Thứ Năm, tháng 4 16, 2015

Con Ếch, Con Bò và Dàn Kèn Đu Đủ

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Tuần báo Sống  Ngày 150415

Ngân hàng AIIB của Bắc Kinh và chuyện thất kinh của truyền thông
 

* Khi truyền thông trổ tài nịnh hót *

Quý độc giả chịu khó đọc bài này thì sẽ hiểu vì sao làm truyền thông lại dễ hơn làm chánh sách, dễ nhất trong các cái dễ là dễ… nói bậy.

Truyền thông nói bậy thì… năm phút sau hết tội vì được khán thính độc giả lãng quên khi lại có thêm tin mới theo kiểu “sông Trường giang sóng sau dồn sóng trước”. Làm chánh sách mà bậy là gieo họa cho người khác, vì thế việc gì, trên nguyên tắc, cũng phải đắn đo cân nhắc. Trừ phi ta ngồi ở Ba Đình nhởn nhơ quyết định chặt cây bán nước.

Về bối cảnh nhé.

Lãnh đạo Trung Quốc có sáng kiến lập ra Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng Cơ sở Á châu, gọi theo Anh ngữ là Asian Infrastructure Investment Bank hay AIIB. Họ đề nghị từ Tháng 10 năm kia, thúc đẩy giữa năm ngoái và kỳ hạn để nhiều quốc gia tham dự định chế này với tư cách “sáng lập viên” là cuối Tháng Ba vừa qua. Chẳng mấy ai trong hệ thống truyền thông quốc tế đã nhắc nhở hay giải thích sáng kiến này của Tập Cận Bình, như cả chục sáng kiến khác được Bắc Kinh dồn dập đưa ra từ mấy năm nay.

Đã ít theo dõi rồi, truyền thông lại còn lụp chụp. Từ giữa Tháng Ba tới cao điểm là hội nghị Bác Ngao vào cuối Tháng Ba, truyền thông quốc tế thổi chuyện này lên mây khi Anh quốc nhận lời tham gia sáng kiến AIIB dù Chính quyền Barack Obama om xòm can gián.

Khách có kẻ nhảy vào bàn: “Nhà bác nói Bác Ngao thì cái đó là gì vậy?”

Thêm một chứng cớ rành rành về sự thiếu hiểu biết của nhà báo khiến khách mới thắc mắc!

Từ năm 1971, các nước Âu Châu lập ra một hội nghị quốc tế về kinh tế và kinh doanh tại trị trấn nghỉ mát Davos của xứ Thụy Sĩ. Từ đó hàng năm mới có “Thượng đỉnh Kinh tế Davos” quy tụ mấy ngàn lãnh đạo chính trị và kinh doanh của toàn cầu đến đọc tham luận và trao đổi ý kiến trong khung cảnh tráng lệ, bên ngoài sự lầm than của thế giới.

Vì thế, năm 1998, Tổng thống Phi Luật Tân, Thủ tướng Úc và Thủ tướng Nhật đề nghị tổ chức một diễn đàn tham luận tương tự về kinh tế Á Châu. Sáng kiến được Bắc Kinh tức thời hưởng ứng, còn sốt sắng làm thân khuyển mã để các thầy bàn quốc tế cưỡi ngựa xem hoa. Lần đầu tiên vào Tháng Hai năm 2001.

Nhờ sự tận tụy của Bắc Kinh, từ năm 2002 mới có diễn đàn tham luận về Á Châu, được tổ chức tại Bác Ngao của tỉnh (đảo) Hải Nam, một ấn bản da vàng của Thượng đỉnh Kinh tế Davos. Nghị trình thì do viên thư ký – nói văn hoa là “Bí thư” – đảm nhiệm. Các ban bệ của Bí thư Trung Quốc lập ra một diễn đàn biểu dương sức mạnh Á Châu, do Bắc Kinh lãnh đạo!

Khách tấm tắc ngợi khen.

Đúng là trong “Tam thập lục kế” thì đấy là kế “Phản khách vi chủ”. Kinh doanh có thuật đi vay, kinh tế chính trị thì có đòn đi mượn ý. Bi hài nhất là ba nước đề nghị chuyện ấy là Phi, Úc, Nhật thì đang lật bật về cái lưỡi bò của Bắc Kinh!

Trở lại chuyện Châu Á há mồm thì sau khi Anh quốc của Nữ hoàng ngồi xổm lên lời can của Nội các Obama mà ủng hộ sáng kiến AIIB và xé rào cho hàng loạt đồng minh khác của Mỹ nhảy vào, giới bình luận Á châu bèn kết luận về ngày tàn của nước Mỹ và kỷ nguyên mới của Trung Quốc.

Singapore không chỉ có túi khôn là Lý Quang Diệu. Còn có tác giả của một bài bình luận hôm 16 Tháng Ba vừa qua về vụ AIIB: “quyết định của Anh mang tính thời đại, báo hiệu sự cáo chung của Thế kỷ Hoa Kỳ, và sự xuất hiện của Thế kỷ Á châu!” Ông ta là Giáo sư Kishore Mahbubani khét tiếng, Khoa trưởng Đại học Lý Quang Diệu về Chính sách Công quyền – Lee Kuan Yew School of Public Policy.

Rất đáng cầm đầu trường Đảng Nguyễn Ái Quốc vì ngu có bằng cấp và dốt có đẳng trật!

Cho nên, dù đã được đài truyền hình Saigon TV (chương trình “Bên kia màn khói” của Bích Trâm), đài Phát thanh Quốc tế Pháp (RFI - chương trình “Tạp chí Kinh tế” của Thanh Hà) và đài Á châu Tự do RFA phỏng vấn, người viết tầm thường này vẫn phải trở lại AIIB.

Như mọi khi, xin nhập đề bằng…kết luận: Sáng kiến AIIB là trò con ếch muốn to bằng con bò.


***


Sở dĩ nó thành to chuyện là nhờ truyền thông.

Một đàn bò cùng thổi ống đu đủ như một dàn bát âm dưới cây đũa của nhạc trưởng Bắc Kinh. Hào kiệt nào minh diễn được ẩn dụ ly kỳ này bằng một tấm hý họa thì người viết xin mời đi ăn quán cơm bà Cả Đọi, bảo đảm là có cả cà cuống.

Lỡ viết rồi thì phải giải thích, mà không quá dài, vì sức tập trung của chúng ta có hạn, lại quen món mỳ ăn liền của truyền thông. Trước hết, hãy nói đến cái trớn của Trung Quốc.

Trong 70 năm qua, từ sau Thế chiến II đến nay, đã có mấy chục trường hợp được tôn là “kỳ diệu kinh tế” khi tăng trưởng nhanh, trong vài thập niên đã từ đang phát triển tới vị trí “tân hưng” v.v… Trong bảng phong thần ấy, có “Việt Nam rồng cọp” với cái dạng kỳ nhông cắc ké. Và chói lọi hơn cả là trường hợp tăng trưởng vi vút của Trung Quốc.

Trật hết!

Trong ba tá phép lạ ấy, chỉ có hai ngoại lệ xứng danh kỳ diệu là Đại Hàn Dân Quốc và Trung Hoa Dân Quốc, truyền thông gọi cho gọn là Nam Hàn và Đài Loan. (Singapore là một “đảo quốc”, “cảng quốc” hay “thành quốc” đặc biệt quá nhỏ, y như Hong Kong, nên không được kể trong danh mục ấy). Ngẫu nhiên sao khi Nam Hàn và Đài Loan đều tự chuyển hóa sang dân chủ!

Chẳng ngẫu nhiên, như nhiều quốc gia khác sau mấy chục năm rạng ngời, cả hai xứ này đều đã bị khủng hoảng mà vẫn tiếp tục vươn lên. Lại còn mạnh hơn trước là nhờ có dân chủ. Dân bầu lên một lớp lãnh đạo khác để cải cách đường lối và tiếp tục tạo điều kiện cho thị trường và tư nhân phát triển. Trung Quốc thì không. Một số người lạc quan, đông lắm, thì bảo rằng chưa!

Thứ hai, sau ba chục năm tăng trưởng, như nhiều xứ đi trước, Nhật Bản 1990, Mễ Tây Cơ 1994, Nam Hàn 1997 hay Đài Loan 2000, Trung Quốc đã hụt hơi và rơi vào mé vực. Cho nên Bắc Kinh phải cải cách để chuyển hướng, mà chưa chắc đã được. Thiếu dân chủ là một trở ngại - một thôi!

Khi cần chuyển hướng từ đòn bảy là đầu tư và xuất cảng qua lực đẩy khác là tiêu thụ nội địa, Trung Quốc bỗng lộ nguyên hình là Chúa Chổm. Nợ tổng cộng tương đương hơn 28 ngàn tỷ đô la. Trong bối cảnh ấy, việc Bắc Kinh phe phẩy 100 tỷ đô la tí tẹo thì chỉ hấp dẫn như món ếch chiên bơ.

Điều thứ ba, thế giới lại không bị nạn thiếu vốn hay kẹt thanh khoản. Trái lại, có quá nhiều tư bản dư dôi đang tìm bến đậu ra tiền. Luồng chảy cuồng làm lãi suất bò ngang mặt đất. Giữa vùng lênh láng, dự án trăm tỷ của AIIB chỉ là gáo nước! Vậy mà nhiều nước sốt sắng tham gia.

Họ mong là tìm thấy trong đó cơ hội kiếm lời khả quan hơn cho tư bản của mình. Có bị tay chân của Bắc Kinh móc túi dọc đường thì vẫn là “bói rẻ còn hơn ngồi không”. Chuyện ấy mới cho thấy sự tuyệt vọng của nhiều quốc gia. Các đại gia đang nhập sòng bầu cua cá cọp của Bắc Kinh để kiếm tí tiền lẻ.

Và truyền thông hí hửng đánh trống thổi kèn cho rậm đám!


***


Triết gia đang lim dim bên cạnh người viết bỗng choàng dậy đập bàn như trong một công án Thiền: “Đòn AIIB mới chỉ là đưa pháo sang sông!”

Chả vậy mà nhiều chiến lược gia mới tri hô rằng Bắc Kinh thi đua lập ra các định chế sẽ thay Quỹ Tiền tệ Quốc tế hay Ngân hàng Thế giới do Mỹ lũng đoạn? Các chiến lược gia này đáng được Giải Nobel Kinh tế của loài bò.

Đúng, Bắc Kinh muốn vậy. Và ta bước qua chuyện con bò thì mới sáng chuyện!

Kinh tế Hoa Kỳ đã lên hàng số một từ thời… Tự Đức còn đóng tã, khi Âu Châu đã khuất phục các nước Châu Á, rồi giết nhau tưng bừng qua ba đợt 1870, 1914 và 1939.

Sau khi Mỹ là đệ nhất kinh tế, trong hơn nửa thế kỷ, thế giới vẫn sử dụng các ngoại tệ dự trữ phổ biến là đồng Bảng Anh, Phật lăng Pháp hay Đức Mã. Mỹ kim chỉ được chiếu cố từ sau Thế chiến I rồi trở thành ngoại tệ chính từ sau Thế chiến II. Sức mạnh kinh tế đi trước sức mạnh của đồng tiền,

Chính những hỗn loạn kinh tế giữa hai Thế chiến – từ 1929 đến 1939 - mới khiến Hoa Kỳ giữ vai trưởng tràng và lập ra kiến trúc tài chánh mới để vừa tái thiết Âu Châu vừa hứng đỡ những biến động ngoại thương và hối đoái của các nước. Mỹ kim lên ngôi bá chủ vì Mỹ có thị trường lớn, đủ sâu và lỏng để chống đỡ những dằn xóc quốc tế.

Hoa Kỳ chỉ buông tay từ Tháng Tám năm 1971 khi Richard Nixon bứt neo cho thả nổi đồng đô la. Nhưng từ đó đến nay, chưa thấy người hùng nào khác đứng ra cáng đáng việc ấy.

Khách ngẩn ngơ hỏi vặn: “Nhà bác làm như nước Mỹ này thương xót thiên hạ nên ôm lấy gánh nặng! Người ta bảo rằng nhờ đó mà Mỹ tự do in bạc ra xài vô tội vạ sao? Và Bắc Kinh nhập cuộc chỉ vì Hoa Kỳ vẫn còn nắm chắc hai cột trụ tài chánh của kiến trúc năm xưa.

Lại lộn đầu tương quan nhân quả rồi.

Một là Mỹ kim có chế độ tự do giao hoán, tha hồ đổi. Hai là vì giữ vị trí của ngoại tệ giao hoán và dự trữ phổ biến nhất, tờ bạc xanh là hầm an toàn. Ai muốn giữ giá tài sản là đổi tiền ra Mỹ kim. Đổi cái gì ra Mỹ kim? Đổi đồng bạc của mình ra tiền Mỹ, làm đô la lên giá, Mỹ khiếm hụt cán cân vãng lai và khó xuất cảng. Rồi bất cứ xứ nào vỡ nợ cũng lại trông vào nguồn cấp cứu ấy của Chú Sam. Cho nên, việc Mỹ kim là dự trữ ngoại tệ chính là một gánh nặng cho kinh tế Hoa Kỳ mà truyền thông lại không biết giải!

Tuần báo Sống này không thể là cuốn sách về kế toán chi phó cho nên người viết đành dứt điểm:

Trung Quốc chưa vượt Hoa Kỳ về sản lượng. Đồng Nguyên của Thiên triều chưa được thả nổi, chế độ tự do tư bản cũng chẳng có, việc đồng bạc nhợt nhạt này mà lên thay Mỹ kim thì vẫn là chuyện sừng thỏ lông rùa. Nếu cứ tưởng rằng ta đã to bằng con bò, thì Thiên triều cứ nhảy vào cuộc. Khi ấy sẽ khủng hoảng tức thời!

Còn lại, với thành tích xây dựng hạ tầng của Trung Quốc, ngân hàng AIIB sẽ là cái rổ, với nhiều dự án lủng làm giới đầu tư xập tiệm. May lắm thì có các chuyên gia Anh, Đức, Hàn, Úc dạy cho phép làm ăn tử tế. Trong vụ này, Obama có thể khờ dại về ngoại giao và tuyên truyền nên tạo ra hình ảnh suy tàn của nước Mỹ trước sự hung hăng của Trung Quốc. Nhưng hãy yên tâm.

Chàng chỉ làm Tổng thống đến đầu năm 2017 thôi. Sau đó, có khi mơ làm Tổng thư ký Liên hiệp Quốc, với lá phiếu rất đề huề của Nga và Tầu. Sáng trưng!


Bầu Cử Tổng Thống Tại Hoa Kỳ



Hùng Tâm - Hồ Sơ Người-Việt Ngày 150415

Nhiêu khê, tốn kém mà đầy quyến rũ

 * Một đoạn cuối - ngoằn ngoèo - của hai năm tranh cử *
 

Cứ bốn năm một lần, đặc biệt là khi vị tổng thống đương nhiệm không ra tái tranh cử, cuộc bầu cử Tổng thống tại Hoa Kỳ đưa ra một hình ảnh rất tệ về nước Mỹ! Ai đời mà đệ nhất siêu cường có khả năng kiểm soát mặt biển trên toàn cầu, với sản lượng kinh tế gần bằng một phần tư của thế giới, lại tính bầu lên một người lãnh đạo có đầy chứng tật…


Chứng Tật Của Các Ứng Cử Viên

Nếu chẳng có gì vui hơn mà cứ theo dõi thời sự dồn dập hàng ngày thì ta biết được những gì?

Nào là một cựu Đệ nhất Phu nhân, Nghị sĩ và Ngoại trưởng là Hillary Clinton lại có gian ý khi làm Ngoại trưởng vì sử dụng một trương mục điện thư cá nhân để giải quyết công vụ và khi sắp mãn nhiệm thì xóa hết bộ nhớ trong máy để không còn ai biết là bà đã viết những gì, cho ai, trong bốn năm cầm đầu hệ thống ngoại giao của nước Mỹ. Đã vậy, khi mở màn tranh cử thì đi xe bọc thép dềnh dang, bên trong có đầy đủ tiện nghi của một phi cơ, để nói với quần chúng rằng bà quan tâm đến cuộc sống chật vật của họ và đả kích các tài phiệt là ăn lương quá cao. Hillary Clinton là người được thù lao rất hậu, cả vạn đô la, do các tài phiệt Hoa Kỳ và ngoại quốc thanh toán, để đi diễn thuyết hoặc quản lý một quỹ hoạt động đáng giá bạc tỷ. Và nhờ quan hệ với thế giới bạc tiền, bà sẽ vận động được hai tỷ rưỡi để quảng bá lập trường của mình tại 50 tiểu bang lớn nhỏ của Mỹ.

Đây là chưa nói gì về nhiều trò mờ ám khác khi bà còn là Đệ nhất Phu nhân của tiểu bang Arkansas rồi Đệ nhất Phu nhân của Hoa Kỳ: có gian dối gì không mà kiếm tiền nhanh như vậy trong một nghiệp vụ đầu tư thương phẩm? Có liên hệ gì đến việc một cố vấn chính trị đã bị ai đó… tự sát?

Phía bên kia thì cũng chẳng khá hơn.

Ba chính khách Cộng Hòa đã tuyên bố tranh cử trước tiên đều là Nghị sĩ Thứ cấp, mới được vào Thượng viện thì đã lăm le tranh cử, y như đương kim Tổng thống Barack Obama, mà chẳng có thành tích gì nổi bật? Nổi bật nhất chỉ là những phát biểu mâu thuẫn, nay nói này mai nói khác, như trường hợp của Nghị sĩ Rand Paul của Kentucky.

Các khuôn mặt khác lại còn tệ hơn thế. Cựu Thống đốc Florida là Jeb Bush mang cái tội tổ tông là con dòng cháu giống của gia đình Bush; trong một kỳ bầu cử lặt vặt từ hồi nảo hồi nào lại tự ghi là thuộc sắc dân Latino dù đấy chỉ là gốc gác của bà vợ. Tìm cho kỹ thì có khi ông Bush này còn có nhiều điều sai quấy khi làm Thống đốc Florida. Thống đốc New Jersey là Christ Christies cũng chẳng khá hơn vì… quá mập, ưa thay đổi lập trường, kể cả hợp tác với Obama, có khi còn cố tình gây ra nạn kẹt xe để trừng phạt một đối thủ chính trị bên đảng Dân Chủ.

Còn nhiều người khác nữa, nhiều lắm, đều mờ nhạt như nhau, mà lăm le xin phiếu Cộng Hòa để sẽ ra tranh cử với ứng cử viên Dân Chủ vào ngày tám Tháng 11 năm tới. Siêu cường này hết người rồi sao mà cứ phải chọn lãnh đạo từ kẻ lưu manh bên này hoặc trong phường tầm bậy bên kia? Chưa kể là Tổng thống còn thường bị Quốc hội của đối lập cắt cánh, như hiện nay, hoặc được Quốc hội phe ta hỗ trợ cho việc làm bậy, như trong hai năm 2009-2010.

Dĩ nhiên, sự thật nó không đơn giản như thế - mà rắc rối và quyến rũ hơn nhiều. Vì vậy Hồ Sơ Người-Việt mới rọi đèn vào đó….


Nhiệt Tình Dân Chủ và Thủ Đoạn Chính Khách


Hoa Kỳ theo thể chế liên bang với đặc tính giới hạn ảnh hưởng của chính quyền để mở rộng không gian sinh hoạt của người dân, hay của “xã hội dân sự” gồm có các hiệp hội hay đoàn thể tự phát của quần chúng trước khi chữ “civil society” thành trào lưu thời thượng. Hoa Kỳ lại là xứ quá rộng với nhiều dị biệt của từng tiểu bang mà muốn tránh cảnh “cá lớn nuốt cá bé” nên tìm cách bảo vệ tiếng nói của các tiểu bang nhỏ tựa mắt muỗi bên cạnh nhưng tiểu bang lớn như Texas, California, New York hay Florida.

Vì những đặc tính ấy, từ thời lập quốc thì các bậc Quốc phụ đã soạn ra bản Hiến pháp mới nghĩ đến một tiến trình “tuyển cử” Tổng thống phức tạp và lạ kỳ.

Cho dễ hiểu, ta hãy tạm ghi nhận hai bước của tiến trình ấy, là “tuyển” tức là chọn, rồi mới “cử” là cất nhắc lên vị trí lãnh đạo. Đấy là việc tuyển ra Cử tri đoàn (Electoral College) để cơ chế này sẽ cử người làm tổng thống. Vì vậy, bầu cử Tổng thống tại Hoa Kỳ là tiến trình gián tiếp, không là trực tiếp như tại nhiều quốc gia dân chủ theo tổng thống chế.

Chuyện thứ hai, các nhà lập quốc cũng biết rõ tâm lý của người dân, người chủ thực tế của quốc gia. Người dân có thể đùng đùng nhảy vào lo việc nước với nhiệt tình nông nổi, hoặc ngược lại, cứ thờ ơ với việc nước mà lo việc nhà. Cử tri đoàn của những người quan tâm đến chính trị có thể giải quyết mâu thuẫn đó khi huy động nhiệt tình mà cũng là cái lọc để giảm trừ những nông nổi bốc đồng.

Chuyện thứ ba là vai trò của các chính đảng, đã xuất hiện từ thời lập quốc, quy tụ những người có nhiệt tình nhất, tích cực nhất, ở những cấp địa phương từ thấp lên cao. Các đảng phái chính trị này mới bầu lên người lãnh đạo tại địa phương và trở thành cơ chế trung gian điều hòa quyền lợi dị biệt của người dân với quyền lợi của các tiểu bang và sau cùng của nhà nước.

Nhưng một hậu quả bất ngờ cho các nhà lập quốc đã xảy ra. Họ không là những ông thánh!


Vai Trò Của Các Ông Trùm Trong Đảng


Trong các chính đảng, lãnh tụ đảng ở cấp địa phương là những ông trùm - thời đó các bà chưa được quyền bỏ phiếu – là loại chính trị gia chuyên nghiệp. Họ sống trong tính toán chính trị và tính toán mạnh nhất của họ là việc chọn ra các chính khách, những người sẽ tranh cử để điều hành bộ máy chính quyền địa phương và thỏa mãn yêu cầu về quyền lợi - đôi khi sạch mà thường khi cũng rất bẩn - của các ông trùm. Cũng trong sự tính toán ấy còn có việc chọn lựa các thẩm phán, ủy viên giáo dục, bưu chính hay cảnh sát, cứu hỏa, v..v…

Vì vậy, từ nguyên thủy, hệ thống tuyển cử chính trị của nước Mỹ đã có lắm đặc tính trái ngược, đầy lý tưởng của người có nhiệt tình với đất nước mà cũng đầy thủ đoạn của các ông trùm.

Và các chính trị gia chuyên nghiệp này đều có chung một nét là lạnh lùng cân nhắc hơn thiệt với tinh thần thực tiễn để dung hòa chứ không hề coi đảng đối lập là kẻ thù, rằng nếu phe kia cầm quyền thì nước Mỹ gặp ngày tận thế. Hoặc chính khách của mình mới là cứu tinh cho nhân loại. Người lý tưởng có nhiệt tình ở dưới mới cực đoan như vậy chứ chính trị gia chuyên nghiệp thì không.

Hai mặt lý tưởng và gian hùng đó tất nhiên ảnh hưởng đến tiến trình tuyển cử và các ông trùm trong đảng từ địa phương lên tới cấp liên bang mới giữ vị trí bản lề mà trọng yếu về cả bạc tiền lẫn tư tưởng. Họ không nhất thiết là tay chân của tài phiệt và đưa bọn tư bản lên khuynh đảo nước Mỹ mà có thể là những người ngoan đạo muốn bảo vệ kỷ cương của xã hội.

Ở cấp cao nhất, bốn năm một lần, các ông trùm tổ chức Đại hội đảng và cân nhắc xem trong các ứng cử viên của mình ai có nhiều hy vọng nhất để thắng cử. Vậy mà hệ thống tuyển cử kỳ quái ấy vẫn tìm ra nhiều Tổng thống thuộc loại anh minh xuất sắc! Và có xuất sắc hay tồi tệ đến mấy thì cũng chỉ được hai nhiệm kỳ, tám năm, trường hợp của F. D. Roosevelt là ngoại lệ thời chiến tranh.

Người ta thường có ấn tượng sai, rằng nhiều thế lực đã kín đáo lũng đoạn nước Mỹ vì những âm mưu mờ ám. Sự thật lại chẳng đơn giản như vậy và ngay đến vai trò khá đặc biệt, có khi đen tối, của các ông trùm trong đảng cũng biến hóa rồi tiêu vong kể từ những năm sau 1968.


Nhiệt Tình Cách Mạng và Tấm Chi Phiếu


Từ sau cuộc bầu cử năm 1972, khi Richard Nixon tái đắc cử Tổng thống và gây ra khủng hoảng chính trị thì chế độ tuyển cử tổng thống tại Mỹ đã có thay đổi lớn. Vòng sơ bộ trong từng đảng được mở rộng từ cấp địa phương qua các tiểu bang. Thế lực của các ông trùm trong đảng phải nhường bước cho hình thái tuyển chọn từ dưới cơ sở, một loại dân chủ trực tiếp của quần chúng đầy nhiệt tình mà các bậc quốc phụ thời xưa đều rất ngại.

Chính là hình thái tranh cử bất tận và tốn kém ấy mới dẫn đến hai hậu quả.

Sự tốn kém mở cửa cho vai trò của tiền bạc để các chuẩn ứng cử viên có bộ máy tranh cử tỏa rộng hầu trở thành ứng cử viên và sau cùng mới là ứng viên chính thức của đảng. Ngày xưa, họ phải thuyết phục ông trùm, ngày nay, họ phải có tiền quảng cáo liên tục và trải rộng. Và dù vận động được tiền ủng hộ tới cả tỷ bạc thì vẫn có thể thất cử! Bên trong các cuộc vận động ấy là trăm cơ hội tham nhũng và lạm dụng làm cho nhiều người bị thân bại danh liệt ngay tại địa phương. Chỉ có truyền thông và giới luật sư là kiếm tiền rất khá trong các vòng sơ bộ lên tới cấp quốc gia.

Hậu quả thứ hai còn rắc rối hơn thế.

Khi các ông trùm gian hùng và biết thỏa hiệp không còn ảnh hưởng như xưa thì quần chúng đầy nhiệt huyết đẩy dần các chính khách vào thế phân cực. Họ lấy lập trường cực đoan để thỏa mãn những người có nhiệt tình nhất. Chính nhiệt tình ấy mới huy động được cử tri đi bầu vào giữa tuần (ngày Thứ Ba sau Thứ Hai đầu tiên của Tháng 11) thay vì vào ngày nghỉ như tại nhiều nước khác.

Nhiệt tình ấy lại thường quy tụ vào nhiều vấn đề xã hội thật ra không hẳn là sinh tử cho quốc gia hoặc chi phối cục diện toàn cầu. Như quyền phá thai, hôn nhân đồng tính hay bảo vệ kỷ cương gia đình hoặc động vật hoang dã hay dân thiểu số da màu, v.v…..

Kết cuộc là cuộc bầu cử Tổng thống lại Hoa Kỳ lại bị chi phối bởi hai thế lực là bạc tiền và phe nhóm cực đoan. Ứng cử viên nào cũng phải có tiền và có người cực đoan cầm cờ ở vòng sơ bộ, khi lên tới vòng trên thì mới xoay chuyển lập trường và có khi hy sinh nguyên tắc để tranh thủ được lá phiếu trung dung hay độc lập ở giữa, thì mới có trên 50% số phiếu của Cử tri đoàn.

____


Kết luận ở đây là gì?

Nền dân chủ không là toàn hảo. Thể thức bầu cử tại Hoa Kỳ là chuyện nhiêu khê, tốn nhiều thời gian, bạc tiền và sẽ còn thay đổi. Nhưng chưa ai trong đời tìm ra giải pháp nào khá hơn.

Suốt hai năm tranh cử đó, chẳng ai nói đến các vấn đề lớn của thể giới mà khi người muốn lên lãnh đạo thì bị cả nước xăm xoi theo dõi - hoặc tự do đả kích!