Tuesday, January 27, 2015

Bao Giờ Hy Lạp Hạ Màn?



Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 150126
"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Bi Kịch Hy Lạp Trên Sân Khấu Âu Châu  

* Bi kịch Hy Lạp Cổ *




Hy Lạp có nền văn minh thuộc loại cổ xưa nhất, với văn hóa từng tỏa sáng lên toàn cõi Âu Châu. Đã có thời, hơn hai ngàn năm trước, những gì xảy ra tại thủ đô Athens của Hy Lạp là biến cố lớn cho cả Âu Châu. Tuần qua, một biến cố tương tự vừa xảy ra tại Athens, nhưng ngày nay, Hy Lạp là một xứ nghèo, mắc nợ và lâm nạn kinh tế từ sáu năm rồi. Năm thứ bảy có khi ngã ngũ....


Hôm Chủ Nhật 25, dân Hy Lạp đi bầu Quốc hội để chọn đảng lãnh đạo. Kết quả là đảng cực tả Syriza được 36,3% số phiếu và qua hôm sau thì đồng ý liên hiệp với đảng hữu khuynh là Độc Lập (Independent Greeks Party) để cùng 4,7% số phiếu của đảng này nắm được đa số. Lãnh tụ Syriza là Alexis Tsipras, 40 tuổi, sẽ là Thủ tướng Hy Lạp.

Lý do đầu tiên của liên minh trái cựa giữa một đảng cực tả với một đảng hữu khuynh, là đảng Độc Lập gồm các thành phần ly khai từ hai chính đảng truyền thống và mạnh nhất ngày xưa. Họ ly khai vì đòi hạn chế di dân và thêm quyền đối ngoại: họ nghi ngờ việc hội nhập với Âu Châu. Đa số đảng viên Syriza không thoải mái với lập trường bảo thủ đó, nhưng đồng ý hợp tác để cầm quyền vì cả hai đảng cùng chia sẻ một mục tiêu, là triệt để thương thuyết lại với Liên hiệp Âu châu việc giảm nợ cho Hy Lạp.

Lòng dân Hy Lạp đang gây bài toán cho thủ phủ Âu Châu tại Bruxelles. Và làm chấn động các thị trường tài chánh Âu Châu cùng thế giới khi đánh sụt đồng Euro.

"Bi kịch Hy Lạp" vừa mở màn.

***

 Bi kịch Hy Lạp hiện đại 




Theo khái niệm thông thường, bi kịch Hy Lạp có đặc tính thê thảm tất định, như một cái nghiệp, khi các nhân vật đều hành xử theo định mệnh của mình, là thần linh, danh dự, tổ quốc, tình yêu, hay lòng dân, ý trời.... Ngày nay, chuyện ấy vừa xảy ra tại Athens sau sáu năm khủng hoảng kinh tế.

Từ khi thoát khỏi chế độ quân phiệt 40 năm trước, hai chính đảng lớn đã luân phiên cầm quyền. Đó là đảng Xã hội PASOK (Pan-Hellenic Socialist Movement) thuộc xu hướng trung tả, và đảng Tân Dân Chủ New Democracy thuộc xu hướng trung hữu. Vụ khủng hoảng kinh tế và sáu năm khó khăn khiến cử tri bất mãn dồn phiếu cho các đảng nhỏ và cực đoan ở ngoài rìa.

Có chủ trương đại chúng, populist hay mị dân, Syriza thắng lớn với hơn 36% số phiếu. Bên cánh trung dung thì đảng To Potami (Dòng Sông) được 6% số phiếu, còn đảng cực hữu Golden Dawn (Bình Minh Vàng) chiếm tới 6,3%. Đảng Xã hội PASOK chỉ được có 4,7% và đảng trung hữu Tân Dân Chủ vẫn cố cầm cự với 27,8%.

Kết quả bầu cử ấy cho thấy dân chúng Hy Lạp chối bỏ giải pháp kinh tế kham khổ để quân bình lại chi thu, và họ đặt ra cái nghiệp cho liên minh cầm quyền - nhất là cho đảng Syriza.

Trong cuộc tranh cử, lãnh tụ Alexis Tsipras đòi chấm dứt chánh sách giảm chi và kiệm ước để cân bằng ngân sách của chính phủ liên hiệp giữa hai đảng Dân Chủ và Xã hội PASOK của Thủ tướng Antonis Samaras. Tsipras đòi tăng lương tối thiểu, nâng trợ cấp giá điện và chi phí y tế cho dân nghèo và tái lập quy chế lương tháng thứ 13 cho người có lợi tức thấp. Nổi bật hơn cả là chủ trương đàm phán lại với Âu Châu khoản công trái - nợ của công quyền - hiện dẫn đầu Âu Châu, cao bằng 175% Tổng sản lượng GDP. Cử tri rất hài lòng với các đề nghị hấp dẫn ấy.

Nhưng sau đó, vào tháng tới, câu đầu tiên vẫn là tiền đâu?


***





Lãnh tụ Alexis Tsipras rất hoành tráng ngày tuyên bố thắng cử


Vì kinh tế là sự chọn lựa, với hậu quả chính trị, chúng ta cần đếm lại, hay suy ra, cái giá của các đề nghị vừa được dân Hy Lạp chọn lựa.

Đảng Syriza tỏ vẻ biết đếm khi nói kế hoạch "cứu nguy kinh tế" sẽ tốn 12 tỷ Euro (theo thời giá cho độc giả tại Hoa Kỳ thì bằng 13 tỷ 500 triệu Mỹ kim). Và chính quyền mới sẽ gạn ra ngân khoản ấy qua 1) thương thuyết lại với Bruxelles (Liên Âu) khoản công trái của Hy Lạp, 2) tái phân phối nguồn tài trợ của Liên Âu, và 3) giải trừ tham nhũng để kiếm thêm tiền cho công quỹ.

Thắng rồi đã vậy, múa gậy làm sao?

Các khoản tiền ấy không lập tức chảy vào công khố để nhà nước rộng chi như đã hứa hẹn. Ngay trước mắt thì họ không thể vay tiền trên thị trường trái phiếu nếu thiếu sự yểm trợ của Liên Âu và Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF. Hy Lạp cần sự yểm trợ này vì cái giá quá đắt của việc đi vay.

Đã vậy, ngày 22 vừa qua, Ngân hàng Trung ương Âu châu ECB tạm đẩy Hy Lạp ra ngoài biện pháp bơm tiền gọi là "quantitative easing" (Xin độc giả đọc lại Hồ Sơ Người-Việt của tuần trước: "QE, ECB và chủ nghĩa quốc gia Âu Châu", Người Việt ngày 21/01).

Sau lịch bầu cử, dân Hy Lạp mới thấy ra lịch kế toán: Ngày 28 Tháng Hai này, chương trình cứu nguy Hy Lạp sẽ đáo hạn và nếu không đạt một thoả thuận mới thì cũng chẳng lãnh được khoản giải ngân sau cùng trị giá bảy tỷ Euro. Đó là chuyện nhức tim của Tháng Hai. Nhìn ra toàn năm 2015, Hy Lạp sẽ phải thanh toán khoảng 22 tỷ Euro, gồm cả vốn lẫn lời của các khoản nợ trước. Phân giải cho thêm não lòng là Tháng Hai sẽ trả một tỷ sáu, Tháng Ba trả hai tỷ sáu, qua Tháng Sáu thì chuẩn bị một tỷ rưỡi, Tháng Bảy cần bốn tỷ bảy, Tháng Tám thêm ba tỷ sáu, v.v....

Trong khi đó, công quỹ vẫn phải chi ra, kể cả 12 tỷ đã hứa khi tranh cử, mà số thu thì có hạn và thực tế đã giảm từ nhiều tháng qua vì kinh tế suy thoái (tệ hơn suy trầm) và thất nghiệp tới 25% (giới trẻ sẵn sàng biểu tình vì phân nửa, 50%, là thất nghiệp!)


***


Trước khi dân Hy Lạp đi bầu, thế giới bên ngoài đều cảnh báo:

1) Ai cũng muốn Hy Lạp còn ở trong khối Euro cùng 18 xứ khác, nhưng có thể đành lòng để Hy Lạp ra đi, giải pháp gọi là "Greexit", nếu xứ này chối bỏ chánh sách kiệm ước. 2) Hy Lạp đã vay tối đa của khả năng trả nợ, nếu không đạt thỏa thuận với Liên Âu thì Ngân hàng ECB có thể chấm dứt việc tài trợ cho các ngân hàng Hy Lạp, xứ này sẽ bị ách tắc tín dụng, thiếu thanh khoản để hoạt động. 3) Ngân hàng ECB hiện đã cho các ngân hàng Hy Lạp nhiều đặc miễn về tài sản thế chấp, nhưng không thể tiếp tục nữa nếu họ không cải thiện quan hệ với các chủ nợ.

Tức là thị trường có nhiều quy luật khắt khe về việc vay trả mà chính trường Hy Lạp bất cần. Họ bầu lên một chính quyền bị dồn vào góc sân chơi. Câu hỏi then chốt ở đây là lòng dân muốn gì?

Theo các cuộc khảo sát thì đa số dân chúng Hy Lạp vẫn muốn ở trong khối Euro và đảng Syriza thì vừa muốn giảm gánh nặng khắc khổ vừa đòi thương thuyết lại các điều kiện rất khó cho Liên Âu chấp nhận. Nếu xứ này vỡ nợ thì khủng hoảng tài chánh bùng nổ, giới ký thác ùn ùn rút tiền làm các ngân hàng Hy Lạp sụp đổ. Hậu quả là tai họa cho cả khối - và đồng Euro càng rớt giá. Nếu việc thương thuyết không thành trong kỳ họp ngày 12 tới đây, Ngân hàng ECB phải ngưng tài trợ và mặc nhiên đuổi Hy Lạp ra khỏi khối Euro. Đồng Euro sẽ thành đồng sứt và nhiều nước khác cũng rút lui.

Mà ngoài vòm trời Hy Lạp, người dân các nước kia cũng có quyền bỏ phiếu. Họ mệt mỏi với gánh nợ của Hy Lạp và không muốn chính quyền mình tiếp tục gánh vác việc chi tiêu của xứ khác nữa. Như nước Đức hiện vẫn gánh tới 17% các khoản cứu trợ này và rất hoài nghi sự biết điều của Hy Lạp.

Bên trong Hy Lạp, bên trong liên minh cầm quyền và thậm chí trong đảng Syriza cũng có nhiều ước muốn trái ngược nên khó tìm ra sự đồng thuận về chiến lược thương thuyết. Trong khi cái đồng hồ tài chánh vẫn gõ liên hồi!

Tính chất hợp lý khắt khe của Bi kịch Hy Lạp là ai cũng diễn đúng vai đúng vở. Kết cuộc có khi là Hy Lạp hạ màn và bước ra khỏi sân khấu Âu Châu.

Kịch bản "Greexit" cũng là một bi kịch!

Monday, January 26, 2015

Đạp Toang Hai Cánh Càn Khôn



Nguyễn-Xuân Nghĩa - Sống Xuân Ất Mùi 150126
"Vùng Oanh Kích Tự Do"

Đem xuân vẽ lại trong non nước nhà    


* Ảnh minh diễn của Sống, vừa phát hành hôm nay * 



Sống tại Hoa Kỳ, nói chung là hải ngoại, chúng có hai tấm lịch nên được vui Xuân hai lần... Sau đó, những người còn trí nhớ mới bần thần ngơ ngác.

Ngay sau Lễ Tạ Ơn tại Mỹ, ngày "Thứ Sáu Đen" vừa mở mùa mua xắm thì nhà nhà đều giăng đèn mừng Giáng Sinh rồi chuẩn bị Tết Dương Lịch sau đó một tuần. Vì cả nước – không, cả thế giới – đều nói tới. Trừ phi là ở trên một hành tinh nào khác, hay ở Bắc Hàn, chúng ta được thị trường nhắc nhở bằng chiến dịch quảng cáo.

Con trẻ trong nhà vui mừng với viễn ảnh tưng bừng đó mà không để ý là cha mẹ đã ngậm ngùi ngó vào tấm lịch ta. Tết Ta năm nay là mùng mấy nhỉ? Chúng ta ngậm ngùi vì nhớ đến Tết ngày xưa, ở nhà, với cha mẹ vẫn sửa soạn đón Tết như ngày linh thiêng nhất trong năm. Khi ấy - xa xưa rồi - cha mẹ nghĩ đến... cha mẹ mình, là ông bà và tổ tiên của chúng ta. 

Mừng Xuân mới là người xưa nhớ về người cũ, về nguồn gốc xa xôi.

Bây giờ, ngửng nhìn ra ngoài thì thấy người Mỹ hồn nhiên nói về Tết Ta là... Tết Tầu! Mà họ nói không sai. Mấy đứa nhỏ trong nhà cũng nghĩ vậy vì thầy cô dạy thế, hoặc hỏi thế. 

Rồi cứ nghe đến Tầu là ta lại ba máu sáu cơn nghĩ tới Đông hải...

Chúng ta bị kẹt giữa hai tờ lịch. Không, chúng ta bị kẹt giữa hai bờ Đông Tây của biển Thái Bình. Cũng sai luôn! Chúng ta kẹt giữa hai không gian trong ngoài và hai thời gian mới cũ. Vẫn chưa đúng. Chúng ta kẹt giữa hai cõi riêng chung.

Đầu năm, xin pháo thẳng vào đó, để rải ra một chút xác pháo thật thơm.


***


Ngày Tết, chúng ta trước tiên nhớ đến cha mẹ, sau đó mới nghĩ đến con cái. Ở giữa thì mình thông cảm với Tú Xương, "anh em đừng tưởng Tết tôi nghèo".... Dù sao, hơn trăm năm sau ông Tú Vị Xuyên, ta còn hơn ông ở cái thẻ nhựa. Cà vài cái là vui như Tết. May ra, qua Tháng Tư có khi được bồi hoàn tiền thuế mình đã trả trước thì huề. Cái gì chứ về thuế thì nhà nước này khôn tổ mẹ, nắm dao đằng chuôi.

Tết nhất, nhớ đến cha mẹ là chuyện trước nhất. Ai nghĩ như vậy mới là biết ăn Tết. 

Ngày xưa, khăn áo tươi rói, chúng ta mừng tuổi ông bà đã, rồi mới lấy xấp phong bao "lì xì" cho con cái. Lại một chữ Tầu nữa, "lợi thị" - mà cũng chẳng sao.... Vì khi ấy Chú Ba Tầu cần cù ở đầu ngõ với gánh "xực tắc" thơm phức hay xe đu đủ bò khô vừa chua vừa ngọt thì cũng như người nhà thôi. 

Ngày xưa đó, chúng ta đề huề. Chú không biết chứ ta biết "đề huề" là cầm tay dẫn đi: tổ tiên chú tìm đất dung thân giữa chúng ta và được coi như bình đẳng, có khi còn là suôi gia.

Nhưng hãy để Chú Ba ở đó mà trở về với cha mẹ ngày Tết.


***

Trong 10 điều răn của Thiên Chúa giáo - nói chính xác theo lối học giả thì phải gọi là Do-Thái Ky-Tô giáo, Judeo-Christian - thì điều răn thứ năm là dễ hiểu, phổ cập và tự nhiên nhất. "Ngươi phải hiếu kính với cha mẹ!..." [Người viết này thành thật khai báo là mình theo đạo Phật, cho nên nếu có sai thì... sang năm xin lỗi.]

Hiếu thảo với cha mẹ là lẽ tự nhiên vì vừa sinh ra là ta sẽ chết. Không, câu nói đó không hàm ý "sinh lão bệnh tử" của nhà Phật hay "sinh vật nào mà chẳng chết" của khoa học. Xin hiểu theo nghĩa đen.

Sinh ra mà không được mẹ bú bớm và cha nuôi nấng thì trăng chưa tới ngọn tre, đứa hài nhi đã ra người thiên cổ không tên. Đứa bé sống nhờ mẹ cha – mà chẳng biết điều ấy – cho đến khi chập chững biết đi. Cũng phải ba năm kể từ khi được thai nghén, có lẽ vì thế mà mấy ông Tầu mới dạy Ta là phải cư tang ba năm!

Biết đi rồi, đứa bé là chúng ta đây còn phải đi học và biết chạy. Rẻ ra cũng mất mươi năm. Gia đình khá giả thì nghĩ đến 18 năm, 21 năm, chứ đa số lầm than thì đã bắt con tự lập ở tuổi 15: phải kiếm tiền để "nối được nghiệp nhà" - là vặt mũi bỏ mồm. Qua tới bên này và bị thế kỷ 21 ụp lên đầu, thời gian dưỡng dục đó thường là 30 năm.

Khi lũ con bay nhảy rồi thì đôi vợ chồng già bắt đầu dọn nhà, một căn nhà nhỏ đi về có nhau, như trong ca dao. Đấy là lúc lại mở lịch và tấm bản đồ tìm nơi du lịch cho đời bớt tẻ khi bầy chim đã bay khỏi tổ. Chúng bay vào tổ uyên ương. Lập gia đình để mở rộng càn khôn.

Trong suốt giai đoạn bú mớm của đứa trẻ, nơi nương tựa và được đùm bọc là cha mẹ. Khi được dựng vợ gả chồng thì nơi tin cậy là đại gia đình, từ nội ngoại đến thông gia. Ở vòng ngoài mới là họ hàng, chòm xóm, là lũy tre xanh, là khu phố và địa phương. Niềm tin đó rộng mở dần dần một cách tự nhiên, tin vào vòng trong vì e sợ những đe dọa từ vòng ngoài vào.

Nhờ ông bà cha mẹ rồi đến thầy cô, tình yêu rất tự nhiên dành cho phụ mẫu hai thân mới mở ra một tình yêu trừu tượng hơn: lòng yêu nước. Càng gắn bó với chòm xóm chung quanh thì càng dễ yêu nước, chứ khi có cơ hội chen vai hay liếc nhìn vào thế giới bên ngoài thì hình như còn có một thứ tình yêu khác, cho nhân loại và trái địa cầu xanh xanh. Người càng giầu càng ngồi cao ở trên thì tầm nhìn càng xa, cho nên rất dễ yêu rộng ra bàn dân thiên hạ như vậy. Cũng thế, người trí thức có học thì thường nói đến chuyện thiên hạ đó. 

Chứ khi tổ quốc lâm nguy, thành phần ở dưới mới thực tế gánh vác chuyện sơn hà - bằng mồ hôi xương máu của mình. Thống kê của nhân loại có ghi như vậy.


***


Ngẫm thế, chúng ta mới đụng vào ông Mạnh Tử hay sách Lễ Ký linh tinh cùng với Minh Tâm Bửu Giám xám ngoét. 

Sinh ra là con trẻ đều yêu thương cha mẹ vì là nơi nương tựa ban đầu. Hãy nghe cháu bé ré lên khi thấy người lạ thì mình biết. Nhưng chúng ta được giáo dục là phải giáo dục chúng nó về chữ "hiếu". Không nhẹ nhàng như điều răn thứ năm của Thiên chúa qua lời kể của Moise, mà có lớp lang thứ tự đàng hoàng.

"Bất hiếu hữu tam"... lời Mạnh Tử trong thiên Ly Lâu Thượng dạy là phải "thú", để có "hậu".

Nôm na là phải lấy vợ để có con trai nối dõi. Chữ "thú" ở đây là tờ giấy chứ không là cái giường - hay cảm giác dục lạc. Ái ân là để truyền chủng, là nghĩa vụ thiêng liêng để khỏi lãnh tội bất hiếu. Nhờ đó mà con cháu các ông Khổng Mạnh tha hồ ấn ai cho đến khi có kết quả thuộc loại "dương tính". Chữ "positive" là chưa được, nếu sanh con gái thì vẫn là vứt đi, "negative".

Khách có kẻ chầu rìa sau lưng người viết bỗng thở hắt. 

Đểu thật, Thánh hiền ngày xưa chỉ dạy con trai thôi! Con gái khỏi cần và chẳng nên học. Thánh hiền còn gián tiếp chấp nhận chế độ đa thê rồi xăn tay áo đòi gọt đầu bôi vôi những người nữ thiếu đoan chính... 

Người viết này cau mày sửa sai: "nói gì thì nói chứ mấy ngài đó rất được việc cho chế độ". 

Vì cái tội bất hiếu thứ ba mới đáng kể về chính trị: "Bất vi lộc sĩ". 

Không ra làm quan để đem bổng lộc về cho cha mẹ là bất hiếu! Khôn chẳng bằng ngoan, vì chữ hiếu nên ai cũng cố đi học để làm quan. Mà chữ hiếu ở đây tỏa ra cả gia đình, thông gia và họ hàng, cho nên sách mới có chữ "một người làm quan cả họ được nhờ". Rồi thế kỷ 21 này mới gọi hiện tượng kinh tế chính trị học đó là "crony capitalism", tư bản thân tộc.

Người Tầu thời nay vốn có máu Vi Tiểu Bảo của Kim Dung, theo lẽ "con hơn cha là nhà có phúc" còn đểu hơn Xuân Tóc Đỏ của Vũ Trọng Phụng, nên gọi đó là "đới quần tư bản", tư bản dải quần. Các nhà kinh tế hay luân lý cứ nói "nên cởi hơn nên buộc" mà chẳng thấy ra tác động của phòng the trong kinh doanh chính trị!

Từ đó mới có "Thái tử đảng" tại Trung Quốc. Rặt một lũ con ông cháu cha của thời cách mạng vô sản nay đã thành đại gia tư bản đỏ được bước lên thảm đỏ vào Wall Street.

Thảm chưa khi ta nhớ đến Đông Hải ngày vượt biển – và ngày nay....


***


Con cái chúng ta ngày nay vẫn có cái mối tình tự nhiên ở đầu đời dành cho cha mẹ, mà khỏi thắc mắc gì về mấy chữ hiếu đễ và dăm ba tiêu chuẩn rắc rối như nói ở trên.

Nhưng cái tình yêu trừu tượng mà thiêng liêng không kém, là yêu nước, chúng giành cho "quê hương" là nơi ra đời và khôn lớn. Đấy là Hoa Kỳ hay Âu, Úc, nơi chúng ta gọi là cõi tạm dung.

Hà cớ chi lại bắt chúng ngó về Đông Hải và những mắc mứu nằm trong xương tủy của chúng ta, về Bà Trưng, Phùng Hưng hay Nguyễn Huệ? Cái lẽ sinh tồn ngàn đời giữa hai giống Hán-Việt là chuyện của chúng ta. May mắn lắm thì còn vài nhà mà con cái thấy quan tâm đến chuyện đó. May hay không cũng tùy chúng ta - mà nhiều khi mình không biết.

Vì vậy, trong dịp Tết thì cùng phong bao hồng điều và mấy miếng ăn truyền thống, hãy nhắc nhở con cái về chuyện đó. Và nhắc cả con cái nhà bên cạnh, nhắc cả cộng đồng này.

Như mọi cộng đồng di dân thiểu số, phải chọn một ngày trong năm làm cho người người đều biết đó là "ngày của chúng ta". Xin hãy ăn Tết cho đúng ngày. Có quyền và nên xin nghỉ, kể cả xin cho con cái nghỉ học để cùng gia đình và cộng đồng tưng bừng rầm rộ ăn Tết cho đúng ngày, chứ đừng đợi đến dịp cuối tuần. Nhờ vậy mà ngày Tết mới là tuần Tết và đem lại lợi tức cho chợ búa của chúng ta.

Đấy cũng là cách hay nhất để người Mỹ biết rằng đấy là Tết Ta chứ không phải Tết Tầu.


***


Mở vào bài, người viết lấy chữ của Sào Nam Phan Bội Châu trong bài Chơi Xuân, được cụ viết đúng 110 năm trước. Cụ khổ hơn chúng ta gấp ngàn vì sau một đời bôn ba thì bị tù ngay trên quê hương cho đến chết, chỉ vì mối tình lớn cho đất nước. Nhiều người trong nước cũng đang gặp cảnh ngộ ấy vì hai vai có hai tròng - của Hà Nội, rồi Bắc Kinh.

Bậc uyên bác nhiêu khê thì biết "Càn" là tượng cho cha, cho trời, và "Khôn" là cho mẹ, cho đất. 

Nhưng khỏi nói về Kinh Dịch xa xôi như vậy mà hãy nhớ đến tinh thần của cụ Phan là "sinh thời thế phải xoay nên thời thế". Nôm na là nghĩ đến "phải dám làm càn thì mới là khôn". Đạp toang cánh cửa và nói ngược, làm tới, để thế giới biết được rằng có Ta chứ không chỉ có Tầu.

Lúc ấy, mình sẽ thấy sự lạ: 

Con trẻ trong nước đang nhìn ra ngoài, để xem những kẻ đồng tuổi, đồng văn và đồng chủng sống và suy nghĩ ra sao, chưng diện thế nào hoặc thiết tha đến cái gì nhất? Đấy cũng là cách đem Xuân vẽ lại nước non nhà. Con trẻ trong kia không cô độc và mắc bệnh quên trí nhớ của tập thể, vì ngoài này chúng ta vẫn oanh kích về đó....

Hãy đốt một phong pháo và cáo với tổ tiên.

Thursday, January 22, 2015

Kinh Tế Trung Lưu và Chính Trị Hạ Lưu


Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo Ngày 150122

Tình hình lang bang trong diễn văn liên bang của Tổng thống Obama


* Nước Mỹ của Obama, đẹp như Disneyland *


Một ngày trước khi Tổng thống Barack Obama đọc bài diễn văn về Tình hình Liên bang (State of the Union, SOTU), trên một cột báo bạn, người viết đã báo trước nhiều khoảng trống về tình hình đối ngoại của Hoa Kỳ ("Diễn Văn Về Tình Hình Thế Giới - Những lỗ hổng trong diễn văn của Tổng thống Mỹ về Tình hình Liên bang", Người Việt Ngày 150120).

Lo thay, những dự đoán ấy lại không sai!

Sở dĩ đoán vậy vì biết Obama sẽ nhân một số thành quả kinh tế biểu kiến để tự ký giấy ban khen. Và bất chấp thực tế chính trị là đảng Cộng Hoà đối lập đã kiểm soát lưỡng viện Quốc hội, ông tiếp tục cải tạo xã hội Mỹ - với ý nghĩa của người Hà Nội về chữ "cải tạo" - và bốn lần đòi phất quyền phủ quyết.

Danh bất hư truyền, Obama vẽ ra một nước Mỹ siêu thực và còn tung ra ý lạ là "kinh tế học trung lưu", middle class economics. Bài này sẽ tập trung vào chuyện đó.

Nhưng trước hết, để bảo vệ sự khách quan trong cách nhận định của chúng ta, xin giới thiệu phần đánh giá của tổ chức độc lập Factcheck.org, thuộc Trung tâm Annenberg về Chánh sách Công quyền của Đại học Pennsylvania được viết ngay hôm sau 21. Tìm lên đó, độc giả có sự đối chiếu thực hư và những phóng đại trong bài diễn văn hôm 20 vừa qua. Nhiều lắm, kể ra thì hết cột báo!

Các chính khách - ở cả hai đảng tại Hoa Kỳ hay tại nhiều xứ khác - thường có trong tay hai vật bất ly thân. Cái ống đu đủ để thổi phồng thành tích và cái chổi chà để quét xuống thảm những thất bại của mình. Thảm nhất là khi người dân ít biết mà cứ nghe truyền thông không hiểu biết hoặc có gian ý làm máy khuếch tán sự dối trá.

Trở lại với lý luận của Tổng thống Mỹ về thành phần trung lưu, chúng ta nên đi vào thực tế.


***


Về bối cảnh, những ai soạn diễn văn cho Obama đều rất giống chủ, họ lao vào chính trị mà chưa từng sinh hoạt trong đời thường, là phải kiếm ăn, có khi mất việc hoặc vỡ nợ. Khi được dân trao cho cái ấn, họ có chung một nét là trừu tượng hóa các vấn đề phức tạp thành khái niệm đơn giản, rồi xào nấu các khái niệm ấy thành một chuỗi lý luận có vẻ hợp lý.

Họ đi theo con đường của hai trí thức Thế kỷ 19 là Karl Marx và Friedrich Engels để vẽ ra dự án cách mạng. Khác với hai nhân vật trên đây, vốn tung khẩu hiệu đấu tranh cho giai cấp vô sản, Obama nói đến giai cấp cao hơn, là thành phần trung lưu, vì vô sản đã... tiêu vong trong xã hội tư bản. Hoặc đã thành hữu sản và là thành phần trung lưu. Nhân đây, hãy so cách sống của "dân nghèo" tại Hoa Kỳ với giới "trung lưu" của thiên hạ thì mình thấy. Họ sống rất khá!

Vì không đi vào thực tế, Obama và ban tham mưu ưa vẽ voi bên cạnh mới cóc biết vài sự thật sau đây. Thảng hoặc như có biết thì lại biết hươi chổi mà quét ngay vào bóng tối nên chẳng hiện ra trong bài diễn SOTU.

Số là cơ quan khảo sát Hoa Kỳ (US Census Bureau) cho biết nước Mỹ có chừng sáu triệu doanh nghiệp, là những tác nhân kinh tế tạo ra việc làm và trả lương cho nhân viên, cho dân Mỹ. Một cách phân bố tình trạng lớn nhỏ theo khía cạnh kinh tế và xã hội là số nhân viên tuyển dụng.

Trong sáu triệu cơ sở kinh doanh, có 3,8 triệu là loại cò con, xí nghiệp cá thể với người chủ cũng là nhân viên, thường khai thuế là "self employed" vì chỉ có tối đa là bốn nhân viên, có khi kể cả vợ và con. "Giàu" hơn một chút là một triệu tiểu doanh thương có từ năm đến chín nhân viên. Vẫn là cò con, nhưng người chủ có thể vươn mình vào thành phần trung lưu. Vị chi là gần bốn triệu trong sáu triệu cơ sở.

Cao hơn thế, có chừng 600 ngàn xí nghiệp nuôi sống được từ 10 đến 19 nhân viên, hay mươi gia đình. Ông bà chủ của 60 vạn cơ sở đó là thành phần khá giả trong khi phố. Đến loại xí nghiệp cấp trung thì có nửa triệu cơ sở đang thu dụng từ 20 đến 99 nhân viên. Chủ nhân của loại doanh nghiệp này thì lên tới tầng cao của lớp trung lưu - là đại gia trong cộng đồng địa phương!

Lên đến cấp đại gia thật thì trong sáu triệu doanh nghiệp của toàn quốc, có 90 vạn cơ sở đang làm giấy phát lương cho số nhân viên đông đảo từ 100 đến 499 người; rồi 18 ngàn công ty có trên 500 nhân viên, trong số này chỉ có một ngàn siêu đại gia tuyển dụng từ một vạn nhân viên trở lên.

Hàng ngày, khi theo dõi tin tức kinh doanh – nơi mà quần thần của Obama lâu lâu mới liếc - thì dư luận cứ để ý đến chỉ số cổ phiếu Dow Jones của 30 tổ hợp siêu hạng mà ít quan tâm đến chỉ số S&P 500 của 500 doanh nghiệp. Tiêu biểu hơn số liệu về 500 "siêu đại gia" ấy thì còn có chỉ số Russel 2000 hay Russel 3000 của các doanh nghiệp bị gọi là "small cap" - vì ít vốn.

Nhưng ngần ấy cơ sở trong DJIA, S&P hay Russel đều thuộc loại thiểu số ăn chốc ngồi trên của 18 ngàn doanh nghiệp có trên 500 nhân viên.

Mấy thống kê rắc rối trong hơn 300 chữ vừa rồi cho thấy một sự thật: nước Mỹ thâm sâu của đại đa số người dân thật ra sinh sống nhờ các tiểu doanh thương hay xí nghiệp cò con.

Sau tấm ảnh về chuyện thấp cao, chuyện thứ hai là mẩu phim sinh diệt:

Xưa nay, theo quy luật thông thường, hàng năm vẫn có vài trăm ngàn xí nghiệp Mỹ đóng cửa, và lại có mấy trăm ngàn xí nghiệp mới ra đời. Trong dòng sinh diệt luân lưu đó, thực tế kinh tế cũng cho biết các tân xí nghiệp mới là nơi tuyển dụng nhiều nhất theo đà phát triển từ nhỏ tới lớn. Siêu đại gia như Apple hay Microsoft xuất hiện từ nhà xe với sáng kiến từ vài người là chủ nhân và nhân viên đầu tiên.... Một cơ sở làm tương ớt nổi tiếng của người Việt tại Hoa Kỳ cũng khởi sự như vậy, từ một gia đình tỵ nạn. Mạng lưới gọi xe của Uber, một hiện tượng mới lạ, cũng khởi sự từ vài người đầy sáng tạo như Travis Kalanick (bỏ học từ UCLA) và Garret Camp, di dân từ Canada.

Chi tiết thứ ba của thực tế ngoài đời là hơn phân nửa dân số Mỹ sống nhờ tiểu doanh nghiệp, loại cơ sở sản xuất chẳng có khả năng thuê luật sư và chuyên gia kế toán để dạy cách trốn thuế cho an toàn, lách luật cho hợp pháp. Người chủ lam lũ của mấy cửa hàng đó cũng chưa thể bốc điện thoại phàn nàn với giới dân cử địa phương về nhiều khó khăn trong kinh doanh từ khi Tổng thống Obama lên lãnh đạo với hàng loạt luật lệ cải tạo xã hội, từ bảo hiểm sức khỏe cho nhân viên đến bảo vệ môi sinh hay phép sát sinh gia súc cho phải đạo khi kinh doanh về thực phẩm.

Nếu khó quá thì họ đành dẹp tiệm – và tụt khỏi giai cấp trung lưu thành người giật gấu vá vai và cố chinh phục lại Giấc mơ Hoa Kỳ vừa tuột khỏi tầm tay. Lý luận của Obama về "kinh tế học trung lưu" đã ngồi xổm lên những thực tế lầm than đó.

Thế rồi, thống kê của Census Bureau vừa cho biết là năm qua Hoa Kỳ có 470 ngàn doanh nghiệp âm thầm đóng cửa mà chỉ có 400 ngàn tưng bừng khai trương. Lần đầu tiên từ 35 năm qua mà số diệt lại cao hơn số sinh! Chi tiết ấy bị giấu nhẹm trong bài diễn văn được vỗ tay 86 lần!

Nếu đào sâu hơn - và không quên cái chân lý kinh tế là các tân xí nghiệp mới có sức tạo ra nhiều việc làm nhất – ta còn thấy ra hình ảnh tàn tạ của tư bản Hoa Kỳ theo định hướng Obama:

Hoa Kỳ đứng hạng 12 trong các nước tạo thêm doanh nghiệp mới. Đã đành là thua Thụy Điển, Phần Lan hay Đan Mạch ở Bắc Âu hoặc Tân Tây Lan ở Úc Châu. Mà còn thua xứ Israel khói lửa, hay Hungary và Ý là hai nước hoạn nạn trong Âu Châu bị khủng hoảng! Hoảng chưa?

Lý do của tình trạng vắng bóng giai nhân này là:

Thứ nhất khó vay tiền kinh doanh vì nhiều quy định quá chặt chẽ của Đạo luật Cải cách Tài chánh Dodd-Frank, hai dân biểu nghị sĩ Dân Chủ được các đại gia đấm mõm nhiều nhất. Hai nhân vật về hưu này có thể viết sách về tham nhũng qua những bổng lộc từ hai doanh nghiệp bán công đã sụp đổ và góp phần thổi lên vụ khủng hoảng tài chánh 2008, là Fannie May và Freddy Mac!

Lý do thứ hai là các doanh nghiệp loại tiểu trung bị ngộp dưới cái núi luật lệ chằng chịt mới được ban hành từ sáu năm nay, nhất là Đạo luật ObamaCare và nạn chi phí y tế tăng vọt. Truyền thông ngô nghê về kinh tế thì chỉ biết tường thuật cái "được" mà chẳng đếm ra cái "mất" của kinh tế xuất phát từ hệ thống kiểm soát bao biện của nhà nước.

Thứ ba là sự hoài nghi thậm chí ngao ngán về tương lai kinh tế.

Sau vụ khủng bố tại Pháp và Âu châu, báo chí Mỹ cứ nói đến sự kiện là lần đầu tiên dân Mỹ quan tâm đến an ninh nhiều hơn hay bằng với nỗi ưu lo về kinh tế. Khỏi cần so sánh thì ta cũng thấy đại đa số dân Mỹ ngày nay chưa mấy tin tưởng vào sự phục hồi kinh tế và mối lo hàng đầu của họ vẫn là tiền bạc, từ đồng lương không tăng đến chồng hóa đơn hãi hnùg về đủ loại chi phí.

Hãy gõ vào Gallup hay Pew để theo dõi dân ý từ các cuộc khảo sát vừa qua thì sẽ thấy tâm lý người dân


***

Nếu nhìn vào thực tế u ám đó và đối chiếu với chuyện "kinh tế trung lưu", ta phải giật mình về hiện tượng chính trị hạ lưu!

Nếu lại tò mò tìm hiểu thêm về cuộc bầu cử 2016 sắp tới thì ta còn thấy Barack Obama đang cùng Nghị sĩ Elizabeth Warren, tiêu biểu cho đại trí thức cực tả, ra sức triệt tiêu hy vọng của cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton. Chuyện ấy, sang năm nói vẫn chưa muộn.

Chứ nói về những chuyện sát sườn trước mặt của cộng đồng, thí dụ như bỏ phiếu cho các đại biểu dân cử tại địa phương, chúng ta nên nhìn lại cho kỹ.

Có nên bầu cho loại chính khách chuyên nghiệp chưa hề lỡ dịp xoa đầu con trẻ và múa lân với cộng đồng mà chẳng làm gì thiết thực? Việc làm thiết thực nhất của họ là xúi người ra tranh cử để chia phiếu của đối phương!

Hay là nên bầu cho người có kinh nghiệm ngoài đời trước khi vào chính trường tranh đấu cho môi trường kinh doanh được thông thoáng dễ dàng hơn? Loại người thứ nhì này mới giúp tiểu doanh thương phát triển trong quản hạt nhỏ bé của chúng ta.

Đấy mới là kinh tế học của trung lưu!