Thứ Ba, tháng 8 04, 2015

Hoa Kỳ Tại Trung Đông



Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 150803
"Hoa Kỳ Nhìn Từ Bên Ngoài"

Ham và sợ nên thảy trái lựu đạn vào túi người khác   


* Một Thế chiến III từ Trung Đông? *


Các chuyên gia của khoa “động thái kinh tế học” (behavioral economics) thường dùng tâm lý học để tìm hiểu các động lực kinh doanh và kinh tế. Họ nghiệm thấy một hiện tượng hơi lạ là con người ta thường có phản ứng “sợ hơn ham”. Đa số chúng ta có thể lấy quyết định thường nhật để tránh bị mất thêm một đồng, còn hơn là được thêm một đồng. Một cách cụ thể hơn, nhiều cuộc khảo sát ý kiến cho biết đại đa số sẵn sàng chấp nhận bị mất hai đồng, với xác suất chẵn lẻ là 50%, còn hơn là chắc chắn được một đồng. Người ta gọi đó là “tâm lý sợ lỗ” – loss aversion.

Một quốc gia cũng có thể lấy quyết định như vậy, vì thật ra lãnh đạo chỉ là con người và có phản ứng tâm lý con người, dù rằng khái niệm lời-lỗ có thể trừu tượng hơn, và dù rằng một nước không thể bị mất cái gì đó chưa nắm được trong tay.

Bài toán có vẻ lý thuyết ấy được đặt ra sau khi Chính quyền Barack Obama đạt thỏa thuận tạm với Iran về Kế hoạch Hạch tâm của chế độ Tehran. Cuộc tranh luận đang bùng nổ trên chính trường Hoa Kỳ về thỏa thuận đó khiến chúng ta nên tìm hiểu thêm. 

Cũng là một cách nhìn từ bên ngoài….


***

Khi lấy một quyết định có vẻ rủi ro – cho nước khác – Chính quyền Hoa Kỳ đang đặt ra nhiều bài toán cho các nước tại một khu vực trải rộng từ Bắc Phi tới Cận Đông qua Trung Á, trong đó có nhiều cường quốc cấp vùng như Iran, Saudi Arabia, Egypt, Turkey và Israel.

Thà như vậy còn hơn là bị rủi ro mất mát trong cuộc chiến kéo dài quá lâu với nhiều vấn đề quá phức tạp, từ Afghanistan tới Iraq, từ khủng bố al-Qaeda tới tổ chức xưng danh Nhà nước Hồi giáo ISIL, từ các hệ phái Sunni hay Shia tới các sắc tộc Á Rập, Ba Tư, Thổ hay Kurd, hay các lực lượng võ trang như Hezbollah, Hamas, v.v…

Ngay sau khi thỏa thuận với Iran vào trung tuần Tháng Bảy, Hoa Kỳ cũng đồng ý với xứ Turkey, của dân Thổ, theo hệ hái Hồi giáo Sunni và là thành viên của Minh ước NATO: Mỹ sử dụng căn cứ không quân Incirlik để không tập lực lượng ISIL, đổi lại, xứ Turkey tung quân vào miền Bắc Syria nhằm xây dựng vùng trái độn quân sự. Chính thức là để tiễu trừ ảnh hưởng của ISIL, thực tế lại là để tấn công các nhóm võ trang của dân Kurd đang đấu tranh để giành độc lập.

Chuyện éo le, và gây tranh luận ngay tại Hoa Kỳ là lực lượng người Kurd lại sát cánh với Hoa Kỳ trong cuộc chiến chống quân khủng bố ISIL. Chi tiết dù sao vẫn còn thu hẹp ấy cho thấy nhiều mâu thuẫn trong chiến lược Obama.

Thu hẹp vào hồ sơ Syria, và tương lai của chế độ Bashar al-Assad tại Damascus, Hoa Kỳ muốn vận dụng hai cường quốc là Iran và Turkey vào giải quyết bài toán Syria, có thể là với hy vọng thành hình một loại chính phủ liên hiệp giữa al-Assad với các thế lực thân Iran và thân Turkey!

Nhưng mục tiêu của Turkey lại khác với ước vọng của Obama. Xứ này muốn ngăn ngừa sự bành trướng của phong trào Kurd, với dân số đáng kể tại Turkey, Iraq và Syria. Kế tiếp mới là giải trừ lực lượng ISIL tại miền Bắc Syria – và miền Nam xứ Thổ. Sau đó mới là yểm trợ các nhóm võ trang Sunni chống chế độ al-Assad tại Syria. Thứ tư là trên toàn cảnh và trong lâu dài, chặn đứng thế lực quá mạnh của xứ Iran vừa được Mỹ giải vây.

Phía bên kia, Iran được tháo gỡ lệnh cấm vận kinh tế, và cả lệnh cấm vận võ khí, sẽ có lợi thế tài chánh lẫn quân sự để yểm trợ các lực lượng võ trang như Hezbollah tại Lebanon, Hamas trên Dải Gaza của đất Palestine do Israel quản trị. Trong khi đó, việc từ bỏ kế hoạch chế tạo võ khí hạch tâm mới chỉ là một lời hứa tạm hoãn, lại còn được kiểm chứng bởi một cơ quan thiếu thực quyền là Nguyên tử lực cuộc của Liên hiệp quốc IAEA. Cuối tuần qua, chế độ Tehran vẫn xác nhận cho thần dân bên trong chủ trương chống Mỹ và tiêu diệt Israel.

Một cường quốc Á Rập theo hệ phái Sunni là Saudi Arabia thì không thể hòa giải hay dung hợp với xứ Iran của dân Ba Tư theo hệ phái Shia. Hoàng gia Saudi đang ráo riết vận động các nước Á Rập theo hệ phái Sunni thành trận tuyến rộng lớn từ Trung Đông tới bán đảo Á Rập và Yemen để phòng chống Iran.

Chưa biết là thỏa thuận của Hoa Kỳ với Iran có tạo ra một trật tự mới trong khu vực hay không thì giao tranh sẽ gia tăng cường độ trong những tuần và những tháng sắp tới. Trước khi Iran thực tế tìm được thế lực kinh tế để sẽ tung hoành.

Trường hợp của Israel còn quái đản hơn. Quốc gia này của dân Do Thái nằm giữa một biển người Á Rập Hồi giáo và la làng vì bị đe dọa sinh tử không che giấu của Iran.

Xưa nay, người ta vẫn cứ cho rằng dân Mỹ gốc Do Thái mới là thế lực tài chánh và chính trị Hoa Kỳ. Nếu quả như vậy thì nước Mỹ đã bị họ dẫn dụ vào những chánh sách có lợi cho Israel mà đôi khi bất lợi cho Hoa Kỳ. Sự thật lại rắc rối hơn vậy.

Người ta có thấy quan hệ lạnh nhạt, thậm chí đầy mâu thuẫn, giữa Tổng thống Obama với Thủ tướng Benjamin Netanyahu của Israel và ông Netanyahu phải ráo riết vận động dư luận và Quốc hội Mỹ để ngăn chặn việc Obama giải vây Iran. Mà không xong!

Ngay từ thời lập quốc của Israel vào năm 1948, Hoa Kỳ đã vận dụng xứ nào vào cuộc Chiến tranh lạnh chống Liên bang Xô viết và có nhiều mâu thuẫn dữ dội với Israel. Vị trí địa dư éo le của xứ này khiến cho dân tộc Do Thái dù có anh hùng hay gian hùng đến mấy cũng chỉ có thể xoay trở để tồn tại, lại còn thường bị Hoa Kỳ tận dụng làm khí cụ đe dọa của mình trước các đối thủ hay đồng minh Hồi giáo.

Ngày nay, Israel vẫn được Mỹ viện trợ nhiều nhất, về cả kinh tế lẫn quân sự, để đảm nhiệm vai trò bảo vệ tiền đồn của nền dân chủ tại Trung Đông. Iran có tiến hay thoái thì vẫn phải canh chừng phản ứng đáng ngại của Irael. Được Hoa Kỳ trang bị võ khí loại tối tân nhất, Israel là cái chốt, hay kíp lựu đạn, khiến Iran sẽ chấp hành các cam kết mà dừng chơi bạo. Tức là Hoa Kỳ chẳng bị dân Do Thái chi phối mà lại dùng sức mạnh Do Thái bảo vệ quyền lợi của mình, khi Obama tháo chạy!


***


Bài này khởi đầu với lý luận về cách thẩm định rủi ro lời lỗ.

Chính quyền Obama khởi sự vận động dư luận rằng Hoa Kỳ sẽ phải có một giải pháp quân sự nếu muốn ngăn chặn kế hoạch chế tạo võ khí hạch tâm của Iran. Và để tránh rủi ro chiến tranh của giải pháp đó thì chỉ còn một ngả xoay trở là thỏa hiệp qua đàm phán. Bảy năm sau, việc đàm phán đã đẩy lui nguy cơ chiến tranh với một thỏa thuận tạm, nhưng lại gây rất nhiều rủi ro xứ khác. Chẳng khác gì rút kíp lựu đạn thảy vào túi người khác.

Triết lý ở đây là thà chẳng động binh thì còn có hy vọng hòa bình. Chìm sâu bên dưới là tâm lý thà rằng cho một đối thủ, như Iran, được thêm một chút lợi thế thì sẽ tránh tạo lợi thế cho nhiều đối thủ khác. Hậu quả là Hoa Kỳ sẽ có thêm đối thủ sau nay.

Vì Liên bang Nga và Trung Quốc đều hiểu ra tâm lý dại dột đó của Hoa Kỳ.

-------


Chuyện chỉ xảy ra tại nước Mỹ

Cả hai Tổng thống Woodrow Wilson và Franklin Roosevelt đều đắc cử sau khi hứa hẹn với cử tri là không để Hoa Kỳ bị can dự vào chiến tranh. Kết cuộc thì cả hai đều phải đưa nước Mỹ vào Thế chiến I (1914-1918) và Thế chiến II (1939-1945). Nhân vật lừng danh diều hâu là Ronald Reagan lại là Tổng thống bắt tay hòa giải Chủ tịch Mikhael Gorbachev và góp phần đưa tới sự sụp đổ của Liên Xô và chấm dứt chiến tranh lạnh mà chẳng tốn một viên đạn. Khi tranh cử năm 2000, Thống đốc George W. Bush nêu cao chủ trương không tham chiến để xây dựng quốc gia hay phát huy dân chủ cho xứ khác. Kết cuộc thì ông dẫn Hoa Kỳ vào một cuộc chiến đa diện và lâu dài nhất của lịch sử Hoa Kỳ. Thành thử, xin đừng vội bàn cãi về chủ trương đối ngoại của các ứng cử viên Tổng thống cho năm tới! Họ chưa thấy quan tài, ta chưa vội đổ lệ….

___________

Trong Tháng Bảy, có sinh nhật thứ 80 của đức Đạt Lai Lạt Ma. Chương trình "Bên Kia Màn Khói" của đài Saigon TV tại miền Nam California có một chương trình đặc biệt về đức Đạt Lai Lạt Ma và mối quan tâm của Bắc Kinh về Con Đường Tơ Lụa của họ với vai trò của đức Đạt Lai Lạt Ma. Cuối chương trình là phần văn học nghệ thuật, lần này là để tưởng niệm nhạc sĩ Dương Thiệu Tước và danh ca Quỳnh Giao, hiền thê của NXN đã tạ thế cách nay một năm.

Xin quý độc giả xem You Tube ở đây:

https://www.youtube.com/watch?v=1tQkZUzHfy4



Thứ Sáu, tháng 7 31, 2015

Vài Hàng Cho Ông Ba Thùy


Đinh Quang Anh Thái - Ngày 150730   

"Cấm các anh không được thất bại!"   

















* Trong ngoài đều là tù cả *




Buổi chiều cuối Tháng Bẩy ở California, nhận được tin nhắn của người bạn ở Sài Gòn: - Ông Ba Thùy, người “cấm anh không được thất bại” đã chết, tiếc quá!


Ba Thùy, vỏn vẹn tên gọi hai chữ, tên thật là gì tôi không biết, chỉ biết ông mang quân hàm đại úy và là trưởng khu BC trại giam T30 Chí Hòa giai đoạn 1982. Tôi đoán ông trên tôi khoảng 10 tuổi, năm nay quãng bảy chục. 

Ba Thùy nổi tiếng khe khắt với tù nhân và sẵn sàng kỷ luật không nương tay với “những tù nhân phản động không chịu cải tạo” trong trại.

Tết Ta 1983, lần thứ ba, Ba Thùy đưa tôi ra khỏi phòng lớn để cùm trong biệt giam. Sáng 30 Tết, tù nhân phòng 10 khu BC vui sướng vì tin của trại giam cho biết sẽ được thăm nuôi đặc biệt trong ngày do “chính sách khoan hồng của đảng và nhà nước.” 

Tôi hồi hộp chờ đợi đợt thăm nuôi của gia đình. Gần trưa, đích thân Ba Thùy gọi tên tôi ra khỏi phòng để đi biệt giam. Uất ức và ngỡ ngàng, tôi hỏi, tôi tội gì mà bị đi biệt giam, Ba Thùy nói, phạm kỷ luật trại giam. Thì ra, tội cũ ba năm trước là đánh ănngten trong trại. Tôi mặc vội hai quần xà lỏn và hai áo may ô trùm lên nhau, tay xách ca nhựa ra khỏi phòng. Ba Thùy ra lệnh cởi đồ và tước một đi một quần và một áo.

Nằm trong biệt giam ở lầu ba trại T30, hai chân bị cùm, lưng dựa vách tường, đêm lạnh cóng vì đói ăn thiếu mặc, tôi xé đũng quần xà lỏn kéo lên lên che ngực. Giấc ngủ chập chờn, người đổ vào chậu đựng phân, cứt và nước tiểu vương vãi khắp phòng, dính cả vào ca nhựa đựng cơm.

Sáng Mùng Một, Ba Thùy mở cửa phòng giam. Tôi nói, Tết là truyền thống của dân tộc, cán bộ cho tôi thùng nước rửa phòng giam và ca đựng cơm. Ba Thùy nói “không truyền thống gì với anh” và ra lệnh cho người tù phát cơm đổ vào thau nhựa của tôi chén bobo và vài cọng rau muống.

Căm thù. Uất hận. Lòng chỉ muốn cầm dao đâm chết Ba Thùy. Thậm chí giết cả nhà Ba Thùy.

Vậy mà nỗi thù hận tan vào hương khói, chỉ vì, chiều Mùng Một, nghe giọng Ba Thùy vọng lên từ khu nhà giành cho cán bộ quản lý trại giam: “Em để con gà cho anh uống rượu với bạn.” Giọng người đàn bà chắc chắn là vợ Ba Thùy: “Cả nhà có con gà, anh ăn nhậu với bạn thì các con lấy gì ăn?’

Hóa ra họ khổ hơn cả tù nhân. Vì dù sao, người tù miền Nam, dù gì thì khi được thăm nuôi ngày Tết cũng được bữa cơm no với thực phẩm do gia đình chắt chiu gửi vào.

Ba tuần biệt giam, tôi được thả về phòng giam chung, thân thể tàn tạ. Tâm sự với ông Như Phong Lê Văn Tiến, “nhà báo của các nhà báo miền Nam”, bị giam cùng phòng, tôi nói: cháu sẽ thử tay Ba Thùy này và chấp nhận hậu quả.

Một tuần sau, tôi xin gặp Ba Thùy để xin “làm việc”, nghĩa là có vấn đề khai báo. Được gọi lên văn phòng, tôi nói với Ba Thùy: “Cán bộ mắng nhiếc tôi là ‘tay sai Mỹ-Ngụy’, với tôi, cán bộ cũng chẳng qua là “tay sai “Liên Xô-Trung Quốc.”’ Ba Thùy rút cái coòng tay và đánh vào trán tôi phọt cả máu. Vết thương ba mươi năm sau đến bây giờ vẫn còn dấu.

Thật ngạc nhiên, giải tôi tôi về phòng giam, Ba Thùy mở cửa và nói với toàn phòng, “anh này nếu cải tạo tốt sẽ trở thành người tốt” và không phạt gì tôi.

Vài tuần sau, Ba Thùy đột nhiên gọi tôi ra “làm việc.”

Sau khi rảo một vòng quanh khu BC để cam chắc không có ai chung quanh, Ba Thùy quay về bàn làm và bắt đầu câu chuyện với giọng trọ trẹ vùng Quảng Bình: 

"Tôi nói một lần và chỉ một lần với anh: đất nước này đang bị những tay quan liêu cách mạng cai trị. Tôi và một thằng bạn rời làng quê Quảng Bình đi chống Mỹ cứu nước. Ngày ra đi, bạn tôi khóc vì không nỡ rời lũy tre làng. Vậy mà bây giờ nó đã vượt biên và sống ở nước ngoài. Vì sao hả? Vì chúng tôi đi xuống miền Nam thấy ruộng đồng bát ngát, cá lội dưới sông, vậy mà dân vẫn đói. Chỉ vì chính sách ngăn sông cách chợ. Và chính tại trại giam này đã từng giam những người không sai phạm luật pháp. Cho nên, quan liêu cách mạng còn kinh hơn quan liêu phong kiến".

Từ buổi nói chuyện hôm đó, Ba Thùy bớt gay gắt với tù nhân, và với riêng tôi, thi thoảng ông còn cho thuốc lá hút.

Một buổi chiều tháng Hai năm 1984, tôi bị gọi ra khỏi phòng. Ngồi bệt dưới đất nghe Ba Thùy hỏi, anh có biết bị gọi làm gì không? Tôi nói, đời tù chuyển bao nhiêu phòng rồi, nên không biết rồi sẽ đi về đâu. Ba Thùy nói, anh được tạm tha.

Lúc ký giấy xuất trại, tôi nói với Ba Thùy, hồ sơ trại có địa chỉ nhà tôi, tôi mời cán bộ hôm nào đến tôi uống chung rượu.

Chừng một tháng sau, Ba Thùy xuất hiện trước cửa, bố mẹ anh chị em tôi hốt hoảng vì thấy công an áo vàng mang quân hàm đại úy đến hỏi.

Tôi mời ông ra đầu ngõ. Một đĩa tiết canh vịt, một đĩa lòng, hai xị đế. Ba Thùy hỏi, anh toan tính gì cho tương lai? Tôi nói, bây giờ không còn là tù nhân nữa, xin phép gọi bằng anh và trải lòng, không công ăn việc làm, đêm nào cũng phải trình diện công an phường, tôi chẳng còn cách nào khác ngoài con đường vượt biên.

Ba Thùy đột nhiên đứng phắt dậy, nói gần như quát: “Cấm anh không được thất bại. Tôi không muốn nhìn thấy anh trở lại trại giam”.

Tôi muốn khóc. Chợt thương Ba Thùy, chợt thương những phận người cả đời dấn thân cho lý tưởng để rồi bẽ bàng khi nhìn ra sự thật.

Buổi chiều sống xa quê nhà, chợt nhớ câu nói một người thuộc thế hệ cha ông: “Trong cuộc chiến Quốc-Cộng, người Quốc Gia làm nhiều điều không chuẩn nhưng may mắn là làm trên Con-Đường-Đúng, là mưu tìm No Ấm-Tự Do-Dân Chủ cho người dân. Còn người Cộng Sản làm nhiều điều thành công nhưng bất hạnh cho dân tộc vì họ chọn Con-Đường-Sai.”

Nghe tin ông Ba Thùy qua đời, thương ông, nhớ ông, một người Cộng Sản đã lỡ lầm hy sinh cho Con-Đường-Sai. Dù không tin tôn giáo nào, tôi vẫn lắng lòng cầu nguyện cho ông tìm được an bình nơi cõi khác./.

Mỹ-Hoa Tao Ngộ Mới Lạnh Mình



Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo Ngày 150730

Cường quốc già nua đi xuống lại gặp một siêu cường đi lên

 * Kính lão đắc thọ - nhưng con cháu đừng ngọ nguậy lung tung chứ! *


Căn cứ trên kinh nghiệm trăm năm về Đệ nhất Thế chiến 1914-1918, người ta thường cho rằng khi một tân cường quốc xuất hiện trước đà suy yếu của một cường quốc đã từng giữ vai bá chủ thì đại chiến dễ xảy ra vì sự thay đổi trong tương quan lực lượng. Cũng từ bài học đó, nhiều học giả hay sử gia luận bàn rằng siêu cường Hoa Kỳ đang suy yếu, với dấu mốc là vụ khủng hoảng tài chính năm 2008, và rằng Trung Quốc đang vươn lên thành nền kinh tế đứng thứ nhì thế giới, với dấu mốc là việc sản lượng đã vượt Nhật Bản năm 2010 và nay mai có thể bắt kịp Hoa Kỳ.

Từ đó, người ta suy đoán rằng một vụ xung đột Mỹ-Hoa là điều có thể xảy ra - hoặc nên tránh.

Nhưng dường như sự thật lại rắc rối hơn vậy - vì bốn lẽ. 


***


Trước hết, tại khu vực Đông Á, cường quốc tân hưng là Trung Quốc lại tái ngộ một cường quốc từng là cừu thù trong quá khứ. Đấy là Nhật Bản, đang có tranh chấp về chủ quyền với Trung Quốc trên quần đảo Senkaku/Điếu Ngư và mâu thuẫn về phạm vi định vị phòng không ADIZ chồng chéo lên nhau. Chưa nói đến một vụ xung đột Mỹ-Hoa thì ta đã thấy ra chuyện đối đầu Hoa-Nhật. Bài viết trên cột báo này vào tuần trước có đề cập tới bối cảnh của nguy cơ “Nhật-Hoa Tái Ngộ”.

Thứ hai, và ngược với nhận thức của nhiều người, Trung Quốc chỉ là cường quốc chưa lên mà đã xuống, chưa giàu mà đã già, chưa hùng mà đã hung. Chuyện “tân hưng” hay “quật khởi” chỉ là giấc mơ ngắn ngủi có ba chục năm thôi. Chúng ta sẽ còn phải tìm hiểu hiện tượng này.

Thứ ba, rất ý thức được tình trạng suy yếu đã bắt đầu, lãnh đạo Trung Quốc đang cố tiến hành chiến lược “tiên hạ thủ”, là tích cực phòng vệ, như Bạch thư về Quốc phòng đã đề ra và được công bố ngày 26 Tháng Năm vừa qua. Chiến lược ấy nhắm vào việc ngăn ngừa Hoa Kỳ can thiệp khi Bắc Kinh mở chiến dịch kiểm soát và khuynh đảo các nước lân bang như “một sự đã rồi” trước khi chính mình đi vào thời suy yếu trong vài chục năm tới.

Và vì vậy, chính Hoa Kỳ mới đang bị thách đố, và đây là bài toán của lãnh đạo Hoa Kỳ sau cuộc bầu cử năm tới. Khi tuyên thệ nhậm chức vào ngày Thứ Sáu, 20 Tháng Giêng năm 2017, Tổng thống tân cử của Hoa Kỳ sẽ phải nhìn vào thách đố ấy.

Bài này sẽ lần lượt trình bày những khúc mắc nói trên. Như một khởi đầu...



***


Đầu tiên, ngược với nhận thức của nhiều người, ba chục năm tăng trưởng liên tục của Trung Quốc, từ khi Đặng Tiểu Bình khởi sự cải cách năm 1979 cho đến cột mốc 2009, không là một sự kỳ diệu kinh tế. Bọn trẻ ranh của Hà Nội chưa hiểu và còn học nhiều thì mới biết được.

Chúng chưa hiểu rằng nhiều quốc gia Đông Á đã có mấy chục năm tăng trưởng ngoạn mục khi chuyển hướng kinh tế theo quy luật thị trường. Sau giai đoạn khởi phát, cất cánh rất mạnh và nhanh, các nền kinh tế này đều thấy đà tăng trưởng giảm dần đến tốc độ “bình thường” của các nền kinh tế công nghiệp hóa Tây phương. Đấy là trường hợp của Nhật Bản, Nam Hàn, Đài Loan trong các thập niên khởi phát 1950-1980 và sẽ là trường hợp của Ấn Độ sau này.

Trung Quốc chỉ học chiến lược của các nước Đông Á đi trước và có ưu thế là dân số cao, nhân công đông và rẻ. Đấy là chuyện bình thường, không là phép lạ.

Cho nên, cũng giống như các nước Đông Á đi trước, Trung Quốc đã có đà tăng trưởng ở khoảng 9-10% một năm trong ba chục năm liền kể từ 1980. Đà tăng trưởng ấy đang chậm lại, chỉ còn là 7,8% vào năm 2012, hay 7% vào năm nay, rồi sẽ còn giảm nữa, chỉ ở khoảng 3-4% một năm trong thập niên tới.

Nhưng khác với trường hợp Nhật Bản, Nam Hàn và Đài Loan là các nước đã áp dụng quy luật tự do về kinh tế và dân chủ về chính trị nên tiến vào hàng ngũ công nghiệp hóa với lợi tức rất cao của người dân, Trung Quốc áp dụng chiến lược Đông Á với một chế độ chính trị độc tài và vai trò chủ đạo của nhà nước. Vì vậy, đà tăng trưởng trong mấy chục năm khởi phát lại có nhược điểm là thiếu phẩm chất, gây bất công, ô nhiễm và lãng phí. Từ những năm 2007-2008, lãnh đạo Bắc Kinh thời Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo đã nói đến chuyện “bốn không” của kinh tế: không cân xứng, không phối hợp, không công bằng và không bền vững.

Giới lãnh đạo kinh tế xứ này công nhận mối nguy đã được các định chế tài chánh quốc tế đề ra là “rơi vào cái bẫy xập của lợi tức trung bình”. Và cứ nằm dưới đó như hầu hết mọi quốc gia đã từng theo kinh tế thị trường để phát triển thành một nước... đang lên. "Emerging economies" là chữ lịch sự cho các nền kinh tế vẫn còn chậm tiến.

Vì vậy, việc kinh tế Trung Quốc sẽ sớm vượt Hoa Kỳ chỉ là giả thuyết cho vui.

Hãy nói cho rõ: Lợi tức một đầu người của Trung Quốc, là một tiêu chuẩn khác về năng suất, cho thấy một người Nhật kiếm ra 36.000 đô la một năm, người Đại Hàn 28 ngàn, Đài Loan 22 ngàn trong khi dân Tầu mới được 7.700, so với dân Mỹ là hơn 54 ngàn bạc, chỉ bằng 14%. May lắm thì 15 năm nữa sẽ bằng 33% và đến 2060 thì bằng phân nửa. Nếu như nước Tầu chưa có loạn!

Không, tình hình lại còn nguy ngập hơn vậy, vì Trung Quốc đang mất dần ưu thế dân đông và nhân công rẻ vì dân số lại sớm bị lão hóa do chính sách “mỗi hộ một con” đã áp dụng từ năm 1979.

Vài con số cụ thể sau đây có thể cho thấy sự chuyển động chậm rãi mà rất mạnh của tình trạng dân số Trung Quốc: thành phần trẻ tuổi từ 20 đến 24 của xứ này là 116 triệu vào năm 2012 sẽ chỉ còn 94 triệu vào năm 2020 và 67 triệu vào năm 2030. Trong 20 năm tới, tỷ số những người ở tuổi lao động so với người về hưu sẽ sụt từ 5/1 xuống 2/1, tức là hai người sẽ phải nuôi một.

Hậu quả chung cuộc là dân số Trung Quốc sẽ giảm dần, chưa tới một tỷ dân vào năm 2060 so với một tỷ 350 triệu ngày nay. Dân số co cụm và bị lão hóa như vậy tất nhiên ảnh hưởng đến sức nặng kinh tế và sức mạnh quân sự trong những thập niên sắp tới.

Và nếu so sánh thì Hoa Kỳ vẫn có dân số trẻ hơn trên một lãnh thổ vuông vức phì nhiêu, trong một xã hội có quyền tự do nên có sức sáng tạo rất cao. Dù Barack Obama có gắng sức cải tạo đến mấy thì siêu cường Hoa Kỳ vẫn không lụn bại như người ta thường nghĩ. Mà cường quốc vừa quật khởi được 30 năm là Trung Quốc thì đã thấy con dốc trước mặt. Đấy mới là nỗi lo sợ của lãnh đạo Bắc Kinh, khi mà nguy cơ khủng hoảng tài chánh vẫn gia tăng vì núi nợ quá lớn, quá nặng.

Cho nên, ngoài Nhật Bản ở đầu ngõ và khủng hoảng ở bên trong, Trung Quốc không thể quên được siêu cường vẫn còn khả năng can thiệp toàn cầu trong nhiều thập niên tới, là Hoa Kỳ.
 

*** 


Chính là vì ý thức được những khó khăn đã bắt đầu và sẽ kéo dài trong vài chục năm tới, lãnh đạo Bắc Kinh mới có những ưu tiên khác. Như ráo riết giải quyết hồ sơ Đài Loan; hoặc dẹp tan mầm động loạn vì mâu thuẫn xã hội và sắc tộc ở bên trong; hay khống chế tối đa khu vực cận duyên đang có tranh chấp về chủ quyền với các lân bang; và ngăn ngừa Hoa Kỳ can thiệp vào các cuộc tranh chấp này. Họ phải cấp bách hoàn thành những mục tiêu ấy trong vài chục năm tới, như một sự đã rồi, trước khi cán cân lực lượng nghiêng dần về nước Mỹ vì sự lụn bại khó tránh của Trung Quốc.

Trong phạm vi an ninh, mà an ninh cũng là kinh tế, lãnh đạo Trung Quốc đang lấy rất nhiều rủi ro. Hoa Kỳ rất khó can gián Bắc Kinh nếu không tự chuẩn bị cho kịch bản đáng ngại nhất, là trực tiếp đụng độ với Trung Quốc trên vùng biển Đông Bắc Á và Đông Nam Á.

Kết luận là nhiều phần thì Trung Quốc sẽ có đụng độ. Nghĩa là Hoa Kỳ sẽ lại tham chiến, nhưng khác hẳn hình thái trận địa chiến ngày xưa. Mà lần này Mỹ lại có một chuỗi đồng minh bán đảo hay hải đảo, như Ấn Độ, Nhật Bản, Úc Đại Lợi hay một số quốc gia Đông Nam Á.

Đấy mới là những hồ sơ đang chờ đợi Tổng thống tân cử của Hoa Kỳ vào năm 2017.