Chuyện Thất Đức: Anh Ý Không Vui!

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 160711

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Anh Ra Đi, Ý Ở Lại, Chẳng Mấy Ai Vui Với Liên Âu Vì Chuyện Bail-In và Bail-Out….

 * Ba nguyên thủ Ý, Đức và Pháp sau khi Anh rũ áo đòi đi *

Nước Anh sắp có Thủ tướng mới để chuẩn bị việc triệt thoái khỏi Liên hiệp Âu châu. Dù chủ trương ở lại như Thủ tướng David Cameron, Tổng trưởng Nội vụ Theresa May của đảng Bảo Thủ Anh sẽ nhận lãnh nhiệm vụ khó khăn này. Gần như cùng lúc đó, ta lại nói đến vụ khủng hoảng của Ý. Người không hiểu thì cho rằng vụ khủng hoảng của Liên Âu khi Anh ra đi đang gây biến động cho Ý. Nghĩ như vậy là đảo ngược tương quan nhân quả. Lộn qủa thành nhân!

Đây là một điển hình của hiện tượng “kinh tế cũng là chính trị”.

Ý Đại Lợi bị nguy cơ khủng hoàng ngân hàng ít ra là từ mùa Thu năm ngoái, khi sóng gió Brexit chưa nổi lên. Từ nhiều năm nay, nền kinh tế đứng hạng thứ tư Âu Châu sau Đức, Anh, Pháp, bị suy trầm với thất nghiệp cao, và hậu quả là các ngân hàng không thu được nợ và trong khối nợ có tới 17% là loại không sinh lời, khó đòi và sẽ mất. Vì vậy, hệ thống ngân hàng Ý bị rủi ro vỡ nợ. Nhưng sự thể kinh tế còn trầm trọng hơn vậy vì các ngân hàng của Ý cũng gói các khoản nợ vào kén và mua bán kén nợ cho các ngân hàng khác tại Âu Châu. Nếu ngân hàng Ý vỡ nợ thì nguy cơ sụp đổ có thể lan qua nhiều xứ khác. Chiều hướng bất lợi này đã tích lũy từ nhiều năm rồi, ít ra từ 2014.

Nhưng nước Ý bị kẹt trong những mâu thuẫn của cơ chế Liên Âu và đấy là chuyện chính trị.

Vì kinh tế không tăng trưởng, các ngân hàng không thể thu hồi các khoản tín dụng đã bơm ra và sổ sách đỏ lòm số âm, chi nhiều hơn thu. Gặp hoàn cảnh đó, Chính quyền chỉ còn giải pháp bơm tiền từ công quỹ để chuộc nợ cho ngân hàng, thuật ngữ kinh tế dùng chữ lạ là “bail-out”. Giải pháp này không toàn hảo vì có thể gây hậu quả bất lợi về sau, nhưng cũng bất khả vì Ý Đại Lợi không chỉ là thành viên của tổ chức Liên Âu có 28 nước mà còn nằm trong khối Euro có 18 thành viên. Mọi chánh sách thuế vụ (ngân sách) hay tiền tệ bên trong phải tuân thủ những quy định của hai tập thể ở bên ngoài là Euro và Liên Âu.

Vì Chính quyền của Thủ tướng Matteo Renzi không thể bơm tiền cho ngân hàng để tránh khủng hoảng, Liên Âu đề nghị giải pháp trái ngược, gọi là “bail-in”, nôm na là quịt nợ: các chủ nợ sẽ mất một phần vốn khi lỡ cho ngân hàng vay tiền. Như vậy, ngân hàng có thể tránh được nạn vỡ nợ vì một số nợ xấu, khó đòi và sẽ mất bỗng dưng được xóa trong sổ sách.

Nhưng đấy là biện pháp kinh tế có hậu quả chính trị.

Nó làm rung chuyển chính quyền Renzi và dẫn tới thất cử khi Ý cũng sẽ có trưng cầu dân ý về việc tu chỉnh Hiến pháp vào Tháng 10 này trong ý hướng trao thêm quyền hạn cho địa phương tại Thượng viện. Từ tháng trước, Chính quyền của đảng Dân Chủ theo khuynh hướng trung tả do ông Renzi lãnh đạo đã thấy hậu thuẫn sa sút trước sự vùng dậy của “Phong trào Năm Sao “ Movimento 5 Stelle theo xu hướng bảo thủ, dân túy (mị dân là chữ dễ hiểu hơn) và kịch liệt chống việc hội nhập vào Âu Châu. Nếu áp dụng biện pháp quịt nợ để cứu lấy hệ thống ngân hàng, kinh tế nước Ý sẽ trôi vào khủng hoảng và các ngân hàng càng sớm vỡ nợ.

Vì sao lại có chuyện trái khoáy như vậy? Xin được vài hàng giải thích....

Khi ký thác tiền vào ngân hàng, người ta thực tế cho ngân hàng... vay tiền. Khối ký thác ấy cho phép các ngân hàng tài trợ tín dụng và kiếm lời nhờ sai biệt giữa lãi suất trả cho trương chủ ký thác và lãi suất thu được từ khách nợ sau khi khấu trừ chi phí và dự phòng mất nợ. Chức năng thu tiền ký thác và bơm tín dụng được gọi là chuyển hóa dòng vốn từ người ký thác qua người đi vay. Và cả hai thành phần này đều được hiểu hay được gọi là “nhà đầu tư”.

Bây giờ, ta trở lại chuyện chuộc nợ bail-out và quịt nợ bail-in.

Hệ thống Liên Âu và “tam đầu chế” - gồm Ngân hang Trung ương Âu Châu ECB, Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF và cơ quan Hành pháp là Hội đồng Âu châu – không muốn bơm tiền chuộc nợ cho các ngân hàng gặp khó khăn vì mất vốn cho vay. Giải pháp bail-out là trường hợp hãn hữu và Chính quyền Ý không được áp dụng trừ phi có rủi ro tan rã cả hệ thống. Ngược lại, Liên Âu đề ra giải pháp bail-in đã áp dụng cho xứ Cyprus vào năm 2010 là cho phép các ngân hàng quịt nợ. Khi ấy, lý luận của Liên Âu có vẻ hợp tình và hợp lý. Xứ Cyprus là bãi đáp cho các đại gia của Liên bang Nga cho nên nếu như họ bị gọt đầu mất vốn thì chẳng ai thương. Nhưng đấy chỉ là “có vẻ” mà thôi, chứ Cyprus cũng bị điêu đứng vì vụ khủng hoảng. May là chỉ nhỏ như mắt muỗi!

Trường hợp của Ý, nền kinh tế hạng thứ tư cùa Âu Châu, lại là chuyện khác.

Ta đụng vào vấn đề ngôn từ, định nghĩa về “nhà đầu tư”. Theo lý luận Liên Âu, trương chủ ký thác cũng là nhà đầu tư khi họ đưa tiền cho ngân hàng kiếm lời cho mình và theo định nghĩa thì đầu tư cũng có rủi ro bị mất vốn. Người ta có thể tránh rủi ro ấy khi các ngân hàng có chế độ bảo hiểm ký thác. Hoa Kỳ có chế độ ấy, gọi là FDIC, Federal Deposit Insurance Corporation từ năm 1933 để bảo đảm là trương chủ ký thác ngân hàng có thể được ngân hàng bồi thường, bằng tiền của nhà nước, khi bị mất vốn ký thác trong một số trường hợp nhất định, thí dụ dễ hiểu là bảo đảm bồi hoàn cho từng trương chủ ký thác tới 250 ngàn Mỹ kim, hay 500 ngàn cho một cặp vợ chồng.

Hệ thống ngân hàng của các thành viên Liên Âu chưa có chế độ ấy vì lý do dễ hiểu là các nước chủ nợ không muốn thanh toán khoản mất mát của các nước khách nợ. Tình liên đới Liên Âu có giới hạn, khác hẳn tình trạng liên đới tự nhiên giữa các ngân hàng tại Texas với ngân hàng tại New York, vì Hoa Kỳ theo thể chế liên bang.

Các ngân hàng Ý Đại Lợi chết kẹt trong chuyện tình lý ấy. Vì sao?

Vì dưới cái nhãn là “nhà đầu tư”, trương chủ ký thác có thể là những nhà tiết kiệm cò con, giới cao niên chắt bóp cho ngày về hưu hoặc các tiểu doanh thương và khi mất vốn đầu tư vì biện pháp quịt nợ, họ mất hết. Cả sự nghiệp lẫn doanh nghiệp và công ăn việc làm. Hậu quả kinh tế và xã hội là chuyện kinh hoàng và trước mắt thì người ta rút tiền ký thác làm ngân hàng còn vỡ nợ nhanh hơn. Và các chính đảng cầm quyền sẽ thất cử, nền kinh tế trôi vào khủng hoảng.

Liên Âu không thể không biết rủi ro ấy. Nhưng họ gặp rủi ro lớn hơn.

Trên đại thể, tình liên đới Liên Âu có nghĩa là vấn đề của Ý thì dân Ý phải lo, chứ quốc gia trụ cột và nền kinh tế số một Âu Châu là Đức cũng có vấn đề của họ. Dân Đức không muốn chính quyền Cộng hòa Liên bang của mình cứ è cổ thanh toán tình trạng lỗ lã hao hụt của Hy Lạp, hay Ý hay Pháp….

Huống hồ hôm Thứ Năm mùng bảy vừa qua, Thủ hiến của tiểu bang Lower Saxony vừa tuyên bố rằng chính quyền địa phương từ chối cấp vốn chuộc nợ cho ngân hàng Bremer Landesbank thuộc chủ quyền của các nhà đầu tư là thành phố Bremer, hiệp hội ngân hàng tiết kiệm tại North-Rhine-Westphalia.

Về bối cảnh thì sự sa sút của ngành hàng hải đang đe dọa các ngân hàng Đức, từ đại gia Deutsche Bank tới một ngân hàng địa phương như Bremer Landesbank. Và Chính quyền Liên bang lẫn các tiểu bang đang gặp bài toán bail-out hay bail-in. Tung tiền chuộc nợ hay cho quịt nợ đây? Từ cấp Liên Âu tới cấp liên bang, quốc gia trưởng tràng là nước Đức đang bị đẩy vào thế kẹt trước sự quan sát hậm hực của các quốc gia khách nợ. Cứu trong mà chẳng cứu ngoài?

Sau Anh và Ý, ta nên nhìn xem nước Đức sẽ làm gì khi dân Đức lại đi bầu vào năm tới dưới quầng mây xám của một vụ khủng hoảng ngân hàng nữa….  Hãy quên chuyện Brexit đi. 

Brexit và Liên Âu – Sau Anh Tới Ý

Hùng Tâm - Người-Việt Ngày 160706

Hồ Sơ Người-Việt

Người ta ngạc nhiên vì nhìn sự thể qua viễn vọng kính, và ngược đầu.

 * Thủ tướng Ý Đại Lợi - Ngôi sao rụng sắp tới *

Sau vụ khủng hoảng chính trị rồi kinh tế của Anh Quốc – đang diễn ra trước mắt chúng ta - thời sự sẽ nói đến vụ khủng hoảng ngân hàng, rồi kinh tế và sau cùng chính trị của nước Ý. Cả hai vụ khủng hoảng đều liên quan đến số phận của Liên hiệp Âu châu. 

Quyết định ra đi của Anh Quốc, gọi là Brexit, chỉ là triệu chứng nổi của nhiều vấn đề sâu xa hơn trong cơ chế Liên Âu, và thật ra là chuyện chẳng đáng ngạc nhiên. Hồ Sơ Người-Việt tiếp tục tìm hiểu hiện tượng ấy, sau quá nhiều bài phân tách trên cột báo này….

Chẳng Đáng Ngạc Nhiên

Ngày 23 Tháng Sáu, 52% cử tri Anh Quốc quyết định ra khỏi Liên Âu và gây bàng hoàng cho thế giới lẫn những người chủ trương ra đi, gọi là “Brexiters”. Họ bị bất ngờ vì không ngờ phản ứng khá quyết liệt của dân Anh khi được trực tiếp bày tỏ ý kiến. Sau đó, trong hai tuần liền, thiên hạ mổ xẻ quyết định này từ nhiều giác độ khác nhau mà tiếp tục nói sai về các nguyên nhân căn bản, làm thế giới sẽ lại bị bất ngờ nữa khi sóng gió lại nổi lên tại Âu Châu.

Cơ chế Liên Âu có nhiều vấn đề sâu xa mà lãnh đạo không giải quyết nổi từ nhiều năm nay. Khởi đầu là vụ khủng hoảng tài chánh rồi kinh tế từ năm 2008, lan rộng thành khủng hoảng trong khối Euro gồm có 18 thành viên, với biến cố nổi cộm từ đầu năm ngoái, là có nên cứu Hy Lạp nữa hay đành để xứ này ra đi, là chuyện “Grexit” của năm ngoái.

Vấn đề sâu xa là cơ chế Liên Âu có tham vọng lớn hơn thẩm quyền.

Lãnh đạo Liên Âu tại thủ đô Bruxelles muốn các nước tuân thủ một số quy định chung, nhưng lại không thể bắt từng thành viên tôn trọng các quy định ấy. Vụ khủng hoảng Euro bùng nổ từ năm 2011 lại bị nhồi trong cuộc khủng hoảng di dân từ miền Nam tràn lên vào năm 2014 càng gây khó khăn cho một giải pháp đồng hạng cho từng thành viên chỉ vì mỗi quốc gia thành viên lại có khó khăn riêng về kinh tế và chính trị.

Trong nội bộ từng nước, lãnh đạo quốc gia mất dần uy tín, các đảng phái chính trị truyền thống thuộc hai cánh tả hữu đều theo nhau thất cử và đây đó nổi lên phán ứng cực tả về kinh tế hay cực hữu về an ninh, với một mẫu số chung là tinh thần hoài nghi lý tưởng thống nhất của Âu Châu. Các thành phần đang nổi loạn đề cao một lý tưởng bị lãng quên là quyền dân, là chủ nghĩa quốc gia dân tộc thể hiện một cách dân chủ. Họ cho rằng lý tưởng này có giá trị hơn và không muốn chính quyền của họ ủy thác nhiều quyết định quan trọng cho một cơ chế siêu quốc gia, và cho các công chức quốc tế trong bộ máy thư lại ở Bruxelles.

Đáng lẽ, trước khi bùng nổ vụ khủng hoảng tài chánh vào các năm 2008-2010, người ta đã phải sớm thấy ra vấn đề từ ba đợt di dân nối tiếp.

Ba Làn Sóng Tiên Báo Hồng Thủy

Khi phê phán dân Anh là thiển cận, bảo thủ hay vô học nên mới bỏ phiếu Brexit, các bình luận gia hay giới có học đã chẳng nhìn ra sự thật, hoặc cố tình xuyên tạc. Họ quên mất sự lúng túng của Liên Âu trước ba làn sóng tiên báo. Họ bị loạn thị vì chóa mắt với quầng ánh sáng trước mặt, nhãn khoa gọi là “halo effect”.

Thứ nhất là trong đà thống nhất Âu Châu sau khi Liên bang Xô viết tan rã vào cuối năm 1991, làn sóng di dân từ các nước Đông Âu (nhìn theo trục Đông-Tây) hay Trung Âu (nhìn theo trục Bắc-Nam) tràn qua Tây Âu để kiếm việc trong một Âu Châu từ nay thống nhất. Làn sóng ấy gây phản ứng khó chịu cho dân Tây Âu. Họ có cảm tưởng là dân Ba Lan, Hung Gia Lợi hay Tiệp từ các nước cộng sản cũ cướp mất việc làm của họ. Trong khi đó, các nước Đông Âu lo ngại là thành phần tinh hoa có học của họ lại ra đi tìm việc có lương cao hơn tại miền Tây.

Đợt di dân thứ hai là từ miền Nam tràn lên miền Bắc.

Các nền kinh tế miền Nam, từ nước Pháp xuống đến Ý, Hy Lạp, v.v… đều sa sút trong chế độ bao cấp và có mức thất nghiệp quá cao, nhất là trong giới trẻ. Vì vậy, thành phần có học và năng động nhất tại đây đều muốn kiếm việc ở miền Bắc và  hưởng quyền tự do di chuyển và cư trú trong các nước thành viên của Liên Âu đã ký kết Hiệp ước Tự do Di trú Schengen. Từ những năm 2010, đợt di dân này thực sự đe dọa lý tưởng tự do và liên đới của một tập thể duy ý chí và gây ra bài toán cho từng chính quyền địa phương, hoặc bị mất lao động, hoặc phái đón nhận “kẻ xa lạ” từ nơi khác tràn vào để ăn trợ cấp hoặc được huấn nghệ để có việc làm.

Đợt sóng thứ ba từ vụ khủng hoảng Trung Đông là lớp di dân và nạn dân đến từ Iraq, Syria qua Địa Trung Hải vào các nước miền Nam, vốn dĩ đang gặp khó khăn kinh tế. Nhồi trong làn sóng nạn dân này là mối nguy khủng bố Hồi giáo khiến nỗi quan tâm về nhân đạo và kinh tế lại chìm vào bài toán an ninh. Nhiều quốc gia phải quyết định đóng cửa biên giới hay thanh lọc di dân và bị lãnh đạo Liên Âu khiển trách, trường hợp Hung và Áo sau trường hợp của Ý và Hy Lạp. Nhưng các quốc gia này phàn nàn ngược rằng Liên Âu chẳng thông cảm hay yểm trợ họ để giải quyết những bài toán sinh tử về kinh tế ở bên trong và về an ninh ở biên giới.

Chính là hồ sơ di dân và yêu cầu của Liên Âu về chánh sách tiếp nhận di dân mới làm dân Anh lo ngại và đa số quyết định ra đi dù việc đó sẽ gây khó cho kinh tế. Đâm ra thay vì quyết định lấy, lãnh đạo Anh Quốc đánh một canh bạc, là để người dân quyết định qua trưng cầu dân ý và thua nặng vì ý dân là Brexit.

Trong Tháng 10 tới đây, nước Ý cũng sẽ có cuộc trưng cầu dân ý về việc tu chỉnh hiến pháp và sau lãnh đạo Anh Quốc, lãnh đạo Ý Đại Lợi có khi cũng bị bất ngờ vì cuộc khủng hoảng tài chánh đang nổ ra rất chậm với sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng và các món nợ xấu, khó đòi và sẽ mất! Quả bom tài chánh này trị giá gần 400 tỷ Euro….

Liên Âu Thoái Bộ

Sau cơn chấn động vì Brexit, Ngoại trưởng của sáu nước sáng lập Liên Âu từ khởi thủy là Pháp, Đức, Ý, Bỉ, Hòa Lan và Luxembourg đã ra tối hậu thư cho Chính quyền Anh của Thủ tướng từ nhiệm David Cameron, rằng nếu đã muốn đi thì nên đi cho sớm! Chính trường Anh không thể tìm ra hệ thống lãnh đạo trong cơn khủng hoảng hiện nay và ít ra sẽ mất vài tháng rồi mới khởi sự đàm phán theo quy định của Hiệp ước Lisbone năm 2007, ở điều 50.

Nhưng giới bình luận sáng giá mà tối dạ quên mất là ngay hôm sau, Thứ Bảy 25, sáu cột trụ của Liên Âu đã bảo nhau thoái bộ.

Trong bản thông cáo chung ít được giới bình luận chú ý, sáu nước công nhận rằng từng quốc gia lại nhìn tham vọng thống nhất một khác và từ nay Liên Âu sẽ tập trung nỗ lực giải quyết những thách đố cho tập thể và nhường lại cho các cơ chế quốc gia hay cấp vùng giải quyết các bài toán kia. Tức là sau vụ Brexit, Liên Âu chấp nhận thu hẹp thẩm quyền của mình, tập trung vào các vấn đề kinh tế, chứ không đòi các thành viên phải tuân thủ những yêu cầu khác, thí dụ như về di dân….

Liên Âu đang lui về đối diện với tình hình thực tế, trong đó có vụ khủng hoảng tài chánh tại Ý, nếu bùng nổ thì còn dữ dội hơn chuyện Brexit.

Tổng trưởng Tài chánh Đức Wolfgang Schäuble, nhân vật cột trụ của quốc gia cột trụ, tóm lược sự thật ấy ở lời phát biểu hôm mùng ba, rằng “Âu Châu phải đối diện với cái hẹn của thực tế”, rằng đã đến lúc phải có tinh thần thực tiễn, và nếu Hội đồng Âu châu (cơ quan Hành pháp tối cao của tập thể, hiện do Jean-Claude Juncker làm Chủ tịch) không thể thống nhất ý kiến của các thành viên về một số giải pháp nào đó thì các chính quyền của chúng ta phải trực tiếp giải quyết lấy vấn đề.

Về bối cảnh, Tổng trưởng Tài chánh Đức muốn đề cập đến vụ khủng hoảng của Ý, khi quốc gia này không thể tuân thủ những quy định của tập thể Liên Âu, trong đó có chủ trương của Ngân hàng Trung ương Âu châu ECB. Nếu tuân thủ thì Chính quyền Ý sẽ thất bại trong cuộc trưng cầu dân ý sắp tới và sau Brexit, khủng hoảng tại Ý sẽ là khủng hoảng của Liên Âu, tiếp theo là sự tan rã chậm rãi mà khó tránh.

Hồ Sơ Người-Việt sẽ có dịp trình bày vụ khủng hoảng tại Ý, để độc giả bình luận cho vui, hoặc theo dõi các bài bình luận khác hầu biết lẽ đúng sai.

Trở Về Với Quyền Lực Quốc Gia

Trong hai tuần tao loạn vừa qua, có một khái niệm ít được chú ý, đó là “quốc gia dân tộc”. Đấy cũng là yếu tố giải thích vì sao dư luận lại ngạc nhiên về chuyện không đáng ngạc nhiên là Brexit.

Không chỉ dân Anh mà người dân của nhiều quốc gia khác không chấp nhận việc quyền lợi của quốc gia dân tộc lại được lãnh đạo của họ phó thác cho một cơ chế siêu quốc gia là Liên Âu, mà cơ chế này chẳng giải quyết được các vấn đề kinh tế, xã hội và an ninh chồng chất. Khi được hỏi ý thì dân Anh đã có câu trả lời rất dân chủ rồi bị suy diễn sai. Nếu người dân các xứ khác cũng được hỏi ý thì Liên Âu sẽ tiêu vong. Vì vậy, Liên Âu mới nhượng bộ, và nhường thẩm quyền giải quyết cho các quốc gia.

Vì hiện tượng hoa mắt, thời sự và truyền thông quốc tế đã không nhìn ra một biến cố minh diễn chiều hướng ấy.

Hôm mùng năm, Hội đồng Âu châu lặng lẽ lùi bước trong viêc thương thuyết hồ sơ CETA – Comprehensive Economic and Trade Agreement, Thỏa ước Toàn diện về Kinh tế và Thương mại giữa Liên Âu và Gia Nã Đại. Đây là lần đầu tiên mà tập thể Liên Âu đàm phán với một quốc gia khác về quy chế hợp tác toàn diện, không chỉ giới hạn về tự do mậu dịch mà mở rộng qua lãnh vực đầu tư song phương. Trong việc đàm phán, Hội đồng Âu châu là đại diện chính thức và duy nhất của cả tập thể.

Bây giờ, Hội đồng Âu châu cho biết là sẽ xin Quốc hội của từng thành viên Âu châu phê chuẩn thỏa ước. Tức là từ nay, cơ chế đại diện cho người dân trong từng nước là Quốc hội sẽ biểu quyết để phê chuẩn các hiệp định do tập thể Liên Âu đàm phán. Quyết định ấy cho thấy Liên Âu đang nhượng bộ và thẩm quyền của quốc gia dân tộc sẽ được tăng cường.

Nhưng có đủ hay không thì chưa ai biết!

----

Kết luận ở đây là gì?

Brexit mới chỉ là tảng băng nổi. Chìm sâu bên dưới là cái gì đó còn lớn lao và nguy hiểm hơn.

Khi nói rằng nền dân chủ Anh bị phá sản với quyết định Brexit, có lẽ người ta đã chỉ nhìn qua viễn vọng kính.

Mà nhìn ngược đầu.

Hiệu Ứng Brexit tại Đông Á

Nguyên Lam & Nguyễn-Xuân Nghĩa, RFA Ngày 160706
Diễn đàn Kinh tế

Lãnh đạo các nước đã biết sợ lòng dân mà họ vẫn khinh thường   

* Hình minh họa chụp tại London hôm 2/7/2016. AFP * 

 

Trong khi Vương Quốc Anh Thống Nhất lâm vào khủng hoảng chính trị và Liên hiệp Âu châu lúng túng chờ đợi giai đoạn tới của việc nước Anh quyết định ra khỏi Liên Âu, các nền kinh tế trên thế giới đều đang bị hậu quả của biến cố này. Riêng tại Đông Á thì tình hình sẽ ra sao?

 

Đông Á sẽ bị hiệu ứng gián tiếp

Nguyên Lam: Ban Việt ngữ đài Á Châu Tự Do và Nguyên Lam xin kính chào kinh tế gia Nguyễn-Xuân Nghĩa. Thưa ông, sau khi người dân Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland quyết định ra khỏi Liên hiệp Âu châu qua cuộc trưng cầu dân ý ngày 23 tháng trước, nước Anh đang trôi vào khủng hỏang chính trị để tìm ra một chính quyền kế vị và đàm phán với Liên Âu về thể thức ly khai có thể kéo dài đến hai năm. Trong khi đó, bất trắc kinh tế tiếp tục lan rộng và gây lo ngại về một vụ Tổng suy trầm như đã thấy một lần vào năm 2008. Gặp hoàn cảnh đó, thưa ông, các nền kinh tế Đông Á sẽ bị ảnh hưởng ra sao trong thời gian tới?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin được nhắc vài chi tiết về bối cảnh để ta thấy ra tầm ảnh hưởng.

Vụ Brexit phơi bày nhiều nhược điểm kinh tế của Liên Âu, bên trong có khối Euro, trước mắt là vụ khủng hoảng ngân hàng tại Ý, có nguy cơ suy trầm kinh tế của đầu máy số một là Đức, quốc gia quá lệ thuộc vào xuất khẩu. Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Thứ nhất đã có thời mà nước Anh là Đế quốc toàn cầu, trong ý nghĩa là mặt trời không bao giờ lặn trên các vùng lãnh thổ do họ kiểm soát, từ Âu sang Á qua tới Mỹ châu. Thứ hai, thủ đô London của xứ này có trung tâm tài chính gọi là City, mấy thế kỷ liền từng là nơi giao dịch có ảnh hưởng và cho đến nay vẫn là trạm vận chuyển tư bản quốc tế, điển hình là Tháng 10 năm ngoài, Bắc Kinh chọn trung tâm này làm máy bơm để đưa đồng Nguyên của họ vào thị trường Âu Châu như ngoại tệ dự trữ có thế giá. Thứ ba, chỉ với 65 triệu dân, nước Anh có sản lượng kinh tế đứng hạng năm thế giới sau Mỹ, Tầu, Nhật, Đức và hạng nhì Âu Châu sau nước Đức, với các khu vực tài chính và dịch vụ tỏa rộng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, ảnh hưởng kinh tế của biến động tại Anh, trong khối Euro 18 nước và tại 28 nước Liên Âu sẽ lan toàn cầu.

- Sau cùng, và tôi trộm nghĩ rằng đây mới là yếu tố quan trọng nhất, vụ Brexit không chỉ có lý do kinh tế như chúng ta đã phân tích kỳ trước. Nó là biểu hiệu nổi bật nhất của một hiện tượng mới, là sự trỗi dậy một cách dân chủ của trào lưu quốc gia dân tộc chống tinh thần ủy quyền hay hội nhập quốc tế mà người ta tưởng là tất yếu từ 70 năm nay. Một thí dụ nóng hổi mà người Việt nào cũng cảm được là dân Việt không chấp nhận những cam kết hay ủy quyền khó hiểu giữa doanh nghiệp Formosa của Đài Loan, các nhà thầu Trung Quốc và các cấp chính quyền Việt Nam khi bùng nổ vụ khủng hoảng môi sinh làm cá chết trắng bờ tại miền Trung. Họ cho rằng quyền lợi quốc gia bị nhiều thế lực mờ ám hy sinh và di hại cho người dân ở dưới. Trào lưu phổ biến ấy sẽ chi phối sinh hoạt kinh tế chính trị không chỉ trong quý này, hay năm nay mà còn kéo dài nhiều năm, và ở nhiều nơi trên thế giới. Bây giờ ta mới nói về kinh tế Đông Á.

Nguyên Lam: Chi tiết sau cùng mà ông vừa nhắc đến, là trào lưu quốc gia dân tộc được thể hiện một cách dân chủ có thể dẫn tới nhiều đổi thay trong sinh hoạt kinh tế quốc tế khiến thế hệ trẻ như Nguyên Lam liên tưởng đến một hiện tượng tương tự. Ngày xưa, khi Marx, Lenin hay Mao kêu gọi “vô sản quốc tế, hãy đoàn kết lại” thì nhiều người tưởng nhân loại sẽ có một trật tự quốc tế tốt đẹp hơn, nào ngờ quyền lợi của quốc gia dân tộc lại bị hy sinh và kinh tế thì kiệt quệ. Bây giờ, với quy luật kinh tế thị trường tỏa rộng và các nước văn minh hợp tác với nhau trong một trật tự kinh tế tốt đẹp hơn thì vẫn xảy ra trường hợp lạm dụng mà người dân tại các nước dân chủ có quyền phản đối bằng lá phiếu. Nhờ đó mà sau nhiều biến động, người ta có thể tìm ra một nền tảng hợp tác mới, có chức năng kiểm soát và ngăn ngừa những dàn xếp quốc tế bất lợi cho người dân thấp cổ bé miệng ở dưới. Có lẽ đây cũng là bài học bất ngờ từ vụ Brexit mà các nước đang phải nghiên cứu mà tìm giải pháp cải thiện. Bây giờ, chúng ta tiếp tục tìm hiểu về hậu quả của biến cố Brexit với kinh tế Đông Á. Thưa ông Nghĩa, đâu là cái chuỗi tương quan nhân quả hợp lý giữa những gì đang xảy ra tại Tây Âu với kinh tế Đông Á?   

Những người không ủng hộ việc Anh rời EU biểu tình ở Trafalgar Square, London hôm 28/06/2016.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Vì các nước buôn bán giao dịch với nhau nhiều hơn xưa, cho nên trong nền kinh tế gọi là nhất thể hóa ấy, xứ nào cũng có thể bị ảnh hưởng. Càng lệ thuộc vào xuất nhập khẩu thì càng bị ảnh hưởng nặng khi cái thị trường chung bị xáo trộn về tài chính và kinh tế thế giới có thể suy trầm hay suy thoái khiến số tiêu thụ bị giảm sút. Đó là một.

- Vụ Brexit phơi bày nhiều nhược điểm kinh tế của Liên Âu, bên trong có khối Euro, trước mắt là vụ khủng hoảng ngân hàng tại Ý, có nguy cơ suy trầm kinh tế của đầu máy số một là Đức, quốc gia quá lệ thuộc vào xuất khẩu trong một chuỗi biến động kéo dài từ nạn sụt giá của đồng Anh Kim. Gặp khung cảnh ấy, các nền kinh tế Á Châu, từ Ấn Độ, Liên Bang Nga qua Trung Quốc, Nhật Bản và Nam Hàn tại Đông Á, sẽ mất một thị trường lớn là Âu Châu với sản lượng là hơn 23% Tổng sản lượng toàn cầu. Vì vậy, tuần qua lãnh đạo kinh tế Trung Quốc, Nhật Bản và Nam Hàn đều tới tấp họp hành để tìm biện pháp ứng phó. Vụ Brexit có hiệu ứng trực tiếp và nặng nhất cho hai nền kinh tế lệ thuộc nhiều nhất vào xuất khẩu, theo thứ tự là Nam Hàn và Trung Quốc. Mà cả ba nền kinh tế Tầu, Nhật và Nam Hàn đều giữ vị trí then chốt cho luồng giao dịch buôn bán tại Đông Á, trong đó có Việt Nam, cũng sẽ bị hiệu ứng gián tiếp.

 

Brexit là làm cho giới lãnh đạo biết sợ lòng dân?

Nguyên Lam: Thưa ông, một cách cụ thể thì tình hình sẽ ra sao cho các quốc gia kể trên?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta không quên kinh tế Trung Quốc chìm dưới một núi nợ và đang sợ nạn giảm phát trong khi lệ thuộc quá nặng vào xuất khẩu mà 15,6% lượng xuất khẩu của xứ này lại là thị trường Âu Châu, trong đó có thị trường Anh Quốc. Tuần qua, quốc tế ít chú ý tới việc Bắc Kinh đã kín đáo hạ giá đồng bạc của mình để hy vọng tìm lợi thế xuất khẩu nhưng vẫn bị nạn tẩu tán tài sản khi đồng Nguyên sụt giá. Đấy là chuyện ngắn hạn.

- Chuyện dài hạn là lãnh đạo đảng Cộng sản Trung Hoa đang muốn cải cách mà không nổi theo hai hướng là lấy tiêu thụ nội địa làm lực đẩy thay đầu tư và xuất khẩu và giải phóng khu vực tài chính cho tư bản vận chuyển tự do hơn. Nếu thế giới bị Tổng suy trầm từ cuối năm nay qua năm tới, với xác suất được ước đoán tuần qua là trên 50%, thì Trung Quốc lâm thế kẹt. Việc đồng bạc Anh và Euro bị mất giá là con dao hai lưỡi, nó đem lại hy vọng cho đồng Nguyên có thể là một ngoại tệ thay thế, mà lại khiến đồng Nguyên tăng giá và gây thiệt hại cho xuất khẩu. Vì vậy, hiệu ứng Brexit đòi hỏi nhiều quyết định cải cách ráo riết hơn mà Bắc Kinh không dám lấy vì vẫn sợ bất ổn xã hội. Kết luận ở đây là cái “được” về lý luận, rằng hệ thống kinh tế chính trị Trung Quốc có vẻ ổn định hơn hệ thống dân chủ Tây phương, chỉ là được giả. Cái mất thật là bất ổn quốc tế sẽ dội vào bên trong.

Nguyên Lam: Còn trường hợp Nhật Bản, nền kinh tế đứng hạng ba thế giới sẽ bị hậu quả ra sao thưa ông?

Liên Âu thu hẹp mục tiêu mà lui về chế độ tự do thương mại giữa các nước chứ không nói đến chuyện di dân hay tự do cư trú trong cả khối. Yếu tố tích cực bất ngờ của Brexit là làm cho giới lãnh đạo biết sợ lòng dân! Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Nhật cũng mắc nợ, nhưng chủ yếu là nợ ở bên trong. Kinh tế xứ này đang phải cải cách, rất chật vật mà chưa kích thích được lạm phát và tiêu thụ. Khi Âu Châu có biến, đồng Yen lên giá thì đấy là một hậu quả bất lợi. Nhưng kinh tế Nhật ít lệ thuộc vào xuất khẩu và chỉ bán cho Âu Châu gần 11% tổng số xuất khẩu nên không bị ảnh hưởng nặng như kinh tế Trung Quốc. Tuy nhiên ảnh hưởng gián tiếp thì vẫn có vì Nhật giữ vị trị chủ chốt trong chuỗi cung ứng hàng hóa và phụ kiện cho Trung Quốc và nhiều nước Á Châu ráp chế và bán ra ngoài cho nên nạn suy thoái từ Âu Châu vẫn gây thiệt hại cho kinh tế Nhật. Niềm an ủi cho Chính quyền của Thủ tướng Shinzo Abe là vì vụ khủng hoảng xuất phát từ Âu Châu, dân chúng sẽ bớt oán chính quyền khi cần có những quyết định cải cách khó khăn hơn.

Nguyên Lam: Ông có nhắc đến trường hợp Nam Hàn, thưa ông, kinh tế Hàn Quốc sẽ bị hậu quả thế nào từ vụ Brexit tại Âu Châu?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tương tự như Đức, Nam Hàn là một cường quốc xuất khẩu, với tỷ trọng của xuất khẩu chiếm tới 50% của Tổng sản lượng. Xứ này bán sản phẩm chế biến loại cao cấp, từ xe hơi đến thiết bị và dụng cụ điện tử nên cần các thị trường tiêu thụ. Khi Âu Châu suy thoái trong đà suy trầm chung làm kinh tế Trung Quốc co cụm thì kinh tế Nam Hàn bị thiệt. Vì vậy, hôm 28 tuần qua, Chính quyền Seoul lập tức tung ra biện pháp ngân sách để kích thích xuất khẩu. Sau nước Anh và nước Đức, có lẽ Hàn Quốc sẽ bị nặng nhất vì Brexit.

- Nói chung, cả ba cường quốc kinh tế Đông Á là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đều đang ở giữa giai đoạn chuyển hướng có thể kéo dài cả chục năm. Vụ Brexit lại đảo lộn mọi toan tính cải cách ở tại đây và gây hậu quả bất lợi cho cả khu vực Á Châu Thái Bình Dương, xưa nay vẫn được coi như có nhiều tiềm năng kinh tế nhất địa cầu.

- Tôi cũng xin nói thêm rằng ngoài ba xứ đó và cả Đài Loan, khu vực này có nhiều nền kinh tế hạng nhì, thuộc Hiệp hội 10 Quốc gia Đông Nam Á, cũng nằm trong chuỗi cung ứng Âu-Á, là tham gia vào việc mua bán với Âu Châu, như trường hợp Malaysia, Thái Lan và Việt Nam. Vụ Brexit sẽ gây thiệt hại cho họ về mặt giao thương và cả về mặt lý luận: các quốc gia này sẽ thận trọng hơn với lý tưởng hội nhập kinh tế chính trị.

Nguyên Lam: Đã nói đến sự thận trọng của các nước trong khu vực Á Châu Thái Bình Dương, ông nghĩ sao về hiệu ứng Brexit trên Hiệp ước Đối tác TPP Xuyên Thái Bình Dương giữa 12 quốc gia nằm ngoài khu vực Âu Châu, trong đó có Hoa Kỳ và Việt Nam?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Như mọi khi, tôi lại nghĩ ngược mà theo hướng lạc quan! Chính là vụ Brexit sẽ bứt cái neo đang giàng Anh Quốc vào thị trường Liên Âu và mở ra hai hy vọng khác.

- Thứ nhất, Hoa Kỳ và Anh Quốc sẽ tìm thế hợp tác thương mại gắn bó hơn vì xưa nay đầu tư quốc ngoại nhiều nhất của Mỹ là vào nước Anh và của Anh là vào nước Mỹ. Vì vậy, trong khi Anh Quốc đàm phán từng bước ly khai với Liên Âu thì Chính quyền sắp tới của Hoa Kỳ cũng có thể đàm phán việc hội nhập kinh tế Anh vào luồng giao dịch xuyên qua Đại Tây Dương, thí dụ như qua Hiệp ước Tự do Mậu dịch Bắc Mỹ là NAFTA với Canada và Mexico.

- Chuyện thứ hai là trong sự chấn động chung của hội nhập toàn cầu thì các quốc gia không thể lui về giải pháp ngăn sông cấm chợ mà ai cũng thấy hậu quả tai hại nên từng nước lại càng muốn tìm thế hợp tác song phương để buôn bán với nhau theo những thỏa thuận riêng. Sau cuộc tranh cử đầy náo động tại Hoa Kỳ năm nay, qua năm tới, Hành pháp và Lập pháp Hoa Kỳ có thể nhìn lại Hiệp ước TPP với con mắt khác và tìm cách cải thiện để phê chuẩn mà tránh những sai lầm và thất nhân tâm đã thấy tại Âu Châu. 

- Có một sự kiện ít được truyền thông chú ý là ngay sau vụ Brexit, sáu nước sáng lập Liên Âu từ khởi thủy là Đức, Pháp, Ý, Hà Lan, Bỉ và Luxembourg đã gián tiếp công nhận sự thất bại của tham vọng hội nhập qua bản thông cáo chung ngày 25 vừa qua. Họ cho rằng mỗi quốc gia lại có ước vọng riêng mà tập thể cần tôn trọng và từ nay phải chú ý hơn đến hợp tác kinh tế và để cơ chế quốc gia giải quyết lấy các hồ sơ chính trị. Tức là Liên Âu thu hẹp mục tiêu mà lui về chế độ tự do thương mại giữa các nước chứ không nói đến chuyện di dân hay tự do cư trú trong cả khối. Yếu tố tích cực bất ngờ của Brexit là làm cho giới lãnh đạo biết sợ lòng dân!

Nguyên Lam: Ban Việt ngữ đài Á Châu Tự Do và Nguyên Lam xin cảm tạ ông về cuộc phỏng vấn này.   

Brexit: Doanh Nghiệp Mỹ Đi Tìm Bãi Đáp Mới?

Nguyễn Xuân Nghĩa, Thanh Hà RFI Ngày 160705

Tạp Chí Kinh Tế

 

Đoán sai, nay tìm cửa khác! 

 

Khi nước Anh ra khỏi Liên Hiệp Châu Âu, liệu Mỹ có mất đi cửa ngõ chính mở ra thị trường châu Âu? Là nhà đầu tư ngoại quốc số 1 tại Anh Quốc với hơn 500 tỷ đô la và khoảng một triệu công dân Hoa Kỳ đang làm việc trên quê hương của Shakespeare, các tập đoàn Mỹ đau đầu vì Brexit....

Sau cú sốc ban đầu với kết quả trưng cầu dân ý của Anh, các tập đoàn Mỹ bắt đầu vận động để Luân Đôn và Bruxelles chia tay một cách êm thắm, tránh để các quyền lợi kinh tế của Hoa Kỳ bị tổn thất vì gần 52 % thần dân của nữ hoàng Elizabeth II đòi ra khỏi Liên Hiệp Châu Âu.

Trong số 28 thành viên Liên Hiệp, Anh Quốc là đối tác thương mại quan trọng nhất của Hoa Kỳ - và là khách hàng quan trọng thứ 5 của Mỹ trên toàn cầu. Năm 2015 các doanh nghiệp Mỹ xuất khẩu hơn 56 tỷ đô la hàng hóa sang thị trường Anh. Hầu hết các tập đoàn lớn của Mỹ đều xem nước Anh là cửa ngỏ vào Liên Hiệp Châu Âu.

Khác với Pháp, Đức, hay Ý, nước Anh còn có thêm nhiều lợi thế trong mắt các doanh nhân Mỹ : một là chính sách thuế khóa ưu đãi, hai là luật lao động của Anh uyển chuyển hơn nhiều so với của Pháp và thứ ba là ngoài mối quan hệ truyền thống về ngoại giao, chiến lược, quân sự, Anh-Mỹ sử dụng cùng một ngôn ngữ, gần gũi với nhau về mặt văn hóa.

Đây là những yếu tố khiến các hãng Mỹ, từ nhãn hiệu quần áo Gap đến Caterpillar, ông vua trong ngành chế tạo máy công cụ cho công trường, từ các đại gia trong ngành xe hơi đến hãng xe vận tại Penske, từ hãng chế tạo máy photocopy Xerox đến ông khổng lồ điện lực General Electric đều đã dành nhiều ưu tiên cho thị trường Anh.

Với Caterpillar, nước Anh là «một mắt xích quan trọng trong dây chuyền sản xuất» của hãng này tại châu Âu. Hãng xe Ford của Mỹ thực hiện đến 20 % doanh thu trên quốc đảo này và do vậy Ford không loại trừ khả năng sẽ phải xét lại chiến lược phát triển trên vương quốc Anh, nếu như đấy không còn là đầu cầu bắc vào thị trường chung châu Âu với hơn 500 triệu dân.

Nhưng đó là những tính toán về lâu dài. Trước mắt, các doanh nghiệp Mỹ đang lo ngại khi thấy đồng bảng Anh mất giá (12 % trong những ngày đầu sau thắng lợi của phe đòi Brexit) khiến hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ vào thị trường Anh trở nên đắt đỏ hay thu nhập từ các cơ sở đặt tại Anh Quốc được tính sang đô la bị thu hẹp lại. Các dự án đầu tư vào Anh Quốc bị đình chỉ.

Gáo nước lạnh cho ngành ngân hàng

Ngày 24/06/2016 khi kết quả trưng cầu dân ý được công bố, trên sàn chứng khoán New York cổ phiếu của 5 tập đoàn ngân hàng lớn Hoa Kỳ là JP Morgan Chase, Bank of America, Citigroup, Goldman Sachs và Morgan Stanley mất giá từ 2 đến hơn 5 %. Chỉ riêng 5 tập đoàn ngân hàng này có nhiều chi nhánh tại Luân Đôn và đang bảo đảm công việc cho hơn 40.000 nhân viên tại Anh Quốc.

Nguyện vọng ra khỏi Liên Hiệp Châu Âu của người Anh sẽ đem lại những «thay đổi cơ bản» cho ngành tài chính và ngân hàng. Chủ tịch tổng giám đốc JP Morgan Chase chờ đợi sẽ có từ 1.000 đến 4.000 trên tổng số 16.000 nhân viên của tập đoàn này phải chuyển chỗ làm, từ vương quốc Anh sang châu lục.

Morgan Stanley cũng đang tính tới kế hoạch «bố trí» lại nhân sự và đặt địa bàn tại trên châu lục. Citigroup thì có kế hoạch mở rộng cơ sở tại Ai Len.

 

Tổng thống Mỹ Barack Obama nói chuyện với sinh viên Anh. Tháng 4/2016. REUTERS/Stefan Wermuth

 

 

Mỹ lo sợ châu Âu tan rã

Một cách tổng quát hơn chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa điểm qua về liên hệ mật thiết giữa Anh với Mỹ và đó. Nhưng trong mắt Washington, đe dọa lớn nhất là sự tan rã của Liên Hiệp Châu Â.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: "Vương Quốc Anh Thống Nhất là một quốc gia quần đảo tại Tây Âu đã có một chính sách đối ngoại hai mặt là vừa hội nhập với các nước trên lục địa Âu châu mà vẫn giữ tư thế độc lập khi là đồng minh chiến lược số một của Hoa Kỳ ở bên kia Đại Tây Dương.

Từ lập trường khá đặc biệt ấy, ngoài các khía cạnh ngoại giao, an ninh và quân sự thì Anh Quốc là quốc gia Âu châu đầu tư nhiều nhất vào Hoa Kỳ, ngược lại, nước Mỹ là quốc gia đầu tư nhiều nhất ra hải ngoại mà nơi tiếp nhận nhiều đầu tư nhất của Mỹ cũng lại là Anh Quốc.

Vì thế, từ đã lâu rồi, một số dư luận Âu châu cho rằng Anh Quốc chính là một đầu cầu của Hoa Kỳ để phát huy chủ trương và bảo vệ quyền lợi của mình tại Âu châu.

Nhưng khi Âu châu bắt đầu tan rã thì cả thế giới chứ không riêng Hoa Kỳ hay Anh Quốc phải tính lại trong lúc các nền kinh tế lớn của thế giới đều mắc nợ tới ngập đầu. Tính không khéo thì từ cái chảo nóng người ta có thể nhảy vào lửa".

Brexit, Mỹ thua thiệt đến mức độ nào?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Chúng ta rất khó dự đoán hậu quả chi tiết của một biến cố quá mới lạ. Anh Quốc sẽ mất ít nhất hai năm để dàn xếp quan hệ muôn mặt của mình với Liên Hiệp Châu Âu cho nên hậu quả của quyết định Brexit sẽ còn rắc rối và kéo dài, chưa kể tới phản ứng của nhiều nước khác. Nói chung, kinh tế Âu châu đang bị trì trệ và nước Anh có nền kinh tế hạng nhì Âu châu sau kinh tế Đức.

Quyết định của Anh sẽ gây nhiều biến động khó lường trên các thị trường tài chính quốc tế, nhưng căn bản nhất là những hậu quả đối với bản thân kinh tế Anh Quốc, đối với khối Euro và cả Liên Hiệp Châu Âu. Mọi người lo ngại là kinh tế thế giới sẽ bị suy thoái trong khung cảnh suy trầm toàn cầu với hai đầu máy kia là Trung Quốc và Nhật Bản đều đang có vấn đề nguy ngập.

Khi kinh tế toàn cầu bị suy trầm với đà tăng trưởng khó vượt qua 2% thì Hoa Kỳ cũng bị ảnh hưởng. Tuy nhiên vì đặc tính kinh tế của Mỹ là ít lệ thuộc vào sức tiêu thụ của các nước khác, với xuất cảng chỉ ở khoảng 14%, thì nước Mỹ lại bị nhẹ nhất trong trận bão kinh tế sẽ kéo dài từ nay đến năm 2018 là ngắn nhất.

Nhưng, và đây là yếu tố đáng chú ý, doanh nghiệp Hoa Kỳ đầu tư mạnh vào Anh Quốc, nhất là vào dịch vụ tài chánh để từ đó chinh phục thị trường Liên Hiệp Châu Âu theo lối “một cửa” với chế độ thông hành thống nhất, là dùng thẻ hộ chiếu tài chánh của Anh mà tranh thủ quyền lợi trong 27 nền kinh tế còn lại. Khi Anh quyết định ly khai thì phải thương thuyết lại chế độ đầu tư một cửa đó và doanh nghiệp Mỹ phải tìm cửa khác để vào lục địa Âu châu.

Cụ thể là dời cơ sở từ trung tâm tài chánh gọi là City của thủ đô Luân Đôn vào các trung tâm khác, như Frankfort của Đức, Paris của Pháp hay Dublin của xứ Ireland, dù nhỏ nhưng có lợi thế là dùng Anh ngữ. Tất nhiên là việc thay đổi địa bàn sẽ gây thất thâu và tốn kém cũng vì vậy mà các tập đoàn đầu tư tài chánh và bảo hiểm của Mỹ mới bị sụt giá cổ phiếu mạnh trong mấy ngày qua. Họ mất tiền vì đoán trật tâm lý của dân Anh và nay đang ráo riết tìm bãi đáp khác.

 

Brexit: mưa rơi trên thị trường tài chính Luân Đôn.REUTERS/Toby Melville/File Photo

Mỹ thu hẹp hay quay lưng lại với khu tài chính City?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Không chỉ có Hoa Kỳ đoán trật mà Trung Quốc cũng vậy nếu ta nhớ đến việc chủ tịch Tập Cận Bình đã thăm Anh Quốc vào tháng 10/2015 chọn trung tâm City làm bệ phóng cho đồng bạc của họ chinh phục Âu châu sau khi được Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế chấp nhận cho đồng nhân dân tệ còn được gọi là đồng nguyên vào rổ ngoại tệ dự trữ. Toàn là chuyện viển vông cả.

Chúng ta đang chứng kiến sự phân rã chậm rãi mà khó tránh của cái trật tự Âu châu được xây dựng từ 70 năm qua và đang đi tìm một trật tự khác. Trong đà phân rã đó, trung tâm City của Anh chắc chắn là mất ảnh hưởng sau khi mất thông hành một cửa vào Âu châu. Các chuyên gia có kinh nghiệm của họ sẽ tìm nơi khác làm ăn.

Doanh nghiệp Mỹ cũng sẽ mất tiền khi phải lập đầu cầu khác, có thể mất cả chục tỷ đô la mà họ cố tính ra. Nhưng ngược lại, trong một thế giới nhất thể hóa với phương tiện thông tin và chuyển ngân điện tử có tốc độ tức thời, trung tâm New York lại có thêm lợi thế. Có lợi nhất ngày nay là giới luật sư tư vấn về kinh doanh đang được thuê mướn để thương thuyết và đạt thỏa thuận về quy chế giao dịch mới giữa hai bờ Đại Tây Dương qua tới vành cung Thái Bình Dương.

Trước mắt, vào thời điểm Hoa Kỳ chuẩn bị bầu lại tổng thống cho một nhiệm kỳ 4 năm sắp tới vào ngày 08/11/2016, Washington đang khó xử trên hồ sơ Brexit. Chính quyền Obama vừa không muốn Liên Hiệp Châu Âu bị tan rã, vì Mỹ cần châu Âu để giải quyết rất nhiều vấn đề trên thế giới, vừa không muốn nước Anh ra khỏi Liên Hiệp Châu Âu vì điều ấy sẽ làm tăng ảnh hưởng của những thành viên còn lại trong đại gia đình châu Âu. Liệu rằng lá phiếu đòi Brexit của cử tri Anh có đẩy “mối quan hệ đặc biệt- special relationship” giữa Anh và Mỹ vào một khúc quanh mới?