Kinh Tế Suy Trầm - Mỹ Kim Lên Giá

Vũ Hoàng & Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA Ngày 141015

Diễn đàn Kinh tế 

 

 Hiện tượng đảo chiều giữa nhiều biến động lớn

* Buổi thảo luận về đạo đức, tài chánh tại văn phòng IMF tại Washington DC hôm 12/10/2014. AFP photo * 

Tuần qua, các thị trường tài chính thế giới đều bị chấn động khi Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế đánh sụt dự báo tình hình kinh tế toàn cầu theo hướng bi quan hơn trước. Cùng lúc đó, người ta còn thấy một nghịch lý là đồng đô la Mỹ tiếp tục lên giá và có thể góp phần cho nhiều biến động tài chính khác. Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu sự thể đó qua phần trao đổi của Vũ Hoàng với chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa.

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nghĩa. Thưa ông, gần như là cùng với thông tin là nền kinh tế của Trung Quốc vừa vượt qua Hoa Kỳ để đứng đầu thế giới, tuần qua, Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF lại cập nhật dự báo về tình hình kinh tế toàn cầu theo hướng bi quan hơn so với những gì họ đưa ra hồi Tháng Tư vừa rồi. Dự báo đó của IMF đã khiến thế giới lo sợ một nạn suy trầm nữa sau vụ Tổng suy trầm 2008-2009 và làm các thị trường tài chính quốc tế bị chấn động nặng. 

Nhưng cũng qua những biến động này, người ta còn thấy một xu hướng khác là đồng Mỹ kim lặng lẽ tăng giá nếu so với các ngoại tệ khác. Trong hoàn cảnh có rất nhiều đổi thay đột ngột như vậy, liệu thính giả của chúng ta có thấy ra một vài quy luật giải thích chuyện ấy không? Câu hỏi trước tiên chúng tôi xin được nêu ra là về kinh tế Trung Quốc, vì sao lại được IMF đánh giá là vừa mới vượt Hoa Kỳ để dẫn đầu thế giới?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Về dự báo của Quỹ IMF liên hệ đến kinh tế Trung Quốc, tôi xin được nhắc lại vài chi tiết sau đây.

- Từ đã lâu người ta quen lý luận rằng kinh tế Trung Quốc tăng trưởng hàng năm khoảng 10% và theo đà này thì sẽ có sản lượng cao hơn nước Mỹ. Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế còn đề ra kỹ thuật đo lường tinh vi là tính lại sức mua của đồng Mỹ kim ở hai nền kinh tế khác nhau với hàm ý là tại Trung Quốc, một đồng đô la có mãi lực cao hơn nên sức nặng kinh tế của xứ này thật ra cao hơn các số liệu sản lượng tính bằng tỷ giá chính thức của đồng Mỹ kim. Áp dụng phương pháp đó thì Tháng Ba vừa qua, IMF ước tính rằng năm nay kinh tế Trung Quốc sẽ vượt Hoa Kỳ. Qua Tháng Năm, Ngân hàng Thế giới cũng đưa ra một dự báo tương tự và tuần qua IMF cho biết rằng tính theo số liệu của Quý Ba vào cuối Tháng Chín thì kinh tế Trung Quốc vừa mới vượt Hoa Kỳ để có sản lượng thực tế là 17 ngàn 600 tỷ đô la so với 17 ngàn 400 tỷ đô la của Mỹ.

Vũ Hoàng: Ông nghĩ thế nào về cách ước tính đó khi thế giới cũng lại nói tới viễn ảnh không sáng sủa cho kinh tế Trung Quốc với tốc độ tăng trưởng khó vượt qua chỉ tiêu 7,8% mà lãnh đạo xứ này đã đề ra?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Việc dự báo tương lai là điều cần thiết mà không hoàn toàn chính xác hay khả tín nên mới phải thường xuyên điều chỉnh. Trong tinh thần đó, Quỹ IMF đã có những dự báo thường xuyên lạc quan và cứ sáu tháng lại điều chỉnh một lần. Đó chuyện chung.

- Riêng về Trung Quốc thì khi áp dụng phương pháp gọi là tỷ giá mãi lực PPP để ước tính là kinh tế xứ này vừa mới vượt Hoa Kỳ, Quỹ IMF dựa trên nhiều giả thuyết và những giả thuyết ấy chưa chắc đã là thực tế cho nên kết luận của định chế này chỉ có giá trị tương đối thôi. Sự thật thì mặc dù có dân số rất cao, kinh tế Trung Quốc vẫn chưa thể vượt Hoa Kỳ và bên trong lại còn bị nhiều nhược điểm có thể dẫn tới khủng hoảng. Trong một kỳ sau ta sẽ nói về chuyện đó.

Vũ Hoàng: Trở lại chuyện thường xuyên điều chỉnh thì Quỹ IMF vừa điều chỉnh lại viễn ảnh kinh tế toàn cầu với đà tăng trưởng bình quân chỉ còn chừng 3% thay vì 3,4%, sự kiện ấy mới khiến các thị trường tài chính e ngại một sự sa sút chung. Ông đánh giá thế nào về chuyện này?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin đặt vấn đề trong một bối cảnh dài là thế giới đang trải qua một giai đoạn khó khăn khởi sự từ năm sáu năm trước và thật ra vẫn chưa dứt. Một lý do chủ yếu là tình trạng vay mượn quá nhiều của khối kinh tế công nghiệp hoá như Âu-Mỹ-Nhật. Khi vay thì có ngày phải trả và trong giai đoạn trả nợ đó kinh tế khó tăng trưởng mạnh như trước.

- Thứ hai, người ta còn lầm tưởng rằng trong khi khối kinh tế công nghiệp hóa bị sa sút thì các nền kinh tế gọi là đang lên như Trung Quốc, Ấn Độ hay Brazil có thể là những sức kéo mới. Sự thật lại chẳng được như vậy và các nền kinh tế đang lên này chưa kịp lên đã xuống vì số phận lẫn đồng bạc vẫn bị giàng vào khối công nghiệp hóa.

- Chuyện thứ ba là trong khối công nghiệp hóa đó, các nước Âu Châu chưa thoát khỏi vụ khủng hoảng của khối Euro nổi lên từ năm 2010 và bây giờ đầu máy kinh tế mạnh nhất là nước Đức lại có triệu chứng đình trệ đáng ngại. Vì vậy Quỹ IMF đã có dự báo bi quan hơn những gì họ nêu ra sáu tháng về trước. Ngẫm cho kỹ thì khi IMF ước đoán tình hình mỗi sáu tháng mà còn phải liên tục điều chỉnh, ta chẳng nên tin vào cách họ ước tính về sức nặng kinh tế của Trung Quốc.

Vũ Hoàng: Bây giờ ta mới chú ý đến đồng Mỹ kim. Thưa ông vì sao trong hoàn cảnh sa sút chung của thế giới, đồng Mỹ kim cứ tiếp tục lên giá và hậu quả sẽ là gì cho các nước khác?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta nhớ lại rằng Hoa Kỳ bị khủng hoảng tài chính vào Tháng Chín năm 2008 giữa một chu kỳ suy trầm khởi sự từ đầu năm đó. Vì vậy kinh tế Mỹ bị chấn động nặng trong các năm 2009-2010 với bội chi ngân sách và gánh nợ của công quyền lên tới kỷ lục.

- Trong tình trạng phải nói là khủng hoảng cả kinh tế lẫn chính trị vì ách tắc trong Quốc hội về ngân sách, mức khả tín của trái phiếu Hoa Kỳ bị đánh sụt vào năm 2010 và mọi người đều cho là nước Mỹ bắt đầu lụn bại trước sự trỗi dậy của kinh tế Trung Quốc. Đấy cũng là lúc người ta nói đến ngày tàn của đồng Mỹ kim như một ngoại tệ mạnh nhất và phổ biến nhất.

- Tuy nhiên, nếu theo dõi kỹ sự thăng giáng lên xuống của đồng đô la Mỹ so với các ngoại tệ khác thì mình có thể thấy là đồng đô la đụng đáy vào năm 2010 và từ đó cứ lặng lẽ lên giá. Mà tiền Mỹ không chỉ lên giá nếu so với đồng Yen của Nhật khi Nhật chưa ra khỏi chu kỳ suy trầm từ hai chục năm trước. Tiền Mỹ còn lên giá so với các ngoại tệ khác, nhất là đồng Euro.

Vũ Hoàng: Người ta giải thích thế nào về hiện tượng bất ngờ ấy?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trước hết, người ta sở dĩ coi đấy là chuyện bất ngờ vì tin rằng Mỹ kim đi vào chu kỳ tuột dốc sau khi ngân sách bội chi quá nặng vì biện pháp kích thích kinh tế của chính quyền. Kế đó, Ngân hàng Trung ương Mỹ ghìm lãi suất gần số không và ào ạt bơm gần bốn ngàn tỷ vào nền kinh tế qua ba đợt QE, tức là "gia tăng mức lưu hoạt có định lượng".

- Khi ấy, cả thế giới kết án là Hoa Kỳ có âm mưu gián tiếp phá giá đồng bạc với chính sách gọi là "đô la rẻ" để xuất khẩu cho dễ. Ta không quên rằng nhiều quốc gia đã nói đến "trận chiến ngoại hối" giữa các nước để xứ nào cũng có tiền rẻ và bán hàng cho mạnh.

- Bây giờ người ta mới chưng hửng khi thấy Mỹ kim lại lặng lẽ lên giá. Lý do là trong hoàn cảnh u ám toàn cầu thì nền kinh tế Hoa Kỳ vẫn có tiềm lực riêng và thật ra vẫn mạnh nhất khi so sánh với Âu Châu, Nhật Bản, và cả Trung Quốc, nhất là Trung Quốc.

Hậu quả cho nước khác

Vũ Hoàng: Nếu Mỹ kim lên giá như vậy thì hậu quả sẽ ra sao cho các nước khác?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trước tiên là với Hoa Kỳ, việc đô la lên giá trở thành bài toán cho việc xuất khẩu vì bán hàng đắt hơn. Nhưng, ngược với sự suy luận của nhiều người, kinh tế Mỹ ít lệ thuộc vào xuất khẩu cho nên sự thể ấy không là vấn đề trầm trọng. Vấn đề nằm ở chỗ khác.

- Từ năm ngoái rồi, Ngân hàng Trung ương Mỹ trù tính việc thu hẹp dần và chấm dứt biện pháp bơm tiền kích thích kinh tế rồi sẽ tăng lãi suất. Khi đó các thị trường tài chính bị biến động nặng. Bây giờ, việc Mỹ kim lên giá so với các ngoại tệ khác, tức là so với đồng bạc của các bạn hàng của Hoa Kỳ, có nghĩa là Mỹ bán cho xứ khác nạn giảm phát hay thiểu phát cho nên Ngân hàng Trung ương Mỹ không sớm tăng lãi suất như đã dự trù, ít ra đến giữa năm tới.

- Với các nước khác thì Mỹ kim lên giá có nghĩa là đồng bạc của họ giảm giá. Với Nhật hay khối Âu Châu thì điều ấy có lợi, là cơ hội mới để thoát khỏi nạn suy trầm nếu bán hàng rẻ hơn và xuất khẩu nhiều hơn.

Vũ Hoàng: Nhưng thưa ông, với các nước đang phát triển, thí dụ trước tiên là Trung Quốc, thì việc đô la lên giá sẽ có ảnh hưởng ra sao?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Khi lãi suất tại Mỹ bị ghìm thật thấp và tiền Mỹ quá rẻ thì nhiều nước đã vay tiền Mỹ về đầu tư ở nhà để hưởng sai biệt lãi suất theo phương pháp gọi là "carry trade". Trung Quốc là trường hợp đó với tư bản nóng tràn vào và góp phần thổi lên bong bóng đầu cơ. Bây giờ, đô la lên giá và có thể còn tăng trong nhiều năm liền thì tình hình sẽ đảo ngược và đấy là một thách đố cho các nước đang phát triển.

Vũ Hoàng: Xin đề nghị ông giải thích hiện tượng phức tạp này cho rõ ràng hơn vì hình như đấy cũng là chuyện ảnh hưởng tới Việt Nam.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Ta lấy thí dụ của doanh gia hay nhà nước Trung Quốc hoặc Việt Nam khi tham dự vào trò chơi tài chính này. Người ta có thể vay tiền Mỹ với giá rẻ để đem về kiếm lời ở nhà với lãi suất cao hơn và đinh ninh rằng nhờ triển vọng kinh tế sáng sủa hơn, đồng bạc của họ còn lên giá so với tiền Mỹ cho nên nếu có trả nợ thì cũng trả rẻ hơn. Cái tiêu chuẩn định hướng việc tính toán đó là khoảng sai biệt của phân lời trái phiếu ở hai nơi.

Chúng ta nhớ lại rằng mới đây Việt Nam vừa phát hành trái phiếu để đi vay bằng đô la hầu trả lại các khoản nợ đã vay từ trước, tức là áp dụng kỹ thuật gọi là "đảo nợ". Bây giờ người ta mới chưng hửng khi Mỹ kim chẳng sụt giá mà còn tăng và cái hóa đơn trả nợ sẽ đắt hơn trước.

- Hậu quả đầu tiên là việc vay tiền rẻ rất dễ gây ra lạm phát ở nhà. Thứ nhì là các khoản nợ đã vay bằng tiền Mỹ sẽ đắt hơn và dễ gây khủng hoảng về ngoại hối. Thứ ba, khi nhiều người phải trả nợ bằng đô la Mỹ thì càng cần đến tiền Mỹ làm hối suất Mỹ kim lại càng tăng. Và sau cùng, tổng hợp lại thì các nước đang phát triển tưởng là khôn ngoan kiếm lời nhờ tiền Mỹ rẻ sẽ gặp khó khăn về ngoại thương, nôm na là xuất nhập khẩu sẽ giảm và càng lệ thuộc vào ngoại thương lại càng dễ bị khủng hoảng!

Vũ Hoàng: Thưa ông, kết luận ở đây là hình như thế giới đang gặp nguy cơ chấn động lớn?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa rằng đúng như vậy và vì thế kỳ này chúng ta không nói về cái việc ảo là kinh tế Trung Quốc đã vượt Hoa Kỳ mà nói đến chuyện thật là thế giới đang gặp nhiều biến động trái chiều so với những nhận thức sai lầm của mấy năm qua về vị trí của nước Mỹ hay của đồng tiền Mỹ. Chúng ta thật sự đang ở giữa một chu kỳ thay đổi khá lớn lao mà mình ít biết.

Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nghĩa về lời cảnh báo này.

Trung Quốc Là Số Một

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt 141014

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Trong một danh sách lộn hột

* Đầu bếp Tầu trong tiệm cao lâu Trung Quốc *

Qua truyền thông, các biến cố kinh tế - hay bất cứ chuyện gì khác - thường đến với chúng ta dưới hai dạng.

Thứ nhất là phần mô tả sự việc, xin tạm dùng chữ thông dụng là "narrative", để cho biết rằng có điều gì đó vừa mới xảy ra, ở tại đâu, vào lúc nào? Sau đấy mới là phần diễn giải về sự việc, như tại sao chuyện đó lại xảy ra, và nếu có thể thì giải thích thêm hậu quả gần xa, về không gian lẫn thời gian. Phần mô tả chính là tin tức, phần diễn giải thì gọi là phân tách với nội dung mang tính chất bình luận, dĩ nhiên là có thể chủ quan từ người diễn giải.

Tháng Ba vừa qua, Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF đưa ra dự đoán rằng sản lượng kinh tế Trung Quốc có thể vượt Hoa Kỳ để chiếm ngôi vị số một. Đấy là tin tức được loan báo. Qua Tháng Năm, đến lượt Ngân hàng Thế giới cũng đưa ra dự đoán ấy. Khi đó, ngày 12 Tháng Năm, 2014, cột mục "Kinh tế cũng là Chính trị" này có nêu ra cách diễn giải, qua bài "Sức Mạnh và Sức Mua của Kinh Tế Trung Quốc - Và sức nói láo của giới kinh tế quốc tế", với nội dung trình bày cách đo đếm của các định chế tài chánh quốc tế.

Cách đo đếm ấy là dùng "tỷ giá mãi lực của đồng bạc", hay sức mua đối chiếu của cùng một tờ đô la ở tại Mỹ và ở bên Tầu, thuật ngữ kinh tế gọi là "purchasing power parity", viết tắt là PPP.

Lấy một thí dụ cụ thể cho dễ hiểu là người dân Tầu mà có 100 đô la tại Hoa Lục thì có sức mua cao hơn một người Mỹ có 100 đô la ở bên kia Thái bình dương, vì nếu mua một tô mì hoặc vào tiệm hớt tóc thì chỉ trả có chừng một phần năm cho cùng một sản phẩm hay dịch vụ này tại Mỹ.

Tuần qua, Quỹ Tiền Tệ IMF lại xác nhận Trung Quốc mới chiếm số một về sản lượng kinh tế. Dù Tổng sản lượng một năm tại Mỹ vẫn hơn Tầu đến 50% thì tổng số sản phẩm và dịch vụ do Trung Quốc sản xuất ra lại vừa cao hơn sản lượng Mỹ khi được điều chỉnh theo tỷ giá mãi lực.

Thời sự mô tả biến cố ấy như thế này: Tính đến hết Quý III (cuối Tháng Chín), sản lượng kinh tế của Hoa Kỳ được ước lượng là 17 ngàn 400 tỷ Mỹ kim. So với sản lượng cùng thời QIII của Trung Quốc là 10 ngàn 600 tỷ thì kinh tế Mỹ vẫn giàu hơn Tầu đến sáu ngàn 800 tỷ (6.800), là cao hơn tới 64%. Nhưng vì một đô la tại Hoa lục mua được nhiều hàng hơn tại Mỹ, cho nên IMF điều chỉnh bằng tỷ giá PPP, được ước lượng là 1,6667. Khi nhân với hệ số ước lượng ấy thì sản lượng thật của Trung Quốc tính đến ngày 30 Tháng Chín vừa qua đã lên tới 10.400 x 1,6667= 17 ngàn 667 tỷ Mỹ kim, tức là vượt con số 17 ngàn 400 tỷ của Mỹ. Boong!

Đấy là phần tin tức được truyền thông mô tả làm nhiều người Mỹ giật mình, hoặc làm người Việt lo sợ trước sức mạnh của kinh tế Trung Quốc.

Nếu chịu khó phân tách tin này, thay vì lướt qua đề tựa ("IMF: Kinh tế Tầu vượt Mỹ thành số một thế giới"), ta có thể thấy ra một chữ then chốt là "ước lượng".

Quỹ IMF và Ngân hàng Thế giới trước đó đã ước lượng hệ số điều chỉnh theo tỷ giá mãi lực của một đồng bạc ở hai nơi (giả dụ như 1,4, hay 1,5 hay 1,6) để nói về thời điểm vượt mặt. Con số ước lượng ấy được tính ra từ một giỏ hàng tiêu biểu của các hộ gia đình tại Hoa lục hay Hoa Kỳ, rồi còn châm thêm vài yếu tố gia giảm hay gia trọng khác cũng được ước lượng như lạm phát ở hai nơi.

Khi ấy, ai tò mò muốn tìm hiểu xa hơn đề tựa của bản tin thì có thể tự hỏi về những hàng hóa hay dịch vụ cấu thành cái giỏ hàng tiêu thụ tiêu biểu.

Dường như trong cùng một nước, cái giỏ hàng tiêu biểu của người dân tại Thượng Hải lại khác với giỏ hàng của một gia đình tại tỉnh Quý Châu mạt rệp. Cũng như dân New York có yêu cầu về tiêu thụ và giá cả khác với người dân Kansas.

Nói cho gần thì người Việt ta đều thấy Cali nhà đắt mà thức ăn rẻ, khác hẳn Texas. Cho nên một gia đình kiếm ra năm ngàn một tháng tại Westminster của quận Cam có thể tốn nhiều tiền cho ngôi nhà hơn một gia đình có lợi tức năm ngàn tại Houston trong quận Harris – và có cảm tượng là mình nghèo hơn dân Houston dù có ăn tô phở rẻ hơn.

Chuyện "ăn" và "ở" rất đơn giản ấy cho thấy cấu trúc khác nhau của "giỏ hàng tiêu biểu" và giá trị rất tương đối của việc ước lượng.

Chuyện ước lượng thứ hai là về sức tăng trưởng trong dài hạn. Đã quen với đà tăng trưởng gần 10% của kinh tế Trung Quốc trong nhiều thập niên, IMF tiếp tục dùng con số ước lượng là 9% một năm trong năm năm tới để tin chắc rằng kinh tế Trung Quốc sẽ qua mặt Hoa Kỳ.

Nhưng cũng tuần này, định chế quốc tế ấy vừa điều chỉnh dự báo cập nhật về kinh tế toàn cầu là có giảm sút. Nói lại cho rõ, cứ sáu tháng một lần, các định chế quốc tế đều cập nhật ước lượng về kinh tế thế giới theo hướng bi quan hơn. Mới chỉ sáu tháng mà đã phải tính lại thì nói chi đến chuyện năm ba năm, khi lãnh đạo Bắc Kinh cố duy trì chỉ tiêu tăng trưởng là 7,8% một năm (thay vì 9%), và nếu được 7,4% thì đã mừng!

Thành thử, khi có loại tin thời sự như vậy, ta nên nhìn lại. Tính chất khôi hài bất ngờ là IMF công bố phúc trình ước lượng này khi Hong Kong bốc khói, với hậu quả ra sao thì chưa ước lượng nổi!

Chuyện ấy dẫn ta đến một câu hỏi then chốt là vì sao thiên hạ vẫn cứ ước tính sức mạnh kinh tế của các nước bằng khí cụ đo lường là đồng đô la Mỹ, rồi mới gia tăng hay gia giảm theo sức mua thực tế? Vì đồng Mỹ kim vẫn giữ vị trí đầy khó chịu là ngoại tệ thanh toán phổ biến nhất. Cho nên khi Trung Quốc mua bán trên thị trường quốc tế thì chủ yếu vẫn phải thanh toán bằng tiền Mỹ theo mệnh giá, là hối suất chính thức, chứ không thể viện dẫn một tỷ giá PPP mơ hồ nào đó.

Trong tinh thần "lấy thịt đè người", Trung Quốc có dân số đông nhất thế giới nên có thể nhân cái số đông ấy cho lợi tức trung bình, một con số cũng chỉ là ước lượng, để có sản lượng rất cao. Với một loại tỷ giá thực tế khác thì sức mạnh đó chỉ là chuyện ảo.

Lợi tức trung vị của một hộ gia đình tại Trung Quốc được tính là bốn ngàn đô la một năm so với 53 ngàn của Mỹ. Về thống kê, số "trung vị" (median) có tính chất tiêu biểu hơn "trung bình" (average) vì hàm nghĩa là có phân nửa cao hơn và phân nửa thấp hơn. Nếu so với sức kiếm tiền của một hộ gia đình, là nội lực thật của kinh tế, thì lợi tức đó chỉ là 7,5% của các hộ gia đình Mỹ.

Chưa kể tới các đầu máy kinh tế thật, như số doanh nghiệp tiêu biểu về sức sáng tạo hay số giải Nobel về kinh tế, thì Hoa Kỳ vẫn đang dẫn đầu và Trung Quốc thì còn nghèo và lạc hậu.

Khi đọc loại tin này, người trẻ tại Hoa Kỳ sẽ giật mình và gắng sức. Người cao niên đang hưởng lương hưu bằng đô la thì có thể nghĩ đến chuyện Non Bồng Nước Nhược: đem tiền đó vào Trung Quốc sống thì được hưởng bao lợi thế về tiền ăn xàì, kể cả bảo hiểm sức khỏe, đấm bóp và sửa móng tay! Với điều kiện là bịt mũi về chuyện môi sinh hay vệ sinh hoặc an toàn thực phẩm, và không được biểu tình phản đối như tại Mỹ.  Là những chuyện không có trong cách ước lượng tỷ giá PPP.

Trung Quốc quả là số một, trong một danh sách lộn ngược về mức sống và cách sống.

Hương Nhài, Hương Cảng và Trung Ác Mộng

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Tribune Ngày 141010

Đừng tin bất cứ chuyện gì, cho tới khi Bắc Kinh phủ nhận!

 * Bao giờ Ba Đình sẽ tỉnh giấc Trung Ác Mộng như thế này? *

Đứng từ Tây phương chưa Cực Lạc mà còn có vẻ cực loạn - một phần nhờ Barack Obama – chúng ta rất dễ hiểu lầm về chuyện Hương Cảng.

Xưa nay, chúng ta quen gọi vùng đất ấy là Cảng Thơm, dịch nôm từ chữ Hương Cảng, rồi Hong Kong, Hồng Kông, Hồng Công, v.v...,  một deo đất gồm các bản đảo và quần đảo nhỏ ở cửa sông Châu Giang tuôn ra biển, được Đế quốc Anh xây dựng thành một hải cảng sầm uất trong không khí tự do. Bây giờ thì xin cứ tùy nghi gọi sao cũng được.

Khi vụ khủng hoảng Hương Cảng bùng nổ - tùy khả năng đo đếm thời gian, người ta định vị các cuộc biểu tình vào ngày 22 Tháng Chín, mùng một Tháng Bảy 2014, hay còn sớm hơn nữa - thế giới Tây phương và đa số chúng ta đều nhấn mạnh đến yêu cầu dân chủ của dân Hương Cảng.

Điều ấy rất đúng, tức là không sai – nhưng mà chưa đủ.

Không để chơi chữ, ta chẳng thể quên chuyện hương nhài xuất phát từ "Mùa Xuân Á Rập" vào đầu năm 2011 tại xứ Tunisie ở Bắc Phi.

Khi ấy, người ta nói đến cuộc cách mạng dân chủ, hay cách mạng hoa nhài, hoa lài, hoa jasmine, hoa mạt lợi. Nó phả hương thơm từ Trung Đông vào Trung Quốc mà lãnh đạo Bắc Kinh thấy tựa khói độc. Khi ấy, họ cho kiểm duyệt thông tin trên không gian điện toán, để giới trẻ Trung Quốc hay gốc Hoa ở mọi nơi khác không liên lạc với nhau trong nỗ lực kêu đòi dân chủ.

Nhớ lại thì nổi lên từ ngày 20 Tháng Hai năm 2011, phong trào vận động hoa nhài, hay "Mạt Lợi Hoa Hưng Động", quy tụ nhiều thành phần dân chúng khác nhau.

Đầu tiên là giới bất đồng chính kiến tại Hoa lục, gồm nhiều luật sư, nhà báo hay giáo sư, trí thức muốn có cải cách chính trị tại Trung Quốc. Năm đó, khuôn mặt nổi bật là nhà văn Lưu Hiểu Ba, vừa lãnh giải Nobel Hoà bình vào Tháng 10 năm 2010 thì bị tống giam. Người kia là nghệ sĩ Ải Vị Vị nổi danh quốc tế thì bị cầm tù 81 ngày về tội danh kinh tế liên quan đến... thuế khóa!

Thứ hai là học sinh và sinh viên thuộc thế hệ sinh sau vụ thảm sát Thiên An Môn năm 1989. Họ vẫn nuôi mộng canh tân xứ sở và khá thông thạo kỹ thuật thông tin điện tử nên có móc nối với tuổi trẻ bên ngoài qua các mạng lưới xã hội. Cũng do tinh thần duy tân của giới trẻ có học, gần như là truyền thống tại Trung Quốc từ trăm năm trước, mà sau này, năm nay, ta nghe nói đến hiện tượng "học vận", vận động của thanh thiếu niên có học. Thiếu niên có học khá tiêu biểu sau này là cậu Joshua Wong, mới 15 tuổi đã lâm trận và 17 tuổi trở thành kiện tướng của chiến dịch "Chiếm Đóng Trung Hoàng" vừa qua tại trung tâm Hương Cảng,

Thứ ba là thường dân, thành phần ít quan tâm đến các tư tưởng lớn về dân chủ nhưng bất mãn về nhiều chuyện thiết thực trong đời, như nạn tham nhũng, cường hào ác bá cướp đất, gây ô nhiễm môi sinh, tình trạng bất công xã hội, hay nạn dân công thất nghiệp v.v.... Mỗi nhóm bất bình lại tự phát biểu tình vì một số động lực mà chẳng phối hợp với nhau, cho tới khi có những nỗ lực vận động của giới trẻ.

Sau cùng là thanh thiếu niên bên ngoài Hoa lục, tại Đài Loan, Hương Cảng, Singapore, Seoul, và các nước Tây phương, nhất là Hoa Kỳ. Thời ấy, có một nhân vật đáng chú ý là Watson Meng với trang Boxun.com xuất phát tại tiểu bang North Carolina. Họ trao đổi thông tin trong ngoài, và giúp nhau vượt bức tường lửa để phanh phui nhiều chuyện, đôi khi còn tung tin đồn và gây nhiễu âm cho lãnh đạo Trung Quốc rượt đuổi để chống đỡ.

Chúng ta có thể thấy ra một quy luật phổ biến là "đừng tin bất cứ điều gì, cho tới khi nhà nước phủ nhận!"

Dĩ nhiên là nhà nước Bắc Kinh tố cáo các "thế lực thù nghịch" ở bên ngoài với hàm ý là Hoa Kỳ qua các tổ chức phi chính phủ NGO. Nhưng sự thật khó phủ nhận được là bên trong Hoa lục, Trung Quốc đã có sẵn mầm loạn.

Cuộc vận động hương nhài dẫn đến một hiện tượng lạ. Năm đó, người ta kêu gọi nhau quy tụ tại 13 thành phố và các địa điểm đông khách mà không để biểu tình - rất dễ bị nhốt. Họ  chỉ gọi nhau khơi khơi xuất hiện thật nhiều và... nhìn nhau. Vì vậy, lực lượng công an, cảnh sát và đám "thành quản" được tung ra khắp nơi và nhìn đâu cũng thấy kẻ thù.

Cái không khí khẩn trương đó mới phơi bày sự lúng túng của bộ máy đàn áp khi rơi vào cảnh ngộ "có tật giật mình".

Chi tiết còn thiếu trong cuộc vận động này là giải thích cho truyền thông Tây phương hiểu ra kỹ thuật đó. Lần này, thanh thiếu niên Hương Cảng đã cải tiến kỹ thuật đấu tranh và trình bày mạch lạc. Nhưng thế giới Tây phương lại hiểu lầm chuyện này thành một cuộc vận động cho dân chủ. Họ quên rằng cả vạn sinh viên học sinh Hương Cảng đã từng biểu tình hai năm về trước, vào ngày 29 Tháng Bảy 2012, để phản đối giáo trình do Bắc Kinh áp đặt với nội dung đề cao chủ nghĩa ái quốc theo định hướng của nhà nước cộng sản. Đấy là lúc Joshua Wong lần đầu lâm trận!

Thành thử, giới trẻ Hương Cảng, Đài Loan hay nhiều nơi khác không chấp nhận cái chuỗi chân lý lạc hậu: 1) "yêu nước là phải yêu xã hội chủ nghĩa", 2) "yêu xã hội chủ nghĩa là phải trung thành với đảng", vì 3) "đảng mới là đại diện chân chính của dân tộc Trung Hoa". Nôm na là dân Hương Cảng không chỉ kêu đòi dân chủ mà còn phủ nhận cái "định hướng xã hội chủ nghĩa với màu sắc Trung Hoa".

Vì vậy, vụ khủng hoảng không thu gọn vào vai trò của viên Hành chánh Trưởng quan Lương Chấn Anh, hay việc bộ máy chính quyền sở tại phải độc lập với Bắc Kinh, hoặc phải tôn trọng thể thức bầu cử đại diện theo phương thức trực tiếp kể từ năm 2017.

Cơn biến động còn vượt khỏi cuộc tranh luận về nguyên tắc "nhất quốc lưỡng chế" – one country, two systems – do Đặng Tiểu Bình đề ra khi thu hồi lại Hương Cảng với dụng ý trấn an để sẽ thu hồi cả Đài Loan.

Cuộc khủng hoảng bùng nổ vì nhiều người Hoa không muốn là thần dân của Cộng hoà Nhân dân Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của đảng Cộng sản. Họ chống lại hệ thống chính trị ấy đến độ sẵn sàng làm công dân của một nước Cộng hoà Đài Loan độc lập, hay là "dân Hong Kông", chứ không muốn là dân Trung Quốc. Chẳng những có tinh thần ly khai và chối bỏ căn cước hay bản sắc Trung Hoa để thành công dân quốc tế trong một thế giới đa nguyên rộng mở, họ còn muốn làm xã hội Trung Quốc đổi thay để theo kịp sự tiến hóa của nhân loại.

Nghĩa là sau 30 năm cải cách kinh tế để thành cường quốc, đảng Cộng sản lại thất bại với dự án phát huy chủ nghĩa quốc gia để củng cố vai trò lãnh đạo của đảng. Thất bại đầu tiên là từ bên trong khi tăng trưởng không đưa tới phát triển mà còn gây ra nhiều vấn đề vượt quá khả năng giải quyết của đảng. Để khỏa lấp nhược điểm ấy, đảng khích động tự ái dân tộc và chỉ ra kẻ thù ở bên ngoài qua các vụ tranh chấp về chủ quyền với lân bang.

Thí dụ điển hình là tranh chấp với Nhật về quần đảo Senkaku/Điếu Ngư bùng nổ vào trung tuần Tháng Tám năm 2012. Khi đó lãnh đạo Bắc Kinh kín đáo cho phép người dân biểu tình chống Nhật tại nhiều thành phố, như Bắc Kinh, Thượng Hải, Trường Sa và cả Hương Cảng. Chỉ ba ngày sau là lại lật đật cấm đoán vì e sợ dân biểu tình sẽ nhân đó quay ra chống đảng!

Khi đó, chúng ta thấy ra hoàn cảnh cưỡi dân như cưỡi cọp của đảng.

Ngồi trên lưng phất cờ chỉ ra kẻ thù ở bát phương tứ hướng mà cứ sợ bị cọp vồ! Bây giờ thì chúng ta hiểu vì sao mà năm đó ngân sách cho việc bảo vệ an ninh trật tự bên trong lại còn cao hơn ngân sách quốc phòng để bành trướng sức mạnh quân sự ra ngoài.

Vì vậy, sau khi lãnh tụ mới là Tập Cận Bình nói đến "Trung Quốc Mộng" với tinh thần mị dân, ta vừa được nghe dân Hương Cảng trả lời về giấc mộng đó. Họ từ chối. Quả thật là cơn ác mộng cho đảng.

"Trung Ác Mộng" là một từ chính xác!

Vụ Khủng Hoảng Hong Kong – Kinh Tế và Văn Hóa

Vũ Hoàng & Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA Ngày 141008

"Diễn đàn Kinh tế"

Vụ Hong Kông là khủng hoảng về bản sắc của Trung Quốc 
 

* Hình ảnh người biểu tình đòi dân chủ tập trung ở khu Trung Tâm Hồng Kông vào nhiều ngày đêm vừa qua làm tê liệt mọi sinh hoạt. Ngày 4 tháng 10, 2014 - Ảnh AFP * 

Chưa biết là tình hình Hong Kong sẽ xoay chuyển theo hướng nào, người ta có thể tìm về những nguyên nhân sâu xa khiến một khu vực nổi danh thế giới về tự do và thịnh vượng lại trở thành một trung tâm nổi loạn. Diễn đàn Kinh tế sẽ nói về những nguyên nhân đó qua cuộc trao đổi cùng ông Nguyễn-Xuân Nghĩa, tư vấn kinh tế của đài Á Châu Tự Do. Xin quý thính giả theo dõi cách Vũ Hoàng đặt vấn đề như sau.

Vũ Hoàng: Xin chào tái ngộ ông Nguyễn-Xuân Nghĩa sau hai tuần vắng bóng vì tang lễ ở nhà. Thưa ông, tình hình Hong Kong có nhiều xoay chuyển bất ngờ và là mối quan tâm của thế giới. Nếu muốn dự đoán tương lai, ta có thể trở ngược về quá khứ; và trong phạm vi chuyên đề của diễn đàn này thì yếu tố kinh tế có giải thích được vì sao mà Hong Kong bị khủng hoảng chăng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi thiển nghĩ gút mắc Hong Kong là nan đề khó giải mà yếu tố kinh tế không thể giải thích hết nếu ta quên mất cái gốc là văn hóa rồi cái nhánh là chính trị. Có lẽ đây là một cuộc "Cách mạng Văn hóa ngược"! Chúng ta sẽ phải đi từng bước thì may ra hiểu được nguyên ủy, rồi mới suy đoán ra hậu quả. 

- Trước hết, vụ Hong Kong là một biểu hiện khủng hoảng của chính Trung Quốc vì lãnh đạo Bắc Kinh và người dân Trung Quốc không biết là họ muốn gì, cho nên khủng hoảng sẽ còn kéo dài mà chẳng tập trung vào Hong Kong. Đi vào đề tài theo lối nói ngược của tôi để khích động sự tò mò và tìm hiểu về lý do thì ta có thể phần nào nhìn ra vụ khủng hoảng Hong Kong khi nhớ lại rằng đảng Cộng sản Việt Nam đã ra đời tại Hong Kong vào đầu năm 1930.

Vũ Hoàng: Ông có cái lối nhập đề hấp dẫn, nhưng vì sao chuyện Hong Kong biểu tình lại có thể bắt rễ mọc mầm từ việc đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập tại khu vực này từ năm 1930?

Hong Kong cũng là nơi mà các đảng phái "cách mạng" của Tầu và của Ta, từ cuối đời Mãn Thanh đến thời Dân Quốc và Cộng Sảnsau này, đều tìm vào để xin tỵ nạn chính trị hoặc để phát triển cơ sở đấu tranh cho vùng Hoa lục hay Việt Nam - Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nhắc đến việc đảng Cộng sản Việt Nam ra đời tại Hong Kong vì người cộng sản nói chung có trí nhớ rất kém và bù đắp bằng lý luận hàm hồ nên thường xuyên bị khủng hoảng mà chẳng biết tại sao!

- Đầu tiên, sự hiện hữu của Hong Kong có thể phủ nhận lý luận ngoa ngụy của Lenin về chủ nghĩa đế quốc. Hong Kong vốn là thuộc địa của Đế quốc Anh từ sau năm 1842 mà lại thành đấy trù phú, một trung tâm sinh hoạt tự do, đa nguyên và cởi mở trong 150 năm. Đây cũng là nơi mà các đảng phái "cách mạng" của Tầu và của Ta, từ cuối đời Mãn Thanh đến thời Dân Quốc và Cộng Sản sau này, đều tìm vào để xin tỵ nạn chính trị hoặc để phát triển cơ sở đấu tranh cho vùng Hoa lục hay Việt Nam.

- Đặc điểm của Hong Kong như một thuộc địa Anh là người dân bản xứ tự động xây dựng được "xã hội dân sự", một "civil society" trước khi khái niệm này trở thành thông dụng, và một xã hội dân sự hướng về kinh tế theo quy luật tự do của thị trường. Vì là thuộc địa, dân Hong Kong không được bầu lên lãnh đạo, nhưng có tự do tư tưởng, tự do lập hội để sinh hoạt và giải quyết sinh kế trên nền tảng luật pháp của Đế quốc Anh và nhờ một bộ máy hành chính hữu hiệu.

- Những yếu tố lịch sử đặc biệt ấy khiến Hong Kong là nơi cởi mở về tư tưởng, có mức độ tự do kinh tế số một của thế giới, là chuyện ai cũng nói đến, nhưng thật ra lại còn có một nét văn hóa riêng và trở thành một "bản sắc Hong Kong". Hiện tượng ấy kéo dài 155 năm cho tới khi Hong Kong "hồi quy cố quốc", trở lại là lãnh thổ Trung Quốc từ năm 1997. Từ đấy, yếu tố văn hóa đụng vào chính trị với biểu hiện là kinh tế!

Vũ Hoàng: Có lẽ thính giả của chúng ta hiểu ra từng bước trình bày của ông. Bây giờ, ta bước qua giai đoạn hồi quy cố quốc" của Hong Kong. Đâu là những yếu tố đáng ghi nhớ và có thể giải thích vụ khủng hoảng ngày nay mà ông nhấn mạnh là vừa văn hóa chính trị vừa kinh tế?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Từ năm 1984 đến 1997, khi thương thuyết với nước Anh việc thu hồi lại Hong Kong, lãnh đạo Trung Quốc thời đó là Đặng Tiểu Bình mới chỉ khởi sự cải cách kinh tế sau những mộng mị chết người của Mao Trạch Đông. Cho nên ông ta biết là phải duy trì đặc tính tự do kinh tế của Hong Kong để phát triển các tỉnh bên trong, mà tôi sẽ gọi chung là "Hoa lục" và đề ra nguyên tắc "một quốc gia hai chế độ". Hoa lục thì theo chế độ cộng sản, còn Hong Kong vẫn giữ ưu điểm tự do của chế độ tư bản và là hành lang hay bệ phóng của kinh tế Trung Quốc.

Vũ Hoàng: Thế rồi tình hình biến chuyển ra sao mà ngày nay Hong Kong lại bị khủng hoảng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi phải nhắc lại rằng đây là một vụ khủng hoảng của Trung Quốc mà Hong Kong chỉ là một trong nhiều biểu hiện khác nhau.

Hong Kong là nơi cởi mở về tư tưởng, có mức độ tự do kinh tế số một của thế giới, là chuyện ai cũng nói đến, nhưng thật ra lại còn có một nét văn hóa riêng và trở thành một "bản sắc Hong Kong". Hiện tượng ấy kéo dài 155 năm cho tới khi HK "hồi quy cố quốc", trở lại là lãnh thổ Trung Quốc từ năm 1997. - Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Thứ nhất, sau 30 năm tăng trưởng nhờ quy luật thị trường Trung Quốc trở thành cường quốc kinh tế mà có vấn đề bên trong, là chuyện  ta đã nhiều lần phân tích. Những vấn đề ấy xuất phát từ chế độ chính trị độc tài và trở thành bài toán cho đảng Cộng sản Trung Hoa mà họ không thể quy lỗi cho các nước thực dân đế quốc hay Tây phương. Một trong các giải pháp gỡ rối cho đảng là phát huy chủ nghĩa quốc gia dân tộc mà đảng này bỗng dưng trở thành đại biểu chân chính.

- Thứ hai là số phận của Hong Kong 15 năm sau khi được sát nhập vào Trung Quốc và ta nói đến các vấn đề kinh tế. Hong Hong mất dần ưu thế cạnh tranh của một hải cảng lớn, một trung tâm chế biến có nhân công nhiều và rẻ và một giao điểm tài chính quốc tế đứng hàng thứ ba sau hai trung tâm New York và London. Với diện tích có hạn, Hong Kong tiếp nhận nhân công và tư bản từ Hoa lục ào ạt đổ vào nên bị nạn bong bóng đầu cơ khiến nhà cửa lên giá, khó tìm, bị ô nhiễm và dị biệt lợi tức gia tăng. Khi vụ khủng hoảng tài chính bùng nổ năm 2009, Hong Kong lại giàng giá đồng bạc vào đô la Mỹ nên bị thiệt cả hai đầu. Các vấn đề kinh tế ấy khiến người dân Hong Kong thất vọng với chính quyền sở tại mà họ cho là công cụ của Bắc Kinh và của các tài phiệt có quan hệ với Bắc Kinh.

Vũ Hoàng: Ông nhắc đến các vấn đề kinh tế này làm thính giả của chúng ta có thể ngạc nhiên vì ít ai chú ý đến sự kiện người dân Hong Kong lại thất vọng sau khi khu vực sinh hoạt của họ trở thành một Đặc khu Kinh tế của Trung Quốc.

Số phận của Hong Kong 15 năm sau khi được sát nhập vào TQ và ta nói đến các vấn đề kinh tế. HK mất dần ưu thế cạnh tranh của một hải cảng lớn, một trung tâm chế biến có nhân công nhiều và rẻ và một giao điểm tài chính quốc tế đứng hàng thứ ba sau hai trung tâm New York và London - Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa rằng đúng như vậy, Hong Kong hết dẫn đầu thế giới về khả năng cạnh tranh mà còn bị tụt hạng sau Hoa Kỳ và Thụy Sĩ. Kế đó, Hong Kong bị các thành phố khác của Hoa lục cạnh tranh, như Thẩm Quyến, Quảng Châu và Thượng Hải, và mất dần bản sắc kinh tế cố hữu trong khi chính quyền địa phương lại chẳng giải quyết được nhưng cũng bắt đầu có triệu chứng tham nhũng mà người dân Hong Kong cho là "lây bệnh Bắc Kinh".

- Chuyện thứ ba là dân Hong Kong càng thất vọng khi lãnh đạo Bắc Kinh phát huy chủ nghĩa dân tộc và đòi viết lại lịch sử trong giáo trình của bộ giáo dục tại Hong Kong mà người dân bản địa cho là thiên lệch, thậm chí là "tẩy não", tức là đi ngược tinh thần tự do tư tưởng truyền thống của họ. Hai năm trước, sinh viên học sinh Hong Kong đã biểu tình chống lại âm mưu tẩy não ấy.

- Sau cùng ta mới đi tới hồ sơ chính trị là việc lãnh đạo Bắc Kinh phủ nhận dần những cam kết theo nguyên tắc "nhất quốc lưỡng chế" đã ghi trong Đạo luật Cơ bản của Hong Kong. Thay vì để người dân Hong Kong được quyền trực tiếp bỏ phiếu cho người lãnh đạo thì họ lại đặt ra cái lọc để đảng Cộng sản chọn người theo tiêu chuẩn đảng gọi là "ái quốc".

- Giọt nước tràn ly là khi Quốc vụ viện Bắc Kinh ra Bạch thư ngày 10 Tháng Sáu vừa qua về chính sách áp dụng quy tắc "nhất quốc lưỡng chế" rồi Thường vụ Quốc hội Bắc Kinh ban hành chính sách ấy từ ngày 31 Tháng Tám. Vì những bất mãn đa diện và tích lũy ấy, dân Hong Kong mới biểu tình. Họ không chỉ đòi quyền dân chủ, họ muốn có một cuộc sống khác với khuôn mẫu đang vỡ vụn của Bắc Kinh ở bên trong Hoa lục.

Vũ Hoàng: Hồi nãy, ông nói đến một từ gây ngỡ ngàng là "Cách mạng văn hóa ngược" và nhấn mạnh rằng đây là một vụ khủng hoảng của Trung Quốc dội vào Hong Kong. Phải chăng Hong Kong phản ứng với các vấn đề văn hóa, chính trị và kinh tế xuất phát từ Bắc Kinh?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin nhắc lại rằng lãnh đạo Trung Quốc đang tìm một định nghĩa hay nội dung của chủ nghĩa dân tộc, với tham vọng sát nhập Đài Loan và thống nhất lãnh thổ dưới quyền cai trị của một đảng chưa có khả năng giải quyết các vấn đề kinh tế cơ bản bên trong.

Hỏi rằng họ muốn tự xưng là gì thì đa số, nhất là trong giới trẻ, muốn được gọi là "người Tầu Hong Kong", hay "người Hong Kong" hơn là "người Tầu". Tức là nếp văn hóa ghê gớm của Trung Hoa và sự cai trị còn vĩ đại hơn của đảng Cộng sản Trung Hoa chẳng có gì là hấp dẫn - Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Tôi xin đơn cử hai thí dụ giải thích nghịch lý này. Từ hai năm nay, tranh chấp về chủ quyền với Nhật Bản trên quần đảo Senkaku mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư đã là đề tài thời sự ai cũng rõ. Gần đây, một cuộc khảo sát trên không gian điện toán có hỏi cư dân trên mạng rằng nếu có đứa trẻ ra đời tại quần đảo nhỏ này thì quốc tịch của nó là gì? Là người Hoa, người Nhật, hay dân Hong Kong hay người Đài Loan? Theo thứ tự trả lời từ cao tới thấp là Hong Kong, Đài Loan, Nhật Bản rồi mới là Trung Quốc. Tức là làm sao? Dù chỉ là một cuộc khảo sát không rộng rãi và khoa học, sự kiện ấy cho thấy là có vấn đề trong cái gọi là "bản sắc Trung Hoa". Người ta chẳng hãnh diện được là người Hoa dưới sự lãnh đạo của đảng Cộng sản tại Bắc Kinh.

- Thí dụ thứ hai là sau khi Hong Kong trở về là lãnh thổ Trung Quốc, vào năm 2012, chỉ có dưới 17% người dân địa phương tự cho mình là người Trung Quốc thôi. Năm ngoái thì chỉ có 23% dân Hong Kong cho biết là họ có thiện cảm với Hoa lục. Và hỏi rằng họ muốn tự xưng là gì thì đa số, nhất là trong giới trẻ, muốn được gọi là "người Tầu Hong Kong", hay "người Hong Kong" hơn là "người Tầu". Tức là nếp văn hóa ghê gớm của Trung Hoa và sự cai trị còn vĩ đại hơn của đảng Cộng sản Trung Hoa chẳng có gì là hấp dẫn. Mà đây không là trường hợp cá biệt của Hong Kong.

- Dân  Đài Loan cũng vậy, vì thế mà Tháng Ba vừa qua, thanh thiếu niên Đài Loan đã biểu tình chống lại hiệp định mà Tổng thống Mã Anh Cửu muốn ký kết với Bắc Kinh. Cuộc biểu tình được gọi là "Thái dương hoa Học vận" ấy là màn thao dượt cho đợt biểu tình tại Hong Kong vào đầu Tháng Bảy vừa qua nhân dịp kỷ niệm 17 năm ngày "hồi quy cố quốc" và tiếp tục với những biến động ngày nay. Vì thế, tôi nghĩ là vấn đề chính nó nằm tại Bắc Kinh hơn là ở Hong Kong.

Vũ Hoàng: Câu hỏi cuối thưa ông, rồi đây sự thể sẽ ra sao?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nghĩ rằng lãnh đạo Trung Quốc có phương tiện bạo lực và lắm mưu lược nên sẽ lại tìm cách trì hoãn, gây phân hoá để cố tránh - tránh thôi chứ cũng chẳng từ nan - một vụ tàn sát như họ đã từng làm tại quảng trường Thiên an môn năm 1989. Nhưng vì vấn đề nó nằm tại quốc gia Trung Quốc dưới chế độ cộng sản độc tài nên khủng hoảng chưa thể dứt, dù là ở tại Hong Kong hay Đài Loan, mà sẽ biến hóa thành nhiều biểu hiện khác nhau và dội ngược vào bên trong Hoa lục để lên tới thượng tầng lãnh đạo. Riêng tại Hong Kong thì từ nay đến năm 2017 là khi sẽ áp dụng luật bầu cử mới, biến động còn tiếp tục, có khi lại châm ngòi cho một vụ khủng hoảng tài chính và kinh tế tại Trung Quốc.

Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc trao đổi thú vị này và quý thính giả của chúng ta hiển nhiên cũng suy ngẫm về hoàn cảnh Việt Nam khi mà tuyệt đại đa số người dân không muốn là người Tầu và chẳng muốn lãnh thổ trở thành quận huyện của Trung Quốc.

Hòn Sỏi Hong Kong và Đôi Giầy Hoa-Mỹ

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt 141006

"Hoa Kỳ Nhìn Từ Bên Ngoài"

Vụ Khủng Hoảng Khiến Tầu Mỹ Đều Mắc Kẹt

 * Khẩu hiệu lạ: Dân Hong Kông Thật là những người chống Cộng *

Mùng 10 Tháng 11 này, Tổng thống Barack Obama tới Bắc Kinh gặp Chủ tịch Tập Cận Bình cùng nguyên thủ của 19 quốc gia tại Thượng đỉnh thứ 26 của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Á châu Thái bình dương (APEC). Từ nay đến đó, trong suốt Tháng 10, cả hai lãnh tụ Mỹ Hoa đều mong là tình hình Hong Kong không suy đồi hơn.

Khác nhau là định nghĩa về chữ "suy đồi".

Trên cao điểm của vụ khủng hoảng, hôm Thứ Tư đầu Tháng 10, Ngoại trưởng Vương Nghị của Bắc Kinh vào Tòa Bạch Cung tại thủ đô Washington gặp Cố vấn An ninh Quốc gia Susan Rice. Khi ấy, ông Obama ghé vào nói chuyện và nhấn mạnh đến quyết tâm xây dựng "một quan hệ vững bền và tích cực giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc", như Phủ Tổng thống Mỹ thông báo ra ngoài.

Ngoại trưởng Vương Nghị qua Mỹ gặp Ngoại trưởng John Kerry và lãnh đạo Mỹ là để chuẩn bị cuộc hội kiến Mỹ-Hoa nhân Thượng đỉnh APEC. Và chuyện Hong Kong là ưu tiên thấp so với các đề mục mà lãnh tụ hai nước muốn thảo luận.

Hoa Kỳ kêu gọi Bắc Kinh hợp tác để cùng giải quyết các hồ sơ lớn, như nạn nhiệt hóa địa cầu, dịch Ebola, kế hoạch chế tạo võ khí hạch tâm của Iran hay nguy cơ khủng bố toàn cầu, đặc biệt là tổ chức ISIL Chứ nhân quyền không là đề mục thiết yếu của Chính quyền Obama, như Ngoại trưởng Hillary Clinton đã nói từ đầu năm 2009 khi thăm viếng Bắc Kinh.

Bắc Kinh thì gọi hồ sơ Hong Kong là chuyện nội bộ thuộc thẩm quyền của Chính quyền Đặc khu Hành chánh, và còn gián tiếp vu cáo để chặn trước sự can thiệp của Hoa Kỳ.

Vì vậy, từ Tổng thống, Phó Tổng thống, Ngoại trưởng hay Cố vấn An ninh Mỹ, đều đồng ca một giọng là kêu gọi tự chế và mong rằng ước nguyện của dân Hong Kong được tôn trọng. Ngoại giao hơn một cách nói khác, xuất phát từ đối lập Cộng Hoà và phe bảo thủ: "Bắc Kinh phải tôn trọng ước vọng dân chủ của Hong Kong, và đáng lẽ Hoa Kỳ phải đứng cùng dân Hong Kong từ ngày 31 Tháng Tám khi Thượng vụ Quốc hội Bắc Kinh đề nghị một thể thức bầu cử khác".

Thành thử chuyện Hong Kong gây bất tiện cho quan hệ giữa Chính quyền Obama với Chế độ Tập Cận Bình khi đôi bên đều không muốn có thêm sóng gió và nhất là tránh được một vụ thảm sát Thiên an môn 1989.

Nhưng thế giới không chỉ có một mặt phẳng Mỹ-Hoa.

***

Tại Thượng đỉnh APEC, người ta còn chú ý đến sự tham dự của Thủ tướng Nhật Shinzo Abe, đến cuộc hội kiến riêng giữa hai nguyên thủ Tầu-Nhật. Và nếu có thể, một hội nghị tay ba với sự hiện diện của Tổng thống Mỹ. Hoa Kỳ phải có tiếng nói về mối đe dọa của Trung Quốc với các nước láng giềng Đông Á, đứng đầu là Nhật Bản.

Cũng tại Thượng đỉnh APEC, câu hỏi được nêu ra là Tống thống Mã Anh Cửu của Đài Loan có được dự hay không? Dư luận Đài Loan chú ý đến sự kiện đó vì Trung Quốc không công nhận Đài Loan là một quốc gia mà chỉ là một tỉnh của mình, nên chẳng thể có nguyên thủ mà cùng lắm chỉ có một Phó Tổng thống tham dự hội nghị.

Bài toán ngoại giao chính trị ấy cũng liên quan đến Hoa Kỳ, từ khi Mỹ công nhận chính quyền Bắc Kinh là đại diện duy nhất của Trung Quốc. Người ta trở lại nguyên tắc "Nhất quốc, Lưỡng chế" theo cách gọi của Trung Hoa (Cộng sản và Đài Loan), phiên dịch từ "one country – two systems", một quốc gia hai hệ thống chính trị, do Washington và Bắc Kinh bày ra sau chuyến Hoa du năm 1972 của Richard Nixon.

Từ nhiều năm nay, khi thấy Bắc Kinh lặng lẽ chối bỏ cam kết đã thành văn - Đạo luật Căn bản - giữa Anh quốc và Đặng Tiểu Bình khi thu hồi Hong Kong năm 1997, và đưa ra thể thức bầu cử khác cho dân Hong Kong để khỏi áp dụng nguyên tắc phổ thông đầu phiếu kể từ năm 2017, dân Đài Loan hoài nghi chánh sách hợp tác kinh tế với Hoa lục của Tổng thống Mã Anh Cửu.

Không chỉ hoài nghi, Tháng Ba vừa qua sinh viên học sinh Đài Loan còn biểu tình phản đối qua chiến dịch "Thái dương hoa Học vận" - Vận động hoa hướng dương của thanh niên Đài Loan. Chính là cuộc biểu tình của tuổi trẻ Đài Loan để chiếm đóng trụ sở của Lập pháp viện và Hành pháp viện tại Đài Bắc khiến Chính quyền Mã Anh Cửu phải nhượng bộ mới khích lệ tuổi trẻ Hong Kong khi Bắc Kinh công bố Bạch thư về lề lối áp dụng nguyên tắc "Nhất quốc Lưỡng chế" cho Hong Hong.

Nếu với Hong Kong mà Bắc Kinh còn ngang ngược như vậy thì dân Đài Loan trông mong gì về đề nghị hội nhập với Trung Quốc? Tổng thống Mã Anh Cửu sẽ thất cử năm 2017 này và đảng đối lập Dân Tiến sẽ tranh đấu mạnh hơn cho giải pháp độc lập - và gây vấn đề cho Hoa Kỳ vì đã có Đạo luật cam kết bảo vệ Đài Loan.

Trong quan hệ giữa Đài Loan và Trung Quốc, hai chế độ khác biệt của một quốc gia Trung Hoa thống nhất, Hoa Kỳ cũng phải có tiếng nói, là điều cả Bắc Kinh và Washington đều muốn né!

***

Mà Bắc Kinh dưới sự lãnh đạo của Tập Cận Bình càng muốn tránh một vụ khủng hoảng Hong Kong với hậu quả dội ngược về Đài Loan, khi nội tình đang có nhiều vấn đề nghiêm trọng khác.

Chương trình cải cách để chuyển hướng kinh tế xã hội đề ra từ Hội nghị Ba của Ban chấp hành Trung ương khóa 18 vào Tháng 11 năm ngoái gặp trở ngại và sẽ thành đề mục thảo luận trong Hội nghị Bốn vào Tháng 10 này để may lắm sẽ thi hành sau khi Quốc hội nhóm họp vào mùa Xuân năm tới. Trong nỗ lực chuyển hướng với vai trò quan trọng hơn của quy luật thị trường, Bắc Kinh cần phối hợp với Hoa Kỳ vì lãi suất tại Mỹ và vì trị giá của đồng Mỹ kim, và cần một cửa thông thương với thị trường tài chánh quốc tế. Cửa ngõ ấy chính là Đặc khu Hành chánh Hong Kong, hành lang tiếp nhận và chuyển giao đầu tư trực tiếp.

Không chỉ có vấn đề kinh tế, Tập Cận Bình còn gặp nhiều bài toán nghiêm trọng về an ninh tại hai Đặc khi Hành chánh kia là Tân Cương và Tây Tạng.

Tại Tân Cương, việc dân Hồi giáo của sắc tộc Duy Ngô Nhĩ đấu tranh cho một nước Đông Thổ độc lập ngày càng thiên về giải pháp bạo động và thậm chí khủng bố với sự can dự và xâm nhập mạnh hơn của phong trào Thánh Chiến Jihad là mối nguy cho Bắc Kinh. Khi thấy Hán tộc tại một khu vực tự do như Hong Kông mà còn bị đối xử tàn tệ thì các lực lượng Hồi tộc càng thấy giải pháp bạo động là có lý. Và trận tuyến chống khủng bố toàn cầu do Hoa Kỳ đề nghị cho Trung Quốc sẽ mở rộng tới Trung Á, vào đến Tân Cương.

Trong hoàn cảnh ấy, con đường "trung đạo", ôn hoà và biết điều, của đức Đạt Lai Lạt Ma lại là giải pháp hấp dẫn hơn cho Tập Cận Bình, một lãnh tụ không quên rằng thân phụ mình khi xưa đã có cảm tình với vị "Phật sống Tây Tạng". Việc đức Đạt Lai Lạt Ma được phép vào thăm Tây Tạng, như đôi bên ngầm thương thuyết từ cả năm nay, có thể là một cách xả sức ép cho Tập Cận Bình.

Nhưng sau đó, dân Tây Tạng có chịu tiếp tục cúi đầu và bị Trung Quốc đồng hóa chăng?

Ngoài cõi Tân Cương, Tây Tạng hay Đài Loan, tuổi trẻ của các nước Đông Á như Nam Hàn và Đông Nam Á như Phi Luật Tân, Việt Nam, đều đang theo dõi khát vọng của tuổi trẻ Hong Kong và cách ứng xử của Bắc Kinh.

Đấy là lúc Hoa Kỳ có thể lên tiếng, mà dường như Obama lại muốn nín thinh!

___________________________

Chuyện Chỉ Có Tại Nước Mỹ

Trong khi thanh niên học sinh Hong Kong dàn trận đấu tranh thì sinh viên của Đại học UC Irvine tại California đã vừa đạt một kỷ lục mới, được Guiness World Record ghi nhận hẳn hoi vào ngày mùng hai vừa qua, nhờ 100 người thiện nguyện đứng kiểm tra rõ ràng. Đó là có nhiều sinh viên nhất, 4200 cô cậu, đã đánh nhau bằng gối bông. Nước Mỹ thanh xuân chừng nào!