Thịt Kho Tẫu

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo Xuân Ất Mùi 2015

Biểu tượng con heo của Trung Quốc

* Thủ lợn nhìn lâu trơ cả mắt - Thơ Nguyễn Khuyến chứ không phải Đào Tiềm*

Giới thiệu của Dainamax: Sau nhiều hoạn nạn - như lệ thường của mọi tờ báo - Giai phẩm Xuân Ất Mùi 2015 của Việt Báo đã phát hành sáng 28 tại miền Nam California, giờ Cali. Như thường lệ, chủ biên của tờ Xuân này phải "khoe" ngay bài viết của mình. Một cách tặng ông bạn già tuổi Dậu 1933. Như thông lệ, nhà báo lão thành tuổi Ngọ của người viết - năm nay đã 72 - lại rơi mất kính khi lay out tờ báo, nên in sai tựa thành "Thịt Kho Tầu", quá hiền, chứ cái tựa thật thì "nẫu" hơn vậy. Và theo truyền thống, báo Xuân kiêng đăng hình xấu trong phần minh diễn. Dainamax thì chẳng kiêng cữ gì ráo nên xin tặng độc giả một quầy thủ lợn. Rồi ta nhởn nhơ đọc...

Cổ bàn ngày Tết của chúng ta có một món không thể thiếu là thịt kho. Ăn với dưa chua theo kiểu Bắc chưa chắc đã ngon bằng dưa giá theo kiểu Nam. Dưa chua thì phải ăn với thịt đông mới đủ mùi nhớ Bắc....

Trong cả chục món thịt kho, ta cũng có loại thịt kho Tầu.

Nghe nói đấy là một phát minh của Tô Đông Pha, nhưng nếu cho đúng cách thì hình như phải kho cả tảng ba chỉ mỗi chiều mấy tấc với nhiều lớp mỡ rất dầy. Các tiệm ăn Hàng Châu vẫn quảng cáo món thịt kho đặc biệt ấy của bậc danh sĩ đời Tống. Nhưng, thành phố Hàng Châu hoa lệ và có nhiều kỳ tích thì đã âu sầu từ đầu Tết Giáp Ngọ vì giá nhà suy sụp đến chóng mặt và cho đến Tết năm nay vẫn chưa khá. Đến 30% kinh tế của Hàng Châu lệ thuộc vào địa ốc và các đấng con trời không lỡ dịp đầu cơ chơi bạo cho nên mới nằm thẳng cẳng: cả trăm ngàn căn nhà xây lên rồi đi vào hoang phế vì ế khách.

Nói chuyện heo lợn thì dân Hàng Châu còn mừng hơn người Thượng Hải.

Đầu năm Quý Tỵ 2013, vừa ăn Tết xong thì họ thấy tới 16 nghìn con heo trôi sông Hoàng Phố chảy qua hòn ngọc quý của mình. Theo ty Thú Y sở tại thì các nông trại từ thượng nguồn vẫn hạ thịt heo nhiễm độc mà bán ra ngoài cho thiên hạ ăn Tết. Đến khi thấy nhà chức trách mở cuộc truy lùng thì họ tẩu táng tang vật... xuống sông. Cho nên cả vạn con heo, cùng cả ngàn con vịt, mới trôi sông ra biển và gây mùi khó tả làm lãnh đạo Bắc Kinh thấy ốt dột. Họ vừa xong Đại hội đảng Khóa 18 và sắp khai mạc Quốc hội Khóa 12 để ra mắt bộ sậu mới thì Thượng Hải đã trình bày những hình ảnh hoành tráng như vậy!

Người Thượng Hải thì tìm lối thoát, rằng tên thành phố 23 triệu dân này cũng là Thướng Hải, lên biển, đấy là cách tạm lánh nạn xác thối lềnh bềnh trên sông. Nhưng thôi, vào buổi đầu năm thì hãy trở lại chuyện vui chứ!

Và tờ báo Xuân này xin tự ý đục bỏ nhiều hình ảnh gớm ghiếc - trừ một cái thì xin đưa lên trên!

***

Trở về chuyện vui của chúng ta, trong một bữa cơm cuối năm cùng đại gia đình ở tiệm Phở Nguyễn Huệ trên đường Bolsa, người viết này gọi mấy đĩa thuộc loại chân truyền cho cả nhà cùng thưởng thức.

Ông chủ tiệm Nguyễn Huệ là Nguyễn Văn Cảnh, hỗn danh "Cảnh Vịt", và một thực khách quen thuộc phương xa, Đại sứ Bùi Diễm đến từ Maryland.

Đây là tiệm ăn nổi tiếng từ mấy chục năm nay về đủ loại phở, nhưng dân sành ăn thì hay gọi những món cơm gia đình đầy chất Bắc. Ít người biết là khi vừa chân ướt chân ráo đến đây, ông chủ hào hoa và hiếu khách đã học được cách làm bê thui theo kiểu Mỹ - rất tối tân hiện đại mà thơm ngon vô cùng. Rồi ông cũng dạy lại người khác cách luộc gà và nhất là lòng heo hay thịt lợn. Đĩa thịt luộc trắng phau, béo ngậy và rất thơm, là đặc sản của Nguyễn Huệ mà nhiều nơi khác không thể bì nổi. Và heo ở đây là heo Mỹ!

Hôm đó, nhìn các món khoái khẩu nhất trên bàn, người viết này bỗng đực mặt, chỉ vì có đứa cháu chưa từng nếm món thịt đông.

Sau khi xắn hết nửa đĩa thịt tròn đầy như mông em bé, kèm mấy cọng dưa chua thật giòn, đứa cháu mới hỏi đó là cái gì mà ngon vậy? Nghe người lớn giảng và dịch xong, thằng bé hỏi thêm. Mà tại sao người ta lại gọi thịt heo là thịt vậy? Chứ bộ cứ thịt thì phải là thịt heo sao?

Câu hỏi của trẻ thơ làm người viết tần ngần. Thế rồi nhìn cả nhà múa đũa với mấy món ốc bung, giả cầy, thịt đông, lòng heo chấm mắm tôm, thịt luộc với mắm tôm chua do ông chủ làm lấy, v.v... cây bút này miên man nghĩ về heo lợn và văn hóa ẩm thực.

***

Đầu tiên, xin hãy quên truyện "Lục Súc Tranh Công" để thấy heo là con vật yêu nước.

Theo nhiều nhà nhân chủng học, hình như ngày xưa người theo đạo Hồi không có tục cấm ăn thịt heo. Cho đến khi phát giác là nuôi heo quá tốn nước nên họ mới loại bỏ một kẻ thù có bản năng cướp nước của mình trên những vùng đất khô cằn có quá nhiều sa mạc. Đúng sai thì ai hay?

Nhưng biết đâu là nhiều yếu tố tín ngưỡng có khi xuất phát từ thổ ngơi hay kinh tế? Sau đó mới là các nhà tu khoác áo thụng nói về những điều cấm ngặt của đấng Tiên Tri? Bi hài!

Mà lỡ nói về kinh tế, thì tại sao cái nhà của người Tầu phải có con heo? Không phải ư mà còn cãi?

Chữ "gia" của họ thuộc bộ "miên" - là cái mái trùm lên nhà ngoài và nhà trong - bên dưới có chữ "thỉ" là con lợn. Nhà có mái trong mái ngoài mà thiếu con heo thì chưa phải là nhà! Đấy là khi dân Tầu còn nghèo và thịt heo vẫn là xa xỉ phẩm, ngũ cốc và rau cỏ mới là món ăn phổ biến.

Luận như vậy vẫn còn là tối. Mao Trạch Đông mới là người sáng khi gọi con heo là "nhà máy làm phân đi bốn chân".

Loài gia súc này giữ vị trí then chốt trong chu trình tái tạo của một gia đình: nó ăn những gì cả nhà thải ra, rồi dạng chân cho lại cả chục ký phân để bón rau đậu, cuối cùng thì còn hy sinh để họ làm đủ món ngon, từ đầu đến đuôi, từ thủ đến vĩ, từ bì đến xương và móng.... Vì vậy, cái nhà chân chính của người Hoa người Hán là phải có con heo.

Nhưng dưới triều Mao thì sỏi đá chẳng thành cơm, như câu vè nhà quê của Hà Nội, mà gạo cơm gì thì cũng ra sỏi đá. Cho nên trong vài năm nhảy vọt về thời hồng hoang, từ 1958 đến 1961, có gần bốn chục triệu người chết đói tại Trung Quốc. Người còn chết đói, huống gì con heo!

***

Nhìn cả nhà gọi thêm đĩa rau muống xào tỏi thơm phức, người viết này liên miên nhớ đến một ông bác họa sĩ sống tại Hà Nội sau Genève 54.

Có lần ông được đeo ba lô đi công tác ở mãi tận Vân Nam bên Tầu. Hành trang cách mạng có một lon nhôm rất quý. Bên trong đựng chút mỡ lợn đã sền sệt vì trời lạnh. Rồi ông ngạc nhiên là trên thiên đường xã hội chủ nghĩa bên đó, các đồng chí của đảng anh em lại rất thèm cái kho tàng trong bị của mình.

Hẩu lớ, hẩu lớ. Họ xin được chấm cây đũa vẫn còn chưa vót, chỉ như cái que kem Cẩm Bình của Hà Nội thời xưa, vào cái lon quý để mút một chút mỡ - vì từ nhiều năm nay không còn nhớ gì về cái vị mỡ lợn cả.

Vậy mà họ đã qua dạy đảng ta về cải cách ruộng đất và hợp tác hóa nông nghiệp! Ngu có đẳng cấp siêu hạng. (Sau này, ông bác của ngươờ viết bị đì vì có hơi hướng với vụ Nhân Văn Giai Phẩm.)

Nhờ trời - giời ơi! - ngày nay tình hình đã khá hơn. So với thời Đặng Tiểu Bình vừa mở cửa 35 năm trước thì ngày nay người Tầu được ăn thịt heo gấp năm. Nhưng mẹ kiếp bố khỉ, đấy mới là vấn đề.

Với dân số bằng một phần tư dân số thế giới, Trung Quốc ăn phân nửa số heo tiêu thụ hàng năm của toàn cầu, khoảng 500 triệu con. Giới kinh tế làm phép tính nhẩm, rằng trung bình một năm người dân bên đó ăn 39 ký thịt heo - hay 0,27% của một con heo. Hơn một phần tư một con heo, lại thêm một phe vượt xa người Mỹ vốn mê thịt bò hơn!

Nhưng con số huy hoàng ấy che giấu nhiều tai họa vĩ đại, vì Trung Quốc là xứ đói ăn, khát dầu và thiếu nước.

Với diện tích canh tác chỉ bằng một phần ba trung bình của thế giới, Trung Quốc lại cần nước hơn cả: trên khắp năm châu, Á Châu là nơi ít nước nhất nếu so với dân số, mà đứng đầu châu Á về nạn thiếu nước chính là Trung Quốc. Họ cướp đất thì cũng để lấy nước và nay lại phải nuôi loại gia súc yêu nước nhất! Trong khi ấy, cả đất và nước đều bị ô nhiễm nặng: một phần năm diện tích canh tác của Tầu đã hết xài vì có quá nhiều độc chất ở dưới. Nào chỉ có con heo ở Thượng Hải là bị nhiểm độc đâu?

Mà họ nuôi heo bằng gì trong các nông trại đại trà đang được công nghiệp hóa?

Bằng thực phẩm cho gia súc, chủ yếu chế biến từ ngô và đậu. Tính cho gọn thì muốn có một ký thịt heo thì cần từ sáu đến tám ký đậu. Với diện tích khả canh bị giới hạn, xứ này dẫn đầu thế giới về đậu nhập cảng, làm nông gia Mỹ sướng rêm mé đìu hiu.

Nhìn rộng ra ngoài, nếu Trung Quốc tiêu thụ phân nửa số thịt heo của thế giới thì cũng sẽ tiêu thụ phân nửa lượng thực phẩm cho gia súc của thế giới - và gây sức hút rất căng cho các thị trường nông sản. Ít ai để ý là thế giới ngày nay đang thu hẹp diện tích đất đai để tăng gia nông phẩm, cho nên nhân loại mới bị nạn thiếu cây xanh. Bây giờ, nhờ Trung Quốc thi đua ăn heo quay và thịt kho tầu, nhiều người cứ lo lắng về nạn nhiệt hóa địa cầu đã ngó nghiêng về đấng con trời - mà than.

Vì thiếu đất và nước mà lại mê heo nên Trung Quốc còn ra sức đầu tư vào trang trại xứ khác để chở đậu về nhà. Ngày nay, họ đang gây vấn đề chính trị lẫn xã hội cho thiên hạ vì truyền thống khạc nhổ lung tung mà coi trời bằng vung. Đệ nhất siêu cường kinh tế mà!

Đã thế, cái nhà máy làm phân có bốn chân của Mao Trạch Đông vẫn phải hoàn thành chu trình tiêu hoá của nó. Cho nên cái núi phân heo vĩ đại kia đang gây thêm một vấn đề môi sinh khác. Giới khoa học cho biết rằng phân heo tiết ra một lượng methane và nitrous oxide gấp 300 lần chất thán khí carbon dioxide mà ai ai cũng sợ.

Thành thử, việc công nghiệp hoá ngành nuôi heo càng ô nhiễm hóa bầu khí quyển.

Trong các dịp lễ tết tại Hoa Kỳ, người ta cứ hay bơm bóng mua vui bằng chất nitrous oxide, cho nên hợp chất này mới có tên là "khí ga cười", laughing gas. Ngẫm lại thì nhờ Trung Quốc ăn heo như hạm, người ta sẽ cười đến chảy nước mắt....

***

Trên bàn ăn cuối năm, mọi người đã thanh toán gần hết những món khoái khẩu cho nên người viết này đành trở lại trần thế với câu hỏi cho ngày Tết:

Nếu người ta cứ nói con chim ưng là biểu tượng của nước Mỹ, con gấu là nước Nga, con gà gáy là nước Pháp, v.v... thì Trung Quốc nên chọn con gì làm biểu tượng - hay quốc tính? Ai đoán đúng thì sẽ có một năm mới đầy may mắn.

Happy Near You.

Bao Giờ Hy Lạp Hạ Màn?

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 150126

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Bi Kịch Hy Lạp Trên Sân Khấu Âu Châu  

* Bi kịch Hy Lạp Cổ *

Hy Lạp có nền văn minh thuộc loại cổ xưa nhất, với văn hóa từng tỏa sáng lên toàn cõi Âu Châu. Đã có thời, hơn hai ngàn năm trước, những gì xảy ra tại thủ đô Athens của Hy Lạp là biến cố lớn cho cả Âu Châu. Tuần qua, một biến cố tương tự vừa xảy ra tại Athens, nhưng ngày nay, Hy Lạp là một xứ nghèo, mắc nợ và lâm nạn kinh tế từ sáu năm rồi. Năm thứ bảy có khi ngã ngũ....

Hôm Chủ Nhật 25, dân Hy Lạp đi bầu Quốc hội để chọn đảng lãnh đạo. Kết quả là đảng cực tả Syriza được 36,3% số phiếu và qua hôm sau thì đồng ý liên hiệp với đảng hữu khuynh là Độc Lập (Independent Greeks Party) để cùng 4,7% số phiếu của đảng này nắm được đa số. Lãnh tụ Syriza là Alexis Tsipras, 40 tuổi, sẽ là Thủ tướng Hy Lạp.

Lý do đầu tiên của liên minh trái cựa giữa một đảng cực tả với một đảng hữu khuynh, là đảng Độc Lập gồm các thành phần ly khai từ hai chính đảng truyền thống và mạnh nhất ngày xưa. Họ ly khai vì đòi hạn chế di dân và thêm quyền đối ngoại: họ nghi ngờ việc hội nhập với Âu Châu. Đa số đảng viên Syriza không thoải mái với lập trường bảo thủ đó, nhưng đồng ý hợp tác để cầm quyền vì cả hai đảng cùng chia sẻ một mục tiêu, là triệt để thương thuyết lại với Liên hiệp Âu châu việc giảm nợ cho Hy Lạp.

Lòng dân Hy Lạp đang gây bài toán cho thủ phủ Âu Châu tại Bruxelles. Và làm chấn động các thị trường tài chánh Âu Châu cùng thế giới khi đánh sụt đồng Euro.

"Bi kịch Hy Lạp" vừa mở màn.

***

 Bi kịch Hy Lạp hiện đại 

Theo khái niệm thông thường, bi kịch Hy Lạp có đặc tính thê thảm tất định, như một cái nghiệp, khi các nhân vật đều hành xử theo định mệnh của mình, là thần linh, danh dự, tổ quốc, tình yêu, hay lòng dân, ý trời.... Ngày nay, chuyện ấy vừa xảy ra tại Athens sau sáu năm khủng hoảng kinh tế.

Từ khi thoát khỏi chế độ quân phiệt 40 năm trước, hai chính đảng lớn đã luân phiên cầm quyền. Đó là đảng Xã hội PASOK (Pan-Hellenic Socialist Movement) thuộc xu hướng trung tả, và đảng Tân Dân Chủ New Democracy thuộc xu hướng trung hữu. Vụ khủng hoảng kinh tế và sáu năm khó khăn khiến cử tri bất mãn dồn phiếu cho các đảng nhỏ và cực đoan ở ngoài rìa.

Có chủ trương đại chúng, populist hay mị dân, Syriza thắng lớn với hơn 36% số phiếu. Bên cánh trung dung thì đảng To Potami (Dòng Sông) được 6% số phiếu, còn đảng cực hữu Golden Dawn (Bình Minh Vàng) chiếm tới 6,3%. Đảng Xã hội PASOK chỉ được có 4,7% và đảng trung hữu Tân Dân Chủ vẫn cố cầm cự với 27,8%.

Kết quả bầu cử ấy cho thấy dân chúng Hy Lạp chối bỏ giải pháp kinh tế kham khổ để quân bình lại chi thu, và họ đặt ra cái nghiệp cho liên minh cầm quyền - nhất là cho đảng Syriza.

Trong cuộc tranh cử, lãnh tụ Alexis Tsipras đòi chấm dứt chánh sách giảm chi và kiệm ước để cân bằng ngân sách của chính phủ liên hiệp giữa hai đảng Dân Chủ và Xã hội PASOK của Thủ tướng Antonis Samaras. Tsipras đòi tăng lương tối thiểu, nâng trợ cấp giá điện và chi phí y tế cho dân nghèo và tái lập quy chế lương tháng thứ 13 cho người có lợi tức thấp. Nổi bật hơn cả là chủ trương đàm phán lại với Âu Châu khoản công trái - nợ của công quyền - hiện dẫn đầu Âu Châu, cao bằng 175% Tổng sản lượng GDP. Cử tri rất hài lòng với các đề nghị hấp dẫn ấy.

Nhưng sau đó, vào tháng tới, câu đầu tiên vẫn là tiền đâu?

***

Lãnh tụ Alexis Tsipras rất hoành tráng ngày tuyên bố thắng cử

Vì kinh tế là sự chọn lựa, với hậu quả chính trị, chúng ta cần đếm lại, hay suy ra, cái giá của các đề nghị vừa được dân Hy Lạp chọn lựa.

Đảng Syriza tỏ vẻ biết đếm khi nói kế hoạch "cứu nguy kinh tế" sẽ tốn 12 tỷ Euro (theo thời giá cho độc giả tại Hoa Kỳ thì bằng 13 tỷ 500 triệu Mỹ kim). Và chính quyền mới sẽ gạn ra ngân khoản ấy qua 1) thương thuyết lại với Bruxelles (Liên Âu) khoản công trái của Hy Lạp, 2) tái phân phối nguồn tài trợ của Liên Âu, và 3) giải trừ tham nhũng để kiếm thêm tiền cho công quỹ.

Thắng rồi đã vậy, múa gậy làm sao?

Các khoản tiền ấy không lập tức chảy vào công khố để nhà nước rộng chi như đã hứa hẹn. Ngay trước mắt thì họ không thể vay tiền trên thị trường trái phiếu nếu thiếu sự yểm trợ của Liên Âu và Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF. Hy Lạp cần sự yểm trợ này vì cái giá quá đắt của việc đi vay.

Đã vậy, ngày 22 vừa qua, Ngân hàng Trung ương Âu châu ECB tạm đẩy Hy Lạp ra ngoài biện pháp bơm tiền gọi là "quantitative easing" (Xin độc giả đọc lại Hồ Sơ Người-Việt của tuần trước: "QE, ECB và chủ nghĩa quốc gia Âu Châu", Người Việt ngày 21/01).

Sau lịch bầu cử, dân Hy Lạp mới thấy ra lịch kế toán: Ngày 28 Tháng Hai này, chương trình cứu nguy Hy Lạp sẽ đáo hạn và nếu không đạt một thoả thuận mới thì cũng chẳng lãnh được khoản giải ngân sau cùng trị giá bảy tỷ Euro. Đó là chuyện nhức tim của Tháng Hai. Nhìn ra toàn năm 2015, Hy Lạp sẽ phải thanh toán khoảng 22 tỷ Euro, gồm cả vốn lẫn lời của các khoản nợ trước. Phân giải cho thêm não lòng là Tháng Hai sẽ trả một tỷ sáu, Tháng Ba trả hai tỷ sáu, qua Tháng Sáu thì chuẩn bị một tỷ rưỡi, Tháng Bảy cần bốn tỷ bảy, Tháng Tám thêm ba tỷ sáu, v.v....

Trong khi đó, công quỹ vẫn phải chi ra, kể cả 12 tỷ đã hứa khi tranh cử, mà số thu thì có hạn và thực tế đã giảm từ nhiều tháng qua vì kinh tế suy thoái (tệ hơn suy trầm) và thất nghiệp tới 25% (giới trẻ sẵn sàng biểu tình vì phân nửa, 50%, là thất nghiệp!)

***

Trước khi dân Hy Lạp đi bầu, thế giới bên ngoài đều cảnh báo:

1) Ai cũng muốn Hy Lạp còn ở trong khối Euro cùng 18 xứ khác, nhưng có thể đành lòng để Hy Lạp ra đi, giải pháp gọi là "Grexit", nếu xứ này chối bỏ chánh sách kiệm ước. 2) Hy Lạp đã vay tối đa của khả năng trả nợ, nếu không đạt thỏa thuận với Liên Âu thì Ngân hàng ECB có thể chấm dứt việc tài trợ cho các ngân hàng Hy Lạp, xứ này sẽ bị ách tắc tín dụng, thiếu thanh khoản để hoạt động. 3) Ngân hàng ECB hiện đã cho các ngân hàng Hy Lạp nhiều đặc miễn về tài sản thế chấp, nhưng không thể tiếp tục nữa nếu họ không cải thiện quan hệ với các chủ nợ.

Tức là thị trường có nhiều quy luật khắt khe về việc vay trả mà chính trường Hy Lạp bất cần. Họ bầu lên một chính quyền bị dồn vào góc sân chơi. Câu hỏi then chốt ở đây là lòng dân muốn gì?

Theo các cuộc khảo sát thì đa số dân chúng Hy Lạp vẫn muốn ở trong khối Euro và đảng Syriza thì vừa muốn giảm gánh nặng khắc khổ vừa đòi thương thuyết lại các điều kiện rất khó cho Liên Âu chấp nhận. Nếu xứ này vỡ nợ thì khủng hoảng tài chánh bùng nổ, giới ký thác ùn ùn rút tiền làm các ngân hàng Hy Lạp sụp đổ. Hậu quả là tai họa cho cả khối - và đồng Euro càng rớt giá. Nếu việc thương thuyết không thành trong kỳ họp ngày 12 tới đây, Ngân hàng ECB phải ngưng tài trợ và mặc nhiên đuổi Hy Lạp ra khỏi khối Euro. Đồng Euro sẽ thành đồng sứt và nhiều nước khác cũng rút lui.

Mà ngoài vòm trời Hy Lạp, người dân các nước kia cũng có quyền bỏ phiếu. Họ mệt mỏi với gánh nợ của Hy Lạp và không muốn chính quyền mình tiếp tục gánh vác việc chi tiêu của xứ khác nữa. Như nước Đức hiện vẫn gánh tới 17% các khoản cứu trợ này và rất hoài nghi sự biết điều của Hy Lạp.

Bên trong Hy Lạp, bên trong liên minh cầm quyền và thậm chí trong đảng Syriza cũng có nhiều ước muốn trái ngược nên khó tìm ra sự đồng thuận về chiến lược thương thuyết. Trong khi cái đồng hồ tài chánh vẫn gõ liên hồi!

Tính chất hợp lý khắt khe của Bi kịch Hy Lạp là ai cũng diễn đúng vai đúng vở. Kết cuộc có khi là Hy Lạp hạ màn và bước ra khỏi sân khấu Âu Châu.

Kịch bản "Grexit" cũng là một bi kịch!

Đạp Toang Hai Cánh Càn Khôn

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Sống Xuân Ất Mùi 150126

"Vùng Oanh Kích Tự Do"

Đem xuân vẽ lại trong non nước nhà    

 

* Ảnh minh diễn của Sống, vừa phát hành hôm nay * 

Sống tại Hoa Kỳ, nói chung là hải ngoại, chúng có hai tấm lịch nên được vui Xuân hai lần... Sau đó, những người còn trí nhớ mới bần thần ngơ ngác.

Ngay sau Lễ Tạ Ơn tại Mỹ, ngày "Thứ Sáu Đen" vừa mở mùa mua xắm thì nhà nhà đều giăng đèn mừng Giáng Sinh rồi chuẩn bị Tết Dương Lịch sau đó một tuần. Vì cả nước – không, cả thế giới – đều nói tới. Trừ phi là ở trên một hành tinh nào khác, hay ở Bắc Hàn, chúng ta được thị trường nhắc nhở bằng chiến dịch quảng cáo.

Con trẻ trong nhà vui mừng với viễn ảnh tưng bừng đó mà không để ý là cha mẹ đã ngậm ngùi ngó vào tấm lịch ta. Tết Ta năm nay là mùng mấy nhỉ? Chúng ta ngậm ngùi vì nhớ đến Tết ngày xưa, ở nhà, với cha mẹ vẫn sửa soạn đón Tết như ngày linh thiêng nhất trong năm. Khi ấy - xa xưa rồi - cha mẹ nghĩ đến... cha mẹ mình, là ông bà và tổ tiên của chúng ta. 

Mừng Xuân mới là người xưa nhớ về người cũ, về nguồn gốc xa xôi.

Bây giờ, ngửng nhìn ra ngoài thì thấy người Mỹ hồn nhiên nói về Tết Ta là... Tết Tầu! Mà họ nói không sai. Mấy đứa nhỏ trong nhà cũng nghĩ vậy vì thầy cô dạy thế, hoặc hỏi thế. 

Rồi cứ nghe đến Tầu là ta lại ba máu sáu cơn nghĩ tới Đông hải...

Chúng ta bị kẹt giữa hai tờ lịch. Không, chúng ta bị kẹt giữa hai bờ Đông Tây của biển Thái Bình. Cũng sai luôn! Chúng ta kẹt giữa hai không gian trong ngoài và hai thời gian mới cũ. Vẫn chưa đúng. Chúng ta kẹt giữa hai cõi riêng chung.

Đầu năm, xin pháo thẳng vào đó, để rải ra một chút xác pháo thật thơm.

***

Ngày Tết, chúng ta trước tiên nhớ đến cha mẹ, sau đó mới nghĩ đến con cái. Ở giữa thì mình thông cảm với Tú Xương, "anh em đừng tưởng Tết tôi nghèo".... Dù sao, hơn trăm năm sau ông Tú Vị Xuyên, ta còn hơn ông ở cái thẻ nhựa. Cà vài cái là vui như Tết. May ra, qua Tháng Tư có khi được bồi hoàn tiền thuế mình đã trả trước thì huề. Cái gì chứ về thuế thì nhà nước này khôn tổ mẹ, nắm dao đằng chuôi.

Tết nhất, nhớ đến cha mẹ là chuyện trước nhất. Ai nghĩ như vậy mới là biết ăn Tết. 

Ngày xưa, khăn áo tươi rói, chúng ta mừng tuổi ông bà đã, rồi mới lấy xấp phong bao "lì xì" cho con cái. Lại một chữ Tầu nữa, "lợi thị" - mà cũng chẳng sao.... Vì khi ấy Chú Ba Tầu cần cù ở đầu ngõ với gánh "xực tắc" thơm phức hay xe đu đủ bò khô vừa chua vừa ngọt thì cũng như người nhà thôi. 

Ngày xưa đó, chúng ta đề huề. Chú không biết chứ ta biết "đề huề" là cầm tay dẫn đi: tổ tiên chú tìm đất dung thân giữa chúng ta và được coi như bình đẳng, có khi còn là suôi gia.

Nhưng hãy để Chú Ba ở đó mà trở về với cha mẹ ngày Tết.

***

Trong 10 điều răn của Thiên Chúa giáo - nói chính xác theo lối học giả thì phải gọi là Do-Thái Ky-Tô giáo, Judeo-Christian - thì điều răn thứ năm là dễ hiểu, phổ cập và tự nhiên nhất. "Ngươi phải hiếu kính với cha mẹ!..." [Người viết này thành thật khai báo là mình theo đạo Phật, cho nên nếu có sai thì... sang năm xin lỗi.]

Hiếu thảo với cha mẹ là lẽ tự nhiên vì vừa sinh ra là ta sẽ chết. Không, câu nói đó không hàm ý "sinh lão bệnh tử" của nhà Phật hay "sinh vật nào mà chẳng chết" của khoa học. Xin hiểu theo nghĩa đen.

Sinh ra mà không được mẹ bú bớm và cha nuôi nấng thì trăng chưa tới ngọn tre, đứa hài nhi đã ra người thiên cổ không tên. Đứa bé sống nhờ mẹ cha – mà chẳng biết điều ấy – cho đến khi chập chững biết đi. Cũng phải ba năm kể từ khi được thai nghén, có lẽ vì thế mà mấy ông Tầu mới dạy Ta là phải cư tang ba năm!

Biết đi rồi, đứa bé là chúng ta đây còn phải đi học và biết chạy. Rẻ ra cũng mất mươi năm. Gia đình khá giả thì nghĩ đến 18 năm, 21 năm, chứ đa số lầm than thì đã bắt con tự lập ở tuổi 15: phải kiếm tiền để "nối được nghiệp nhà" - là vặt mũi bỏ mồm. Qua tới bên này và bị thế kỷ 21 ụp lên đầu, thời gian dưỡng dục đó thường là 30 năm.

Khi lũ con bay nhảy rồi thì đôi vợ chồng già bắt đầu dọn nhà, một căn nhà nhỏ đi về có nhau, như trong ca dao. Đấy là lúc lại mở lịch và tấm bản đồ tìm nơi du lịch cho đời bớt tẻ khi bầy chim đã bay khỏi tổ. Chúng bay vào tổ uyên ương. Lập gia đình để mở rộng càn khôn.

Trong suốt giai đoạn bú mớm của đứa trẻ, nơi nương tựa và được đùm bọc là cha mẹ. Khi được dựng vợ gả chồng thì nơi tin cậy là đại gia đình, từ nội ngoại đến thông gia. Ở vòng ngoài mới là họ hàng, chòm xóm, là lũy tre xanh, là khu phố và địa phương. Niềm tin đó rộng mở dần dần một cách tự nhiên, tin vào vòng trong vì e sợ những đe dọa từ vòng ngoài vào.

Nhờ ông bà cha mẹ rồi đến thầy cô, tình yêu rất tự nhiên dành cho phụ mẫu hai thân mới mở ra một tình yêu trừu tượng hơn: lòng yêu nước. Càng gắn bó với chòm xóm chung quanh thì càng dễ yêu nước, chứ khi có cơ hội chen vai hay liếc nhìn vào thế giới bên ngoài thì hình như còn có một thứ tình yêu khác, cho nhân loại và trái địa cầu xanh xanh. Người càng giầu càng ngồi cao ở trên thì tầm nhìn càng xa, cho nên rất dễ yêu rộng ra bàn dân thiên hạ như vậy. Cũng thế, người trí thức có học thì thường nói đến chuyện thiên hạ đó. 

Chứ khi tổ quốc lâm nguy, thành phần ở dưới mới thực tế gánh vác chuyện sơn hà - bằng mồ hôi xương máu của mình. Thống kê của nhân loại có ghi như vậy.

***

Ngẫm thế, chúng ta mới đụng vào ông Mạnh Tử hay sách Lễ Ký linh tinh cùng với Minh Tâm Bửu Giám xám ngoét. 

Sinh ra là con trẻ đều yêu thương cha mẹ vì là nơi nương tựa ban đầu. Hãy nghe cháu bé ré lên khi thấy người lạ thì mình biết. Nhưng chúng ta được giáo dục là phải giáo dục chúng nó về chữ "hiếu". Không nhẹ nhàng như điều răn thứ năm của Thiên chúa qua lời kể của Moise, mà có lớp lang thứ tự đàng hoàng.

"Bất hiếu hữu tam"... lời Mạnh Tử trong thiên Ly Lâu Thượng dạy là phải "thú", để có "hậu".

Nôm na là phải lấy vợ để có con trai nối dõi. Chữ "thú" ở đây là tờ giấy chứ không là cái giường - hay cảm giác dục lạc. Ái ân là để truyền chủng, là nghĩa vụ thiêng liêng để khỏi lãnh tội bất hiếu. Nhờ đó mà con cháu các ông Khổng Mạnh tha hồ ấn ai cho đến khi có kết quả thuộc loại "dương tính". Chữ "positive" là chưa được, nếu sanh con gái thì vẫn là vứt đi, "negative".

Khách có kẻ chầu rìa sau lưng người viết bỗng thở hắt. 

Đểu thật, Thánh hiền ngày xưa chỉ dạy con trai thôi! Con gái khỏi cần và chẳng nên học. Thánh hiền còn gián tiếp chấp nhận chế độ đa thê rồi xăn tay áo đòi gọt đầu bôi vôi những người nữ thiếu đoan chính... 

Người viết này cau mày sửa sai: "nói gì thì nói chứ mấy ngài đó rất được việc cho chế độ". 

Vì cái tội bất hiếu thứ ba mới đáng kể về chính trị: "Bất vi lộc sĩ". 

Không ra làm quan để đem bổng lộc về cho cha mẹ là bất hiếu! Khôn chẳng bằng ngoan, vì chữ hiếu nên ai cũng cố đi học để làm quan. Mà chữ hiếu ở đây tỏa ra cả gia đình, thông gia và họ hàng, cho nên sách mới có chữ "một người làm quan cả họ được nhờ". Rồi thế kỷ 21 này mới gọi hiện tượng kinh tế chính trị học đó là "crony capitalism", tư bản thân tộc.

Người Tầu thời nay vốn có máu Vi Tiểu Bảo của Kim Dung, theo lẽ "con hơn cha là nhà có phúc" còn đểu hơn Xuân Tóc Đỏ của Vũ Trọng Phụng, nên gọi đó là "đới quần tư bản", tư bản dải quần. Các nhà kinh tế hay luân lý cứ nói "nên cởi hơn nên buộc" mà chẳng thấy ra tác động của phòng the trong kinh doanh chính trị!

Từ đó mới có "Thái tử đảng" tại Trung Quốc. Rặt một lũ con ông cháu cha của thời cách mạng vô sản nay đã thành đại gia tư bản đỏ được bước lên thảm đỏ vào Wall Street.

Thảm chưa khi ta nhớ đến Đông Hải ngày vượt biển – và ngày nay....

***

Con cái chúng ta ngày nay vẫn có cái mối tình tự nhiên ở đầu đời dành cho cha mẹ, mà khỏi thắc mắc gì về mấy chữ hiếu đễ và dăm ba tiêu chuẩn rắc rối như nói ở trên.

Nhưng cái tình yêu trừu tượng mà thiêng liêng không kém, là yêu nước, chúng giành cho "quê hương" là nơi ra đời và khôn lớn. Đấy là Hoa Kỳ hay Âu, Úc, nơi chúng ta gọi là cõi tạm dung.

Hà cớ chi lại bắt chúng ngó về Đông Hải và những mắc mứu nằm trong xương tủy của chúng ta, về Bà Trưng, Phùng Hưng hay Nguyễn Huệ? Cái lẽ sinh tồn ngàn đời giữa hai giống Hán-Việt là chuyện của chúng ta. May mắn lắm thì còn vài nhà mà con cái thấy quan tâm đến chuyện đó. May hay không cũng tùy chúng ta - mà nhiều khi mình không biết.

Vì vậy, trong dịp Tết thì cùng phong bao hồng điều và mấy miếng ăn truyền thống, hãy nhắc nhở con cái về chuyện đó. Và nhắc cả con cái nhà bên cạnh, nhắc cả cộng đồng này.

Như mọi cộng đồng di dân thiểu số, phải chọn một ngày trong năm làm cho người người đều biết đó là "ngày của chúng ta". Xin hãy ăn Tết cho đúng ngày. Có quyền và nên xin nghỉ, kể cả xin cho con cái nghỉ học để cùng gia đình và cộng đồng tưng bừng rầm rộ ăn Tết cho đúng ngày, chứ đừng đợi đến dịp cuối tuần. Nhờ vậy mà ngày Tết mới là tuần Tết và đem lại lợi tức cho chợ búa của chúng ta.

Đấy cũng là cách hay nhất để người Mỹ biết rằng đấy là Tết Ta chứ không phải Tết Tầu.

***

Mở vào bài, người viết lấy chữ của Sào Nam Phan Bội Châu trong bài Chơi Xuân, được cụ viết đúng 110 năm trước. Cụ khổ hơn chúng ta gấp ngàn vì sau một đời bôn ba thì bị tù ngay trên quê hương cho đến chết, chỉ vì mối tình lớn cho đất nước. Nhiều người trong nước cũng đang gặp cảnh ngộ ấy vì hai vai có hai tròng - của Hà Nội, rồi Bắc Kinh.

Bậc uyên bác nhiêu khê thì biết "Càn" là tượng cho cha, cho trời, và "Khôn" là cho mẹ, cho đất. 

Nhưng khỏi nói về Kinh Dịch xa xôi như vậy mà hãy nhớ đến tinh thần của cụ Phan là "sinh thời thế phải xoay nên thời thế". Nôm na là nghĩ đến "phải dám làm càn thì mới là khôn". Đạp toang cánh cửa và nói ngược, làm tới, để thế giới biết được rằng có Ta chứ không chỉ có Tầu.

Lúc ấy, mình sẽ thấy sự lạ: 

Con trẻ trong nước đang nhìn ra ngoài, để xem những kẻ đồng tuổi, đồng văn và đồng chủng sống và suy nghĩ ra sao, chưng diện thế nào hoặc thiết tha đến cái gì nhất? Đấy cũng là cách đem Xuân vẽ lại nước non nhà. Con trẻ trong kia không cô độc và mắc bệnh quên trí nhớ của tập thể, vì ngoài này chúng ta vẫn oanh kích về đó....

Hãy đốt một phong pháo và cáo với tổ tiên.