lực mềm". Có thể hiểu mềm là dụng lễ hơn dụng binh, với điều kiện là hàm ý không loại bỏ giải pháp cứng rắn. Ăn thua là ở ý chí, sự khả tín hay đáng sợ của từng lời nói, từng quyết định. Cho đến nay, nhược điểm của Obama - và là sự cám dỗ cho Putin - chính là lời nói không đáng sợ, từ chuyện Syria đến Iran và nay là Ukraine.

Nhưng chẳng vì vậy mà Hoa Kỳ lại thúc thủ. Cùng Liên Âu, Hoa Kỳ vẫn còn nhiều biện pháp khiến Putin phải "trả giá" cho hành động ngang ngược tại Ukraine.

Vẫn dùng Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc, Hoa Kỳ có thể tranh thủ dư luận thế giới để lấy chính nghĩa về các nước dân chủ. Dù có vô hiệu vì lá phiếu phủ quyết của Nga và Trung Quốc – tháng 12 vừa qua, Bắc Kinh còn ký hiệp định an ninh chiến lược với Ukraine của Yanukovich - diễn đàn này vẫn có giá trị ngoại giao và tuyên truyền.

Thiết thực hơn, Hoa Kỳ và các nước trong khối G-7 hủy bỏ Thượng đỉnh của khối G-8 vào Tháng Sáu này tại Sochi và trục xuất Nga ra khỏi cơ chế G-8. Điều ấy đang xảy ra. Song song, việc tăng cường hợp tác quân sự với Ba Lan, Hung, Cộng hoà Tiệp và Slovakia cũng là tín hiệu có lợi.

Nói về kinh tế, với hệ thống thông tin và luật lệ tinh vi, Hoa Kỳ có thể quyết định kiểm tra rồi cùng Liên Âu phong toả hoạt động của các tài phiệt trong hệ thống quyền lực và kinh doanh của Putin. Họ có cả trăm tỷ đô la, đang làm giàu ở nhiều nơi bên ngoài nước Nga và sẽ gây áp lực ngược với điện Kremlin nếu việc làm ăn bị trở ngại.

Thứ ba, Putin có cái vốn dằn lưng là năng lượng, nhưng chỉ tung hoành được khi dầu cao giá. Phân nửa Ngân sách của Nga lệ thuộc vào nguồn tài nguyên này và chỉ vừa đủ cho nhu cầu chi dụng nếu dầu thô ở mức 110 đô la một thùng. Căn bản ước tính của họ là 117 đồng. Nếu Quốc hội Hoa Kỳ bỏ phiếu cho phép doanh nghiệp Mỹ xuất cảng dầu thì giá sẽ sụt mạnh và Putin càng mau cạn láng. Còn nhiều cách khác nữa, nhưng cột báo này có hạn và đã quá dài...

Những khó khăn kinh tế ấy sẽ khiến dân Nga suy nghĩ lại về khả năng của Putin, sau khi đã thấy sự quả cảm của người dân Ukraine.

***

Môn kinh tế có "thuyết đấu trí" – game theory – với quy luật Nash/Harsany theo đó trong mọi cuộc mặc cả luôn luôn có một phe bị thiệt với tỷ lệ 35/65 thay vì đôi bên đều nhượng bộ để đạt kết quả 50/50. Lý do của sự thua thiệt là vì sợ rủi ro. Trong khi phe kia áp dụng quy luật "cùi không sợ lở".... (Xin đọc lại bài "Cuộc Cờ Mỹ-Hoa - Dám Liều Thì Được, Nhu Nhược Thì Thua - Nhưng Liều Quá Hoá Dại...." trên cột báo này cách nay đúng hai năm). Trong trận đánh kinh tế quanh vụ Ukraine, nếu các nước dân chủ biết cân nhắc và suy diễn yếu tố rủi ro cho rộng rãi và rõ ràng thì cùi cũng biết sợ. Miễn là ta phải có đởm lược!

Khi ấy ta mới thấm lời than của một Dân biểu Mỹ: "Putin chơi cờ vua, Obama bắn bi...."