Tuesday, September 16, 2014

Kinh Tế Dối Trá



Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 140915
"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Những lý luận nhảm nhí dẫn đến tiêu vong

* Cùng một lò nhảm nhí *


Một nhân vật Hoa Kỳ đã có lời phát biểu đáng suy ngẫm:

"Tôi phải nghiên cứu chính trị và chiến tranh, để các con tôi có thể được tự do học hỏi toán pháp và triết học, địa dư và lịch sử thiên nhiên, kiến trúc hải thuyền và kỹ thuật hải vận, thương mại và canh nông - ngỏ hầu đời con của chúng có cái quyền được nghiên cứu hội họa, thơ văn, âm nhạc, kiến trúc, điêu khắc, thêu dệt và nghệ thuật đồ sứ".

Sinh vào năm 1735 và mất năm 1826, John Adams không chỉ nghiên cứu về chính trị. Ông là nhà lãnh đạo thuộc lớp "Quốc Phụ" và là Tổng thống thứ nhì của Mỹ. Lời phát biểu đáng chú ý ở vài chi tiết, có và không:
 Về chuyện "có", hai lần John Adams nhắc đến "kiến trúc".

Thế hệ của ông là những người đi làm cách mạng để giành độc lập nên phải học hỏi và vận dụng cả chính trị lẫn quân sự. Nhờ vậy mà thế hệ nối tiếp, trong đó có con trai ông là John Quincy Adams sau này cũng làm Tổng thống Hoa Kỳ, được quyền tự do học hỏi về kiến trúc hải thuyền (naval architecture). Đấy là một bộ môn kết hợp cả chiến tranh cho hải quân, lẫn khoa đóng tầu và thương mại hàng hải. Mục tiêu là để tới đời thứ ba, các con cháu mới được quyền nghiên cứu về kiến trúc, một ngành học rất gần với nghệ thuật. Họ kiến trúc cho kiến trúc, đó là sáng tạo....

Điều "có" trong lời phát biểu này là trình tự thăng tiến của quyền tự do.

Thế hệ đầu tiên đi vào đấu tranh là để giành được quyền học hỏi cho thế hệ nối tiếp. Việc học hỏi ấy mở từ quân sự để bảo vệ an ninh qua hàng hải để phục vụ đời sống, hầu  thế hệ thứ ba có thể tự do nghiên cứu về kiến trúc hay thi ca, hội họa hay thêu thùa... Quyền sáng tạo khởi đi từ tự do, và xứ sở chỉ có tự do khi giải quyết được bài toán ban đầu.

Then chốt nhất là bài toán chính trị.


***


Đọc cuốn "Đèn Cù" của tác giả Trần Đĩnh, người viết nhớ John Adams và trình tự thăng tiến của các thế hệ từ thời đấu tranh đến xây dựng để tiến tới quyền tự do mơ chuyện viển vông cho nghệ thuật vì nghệ thuật.

Nhớ đến ba vòng xoay lên của John Adams thì cũng biết được ba vòng xoáy xuống vì chính trị đốn mạt. Nếu trong đấu tranh có thể thủ tiêu đối thủ chính trị, cải cách ruộng đất hay truy diệt trí thức thì kết cuộc về nông tang là chuyện tang thương, về sáng tạo là sự nhắm mắt, hoặc thậm chí chẳng nhíu lưỡi thì "nhíu nhìn" - chữ của Trần Đĩnh.

Còn về hàng hải, thế hệ đốn mạt thứ ba cho ta Vinashin phá sản và hải quân Việt Nam ngơ ngác thúc thủ trước dàn khoan Hải dương 981 của Trung Quốc....

John Adams là đại trí thức và tranh đấu cho một nền chính trị sau này có thể đảm bảo quyền tự do cho mọi người, kể cả trí thức và nghệ sĩ. Những gì xảy ra tại Việt Nam từ 90 năm nay lại xoay theo hướng khác, và trí thức cùng nghệ sĩ là thành phần bị đầy đọa nhiều nhất.


***

Chúng ta trở lại một điều "không" trong lời phát biểu của John Adams.

Nhân vật lỗi lạc này nói đến quyền tự do nghiên cứu về toán học, triết lý, về địa dư, lịch sử, cho tới kiến trúc, thi ca, hội họa và cả nghệ thuật điêu khắc hay dệt thảm, v.v... vậy mà chẳng thấy ông nói gì về... kinh tế. Chỉ vì kinh tế cũng là chính trị, nội dung của cột báo định kỳ này.

Chính trị, như một cách diễn tả khác của Khổng Tử, là làm cho ngay ngắn. Nền tảng đầu tiên cho cả xã hội mà được ngay ngắn thì quyền tự do học hỏi và sáng tạo mới được phát huy theo viễn kiến lý tưởng của John Adams. Nếu vậy, tại sao ông không nhắc tới kinh tế, hay kinh tế chính trị học, là khái niệm đã có trong thời đại của ông?

Phải chăng vì đấy là môn học quá khó? Nhà vật lý thời danh của Thế kỷ 20 là Max Planck có lần nói với kinh tế gia nổi tiếng John Maynard Keynes rằng ông cũng có lúc muốn học về kinh tế mà về sau phải bỏ là môn quá khó. Có lẽ ông chỉ muốn nói cho vui, hay cho bạn mình vui mà thôi. 

Nhưng quả rằng nếu ai cũng có thể học về kinh tế, khi hành về kinh tế thì sợ đời lại khác. Vì khoa kinh tế cũng chứa đầy chân lý nhảm nhí, hoặc bị bẻ queo để phù trợ chánh sách nhảm nhí của chính trị.

Nhảm nhất là "Kinh tế Chính trị học Mác-Lênin", một môn học thuộc diện khảo cổ về loài tuyệt chủng, hay trong các Trường đảng của những đảng Cộng sản chỉ còn đếm được bằng vài ngón của nửa bàn tay. Nhảm nhì là "kinh tế học xã hội chủ nghĩa", theo định hướng nhà nước, với màu sắc Trung Hoa, Ba Đình hay Venezuela....

Tại sao một bộ môn có vẻ khoa học mà lại có thể đưa tới áp dụng nhảm nhí và gây phá sản, hoặc hiện tượng "sản nhập" thay vì sản xuất?

Lý luận nhảm nhí thật ra không phải là chuyện điên khùng. Nó khởi đi từ những tư tưởng có vẻ hợp lý và nghe được. Nếu không thì đã chẳng được cái mẽ khoa học tráng sơ ở bên ngoài và được nhiều chính khách áp dụng với khẩu hiệu bùi tai. Nhưng xâu chuỗi lý luận ấy thiếu mất vài mắt xích - và thành lý luận nhảy cóc.

Mắt xích bị thiếu đầu tiên – vi thiếu nên ít ai thấy! – chính là định nghĩa. Không có định nghĩa thì nhân dân hay giai cấp có thể hòa làm một và đảng của một giai cấp có thể cai trị toàn dân. Không định nghĩa thì "cải tạo" là xoá rồi mới xây, mà xây không nổi nên sau cải tạo mới là khủng hoảng. Thiếu định nghĩa nên "địa tô" mới là đấu tố, điền chủ mới bước xuống hố chôn người, "công bằng" mới thành cào bằng. Và mọi người đều thành vô sản dưới quyền cai trị của một thiểu số đang là đại gia phe phẩy sau khi đảng ta đã "đổi mới".

Định nghĩa của đổi mới hay định hướng xã hội chủ nghĩa là gì? Đấy là một bí mật quốc gia của hệ thống lý luận nhảm nhí của kinh tế.

Cuốn sách của Trần Đĩnh vẽ lại chân dung u ám của kinh tế chính trị học Mác-Lênin khiến lãnh đạo thời nay ở Hà Nội... yên tâm. Vì so với thời xưa được Trần Đĩnh viết lại thì họ có vẻ khá hơn cha anh trong đảng. Họ có thể nhét vào đầu chúng ta cái lý luận nhảm nhí đó về kinh tế thời nay.

Mà không chỉ có tại Trung Quốc hay Việt Nam, lý luận nhảm nhí về kinh tế cũng xuất hiện - và tung hoành – trong các nước có dân chủ, kể cả Hoa Kỳ.

Nhảm nhí như lý luận về mức lương tối thiểu pháp định đang được chính trường Mỹ thổi lên với sự cổ động om xòm của các nghệ sĩ màn bạc. Cái mắt xích bị thiếu là "hậu quả bất lường".

Chính khách viện dẫn mục tiêu cao đẹp của biện pháp mà bất chấp hậu quả không lường được về kinh tế là càng làm giới trẻ và những người nghèo hoặc thiếu tay nghề càng khó kiếm việc. Lãnh tụ các nghiệp đoàn thiên tả đều biết vậy mà lại ồ ạt chi tiền vận động không vì quyền lợi công nhân viên. Họ trục lợi nhờ biện pháp đó. Vì sao lại có nghịch lý ấy thì nhiều người không hiểu, nhất là trong giới truyền thông!

Kỳ khác ta sẽ tìm hiểu tiếp.


***


Ở đầu dòng, bài kinh tế này khởi sự với John Adams. Xin kết thúc cũng với John Adams, một trong những nhà sáng lập ra nền dân chủ Hoa Kỳ.

Nhân vật uyên bác này vẽ ra giấc mơ lý tưởng về chính trị, nhưng chẳng là người hoang tưởng khi nhắc rằng trong lịch sử ông chưa thấy một nền dân chủ nào mà không tự sát. Nền dân chủ có thể tiêu vong không vì nạn động đất hay ngoại xâm, mà vì tự sát khi áp dụng lý luận nhảm nhí.

Thí dụ thời sự là chuyện Argentina vỡ nợ. Đầu thế kỷ trước, xứ này thuộc về 10 quốc gia giàu nhất thế giới. Kinh tế vốn không dối trá, nhưng lý luận nhảm nhí về kinh tế khiến xứ này lụn bại dần.

Lên tới trình độ ấy mà còn tuột dốc thì lý gì đến Việt Nam, vốn chưa leo khỏi cái hố của đảng.


Cáo Phó - Cụ Bà Nguyễn-Xuân Hiếu



CÁO PHÓ



Gia đình chúng tôi xin thông báo
đến thân bằng quyến thuộc cùng quý bạn hữu gần xa:


Cụ Bà NGUYỄN-XUÂN HIẾU
Thế danh NGUYỄN THỊ THẢO
Pháp danh DIỆU TÍNH

Sinh ngày 29 Tháng Bảy năm 1922
(Mùng sáu Tháng Sáu năm Nhâm Tuất)
Đã yên nghỉ vào lúc 4:28 ngày 14 Tháng Chín, năm 2014
(Ngày 21 Tháng Tám năm Giáp Ngọ)
Tại Fountain Valley, California, Hoa Kỳ

Hưởng thọ 93 tuổi


Linh cữu quàn tại Peek Family Funeral Home - Phòng Số 5
7801 Bolsa Avenue, Westminster, CA 92683. Điện thoại: 714-893-3525

Chương Trình Tang Lễ:

Lễ Phát tang và Tụng niệm:

Do Hoà Thượng Chơn Thành cùng chư tăng chùa Liên Hoa chủ trì
Ngày Thứ Sáu 26 Tháng Chín vào lúc 17 giờ

Thăm viếng:

Ngày Thứ Sáu 26 Tháng Chín, từ 18 đến 20 giờ
Ngày Thứ Bảy 27 Tháng Chín từ 10 đến 18 giờ 

Lễ Di quan và Hoả táng:

Ngày Chủ Nhật 28 Tháng Chín từ 8:30 sáng
Linh cữu sẽ được hoả táng vào lúc 10:15


TANG GIA ĐỒNG KHẤP BÁO


Em chồng:

Nguyễn-Xuân Hữu, con và cháu
 Nguyễn-Xuân Thi, vợ và các con
Nguyễn-Xuân Thư, vợ, các con và cháu

Các con, cháu, chắt:

Nguyễn Thị Cẩm Nhung và con 
Nguyễn-Xuân Nghĩa và con
Nguyễn Thị Cẩm Thúy và các con
Nguyễn Thị Cẩm Vân, chồng, con và các cháu
Nguyễn Thị Cẩm Hương
Nguyễn-Xuân Trung và vợ
Nguyễn-Xuân Tín, vợ, con và các cháu
Nguyễn Thị Cẩm Anh và các con

*

CÁO PHÓ NÀY XIN THAY THẾ THIỆP TANG

Saturday, September 13, 2014

Khi Phản Chiến Phải Lâm Chiến


Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo Ngày 140912

Chiến Lược IS Là Chiếc Lược Obama


* Người cười trên mây... khói *


Dù mọi người mong muốn, không mấy ai tin rằng Tổng thống Barack Obama đã có thể đề ra một chiến lược tiêu diệt mối nguy của một lực lượng xưng danh Nhà nước Hồi giáo (IS, hay ISIS, hay ISIL). Quả nhiên là sau một tuần lưỡng lự và một ngày đánh trống chuẩn bị dư luận. Tổng thống Mỹ đã đưa ra một chiếc lược trong một bài diễn văm om xòm.

Chưa ai hiểu rằng ông sẽ tự chải chuốt thế nào trong hai năm tới.

Là một Tổng thống phản chiến, chưa làm gì đã lãnh giải Nobel Hòa bình, Obama hứa với quốc dân rằng sẽ triệt thoái khỏi chiến trường Iraq và chấm dứt một cuộc chiến ngu xuẩn. Khi tái tranh cử năm 2012, ông nhấn mạnh đến thành tich của chiến lược Obama: Tổ chức khủng bố al-Qaeda tàn lụi, lãnh tụ Osaba bin Laden bị hạ sát, các đơn vị tác chiến của Hoa Kỳ đã rời Iraq, với viễn ảnh là đến cuối năm 2014 thì cũng triệt thoái khỏi chiến trường Afghanistan.

Khi ấy, Chính quyền của ông cố tình bỏ qua và còn che giấu nhiều lầm lẫn tại Lybia với vụ thảm sát ở Benghazi đúng hai năm trước, khiến viên Đại sứ cùng ba nhân viên ngoại giao và an ninh bị hạ sát. Khi ấy, vào năm 2012, Chính quyền của ông cũng lưỡng lự về đối sách với cuộc nội chiến tại Syria và phe lờ một mối nguy xuất phát từ việc hấp tấp rút khỏi Iraq, là sự bành trướng của lực lượng khủng bố xưng danh Thánh chiến Jihad từ Syria tràn qua Iraq, sau này tự cải tên là Nhà nước Hồi giáo IS.

Bây giờ, mối nguy đó đánh vào não trạng dân Mỹ qua việc cắt đầu hai nhà báo Hoa Kỳ.


***

Dù đa số hết muốn chính quyền can thiệp vào chuyện thế giới, hành động khủng bố man rợ của lực lượng có tham vọng lập ra một Đế quốc Hồi giáo toàn cầu khiến dư luận Mỹ lại đồng ý với việc dụng binh tại Syria chứ không chỉ thụ động ngăn ngừa trên lãnh thổ Iraq. Obama khỏi cần thuyết phục ai về mối nguy IS nữa.

Nhưng sự xoay chuyển tâm lý này xảy ra khi Hoa Kỳ sắp có cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Chẳng khác gì hoàn cảnh 2012, đấy mới là mối quan tâm ưu tiên của Obama: chính trị nội bộ. Ban tham mưu Obama muốn bảo vệ được đa số mong manh của đảng Dân Chủ tại Thượng viện hầu Tổng thống hoàn tất được việc cải tạo nước Mỹ. Chúng ta nên để ý tới sự kiện này.

Thông thường, khi đi bầu Quốc hội, dân Mỹ cân nhắc lá phiếu căn cứ đến các hồ sơ nội chính hơn là đối ngoại. Nhưng giữa những thất bại liên tục về nội chính, từ ObamaCare đến cả chục tai tiếng khác về sự gian manh của Hành pháp (dối trá về chuyện Benghazi, về cơ quan thuế vụ IRS, về khả năng của Bộ Tư pháp. về dịch vụ y tế cho thương phế binh hay nạn di dân thả con qua biên giới miền Nam, v.v...), mối nguy về IS khiến Tổng thống không thể không nói về an ninh và đối sách với quân khủng bố để lấy thêm tí điểm lẻ. Bèn làm: bài diễn văn tối Thứ Tư mùng 10 là cơ hội tuyên truyền cho sự sáng suốt của Obama và nhất là tranh thủ cử tri cho đảng Dân Chủ khi họ sẽ đi bầu vào ngày Thứ Ba mùng bốn Tháng 11 này.

Phải đọc ngược bài diễn văn từ dưới lên thì ta mới thấy ra hai mục tiêu đối nội và đối ngoại trong cùng một bài diễn văn của một Tổng thống đang mất hậu thuẫn của các thành phần dân chúng đã ủng hộ ông trong hai lần bỏ phiếu.


***


Bây giờ ta trở lại nội dung của Chiến lược IS, và vì sao đấy là chiếc lược cho một người ít tóc.

Về bối cảnh, sau thất bại thê thảm tại chiến trường Iraq khiến đảng Cộng Hoà tơi tả trong kỳ bầu cử 2006, Tổng thống George W. Bush liều lĩnh đi ngược trào lưu của quần chúng và quan điểm của ban tham mưu về an ninh và đối ngoại mà đề nghị chiến lược dồn quân đánh tới (surge).

Ông thay thế nhân sự lãnh đạo quân sự, đổ thêm quân vào Iraq để tìm thắng lợi quân sự hỗ trợ cho giải pháp chính trị, là huy động sự hợp tác của các lãnh tụ Sunni trong một chính quyền liên hiệp giữa ba xu hướng, Shia, Sunni và Kurd. Mục tiêu của việc dồn quân (chứ không phải đôn quân) là tạo điều kiện cho Hoa Kỳ triệt thoái khỏi Iraq.

Ngược với dự đoán của đa số, chiến lược Bush lại có kết quả tốt đẹp, đến độ được Obama áp dụng cho chiến trường Afghanistan qua việc dồn thêm ba vạn binh lính vào tìm thế mạnh quân sự, làm cơ sở cho việc thương thuyết với lực lượng Taliban, để Hoa Kỳ tháo chạy trong danh dự.

Nhưng phong cách Obama khi triệt thoái gần như vô điều kiện khỏi Iraq, và tham vọng độc tài của Thủ tướng Nouri al-Maliki tại Baghdad, đã để lại hậu quả tai hại ngày nay là lực lượng IS.

Chính trường Iraq phần nào giải quyết được bài toán Maliki khi buộc ông ta phải từ chức để Thủ tướng Haider al-Abadi xây dựng được một chính quyền liên hiệp trong tinh thần ba phe đại đoàn kết để đối phó với một lực lượng có quá nhiều phương tiện tài chánh lẫn quân số. Phần còn lại là trách nhiệm của Hoa Kỳ, nội dung của Chiến lược IS của Obama.

Chúng ta hãy điểm lại nội dung ấy.


***


Trước hết, sau Thượng đỉnh của Minh ước NATO vào hai ngày mùng bốn và mùng năm vừa qua tại Âu Châu, Obama không thuyết phục được toàn khối NATO cùng tham gia giải quyết mối nguy IS. Trong 28 nước thành viên, chỉ có chín quốc gia đồng ý tham dự là Anh, Pháp, Đức, Ý, Ba Lan, Đan Mạch, Gia Nã Đại, Thổ Nhĩ Kỳ và Úc Đại Lợi.

Một ngày trước khi Obama trình bày Chiến lược IS, Ngoại trưởng John Kerry nói tới sự kết hợp rộng lớn của hơn 40 nước có thể sát cánh với Mỹ. Khi Bush tung quân vào Iraq năm 2003, ông cũng nói đến "liên minh tự nguyện" gồm 43 quốc gia. Ngày nay, sự thể thật ra không khác. Trừ chi tiết là truyền thông cánh tả tại Hoa Kỳ cũng nằm trong liên minh tự nguyện đó, còn các chính khách cánh hữu thìObama khỏi lo, họ đều thúc giục Chính quyền phải cương quyết ra tay.

Đấy là một lợi thế đáng kể cho Tổng thống.

Vì Hoa Kỳ nằm bên này Đại Tây Dương nên khi nào ra quân, chính đáng hay không, Mỹ đều cần đồng minh để có tiền trạm, căn cứ quân sự, hệ thống tiếp vận và thông tin về tình báo, vv.... Do đó, việc chín thành viên NATO và hơn 40 nước sẵn sàng hỗ trợ "chiến dịch chống khủng bố" – counterterrorism campaign - của Tổng thống là một ưu thế, về chính nghĩa và chiến thuật.

Nhưng thực tế sẽ là một chuỗi mâu thuẫn của sự nhập nhằng có màu sắc Obama.

Đầu tiên, không hổ với danh xưng chủ hòa mà thực chất là phản chiến, Obama nói trước là ông sẽ không đổ quân vào trận địa. Sự nhập nhằng ở đây là định nghĩa về "đổ quân": Binh lính huấn luyện kỹ thuật tác chiến cho quân đội Iraq, mạng lưới quân báo thu thập tin tức cho chiến dịch không tập và các đơn vị biệt kích được thả vào chiến trường để truy lùng khủng bố, v.v... có được gọi là "quân" hay chăng?

Sự nhập nhằng ấy là cần thiết về chính trị trong một năm bầu cử, nhưng sẽ tạo cơ hội cho phe phản chiến bên cánh cực tả tấn công chủ trương của Obama.

Mâu thuẫn thứ nhì là vì từ chối tung quân vào trận, Obama muốn ôm quá nhiều thứ: vừa oanh tạc các mục tiêu quân sự của lực lượng IS tại Iraq và Syria, vừa trang bị võ khí cho các nhóm võ trang nổi dậy tại Syria chống chế độ Bashar al-Assad và chống lực lượng IS, vừa hợp tác với Iran tại Iraq, vừa vận động sự tiếp tay tại Syria từ một đối thủ của Iran là Saudi Arabia, v.v....

Chiến lược IS của Obama có trọng tâm thử nghiệm lại trên chiến trường Syria việc vận dụng cả ba phe Sunni, Shia và Kurd tại Iraq. Nhưng các nước Á Rập Hồi giáo lại quá thất vọng với Obama vì nhiều chuyện, như Egypt, Libya, Syria và chủ trương hòa giải với Iran. Họ có muốn sát cánh với Hoa Kỷ trong chiến dịch hợp tác đa phương này không?

Hoặc xứ Thổ Nhĩ Kỳ Turkey trong NATO lại muốn bắt cá hai ba tay, vừa ủng hộ chiến dịch chống khủng bố của Mỹ tại Iraq vừa yểm trợ lực lượng khủng bố Hamas trên Dải Gaza và gây hiềm khích với cả Israel và Ai Cập.... Turkey sẽ sát cánh với Mỹ tới cỡ nào, rồi bao giờ thì sẽ xoải cánh bay nghiêng?

Cho nên "Liên minh tự nguyện" – coalition of the willings – đã có mầm phân hóa mà chẳng xứ nào tin vào thực tâm hay khả năng của Tổng thống Mỹ.

Mâu thuẫn thứ ba là trò chơi vận dụng sức người tại Syria.

Obama vừa muốn chống chế độ al-Assad tại Damascus lại vừa đánh vào hậu phương của lực lượng IS bằng cách yểm trợ, trang bị võ khí, cho các nhóm dân quân nổi dậy được gọi là "ôn hòa". Trong các nhóm này, mạnh nhất chính là phe Salafist giương cờ Thánh chiến. Đấy là lực lượng Hồi giáo cực đoan muốn tranh hơi với Nhà nước Hồi giáo, tương tự như lực lượng IS đã muốn tranh hơi, và vượt qua mức độ hiếu sát, của al-Qaeda. Họ được gọi là ôn hoà vì cần võ khí của Mỹ - và vì chưa chống Mỹ.

Lấy vỏ dưa để đập vỏ dừa có khi sẽ lại trao duyên lầm tướng cướp, như tiền lệ đã thấy tại Libya: Mỹ lật đổ chế độ Muamar Ghaddafi tại Tripoli rồi bị tấn công tại Benghazi rồi tháo chạy khỏi Tripoli.

Những mâu thuẫn ấy mới dẫn đến bài toán thật:

Làm sao yểm trợ các lực lượng nổi dậy tại Syria để làm suy yếu Nhà nước Hồi giáo IS mà không gián tiếp củng cố chế độ độc tài al-Assad? Nếu mạnh tay biến xứ này thành vùng oanh kích tự do như tại Libya, sự hoang tàn của Syria là mảnh đất phì nhiêu cho quân khủng bố. Nhưng khi làm chế độ al-Assad bị lung lay tại Syria thì làm sao kêu gọi sự hợp tác của Iran, quốc gia đỡ đầu cho al-Assad và đang có ý đồ làm bom hạch tâm để lãnh đạo thế giới Hồi giáo theo kiểu khác?


***
Kết luận?

Vì mục tiêu chính trị nhất thời trong một năm bầu cử, Obama vẽ ra lộ trình chằng chịt của một mê cung. Hoa Kỳ sẽ loay hoay trong đó cho tới kỳ tổng tuyển cử 2016. Cho đến khi nước Mỹ có một tổng thống mới. Từ nay đến đó, hài kịch tại Mỹ có thể là bi kịch cho xứ khác.

As usual – như mọi khi....

Wednesday, September 10, 2014

Đi Vay Để Tiêu Sớm

Vũ Hoàng & Nguyễn-Xuân Nghĩa, RFA Ngày 140910
Diễn đàn Kinh tế  

Chưa có tiền mà đi vay để tiêu sớm và lại tiêu bậy thì rất dễ tiêu vong  

000_Hkg644364.jpg
* Ảnh minh họa chụp tại một trung tâm chứng khoán ở Hà Nội trước đây. AFP PHOTO * 
 

Cuối tháng qua, giới chức Hà Nội cho biết Việt Nam sẽ phát hành trái phiếu quốc tế trị giá khoảng một tỷ Mỹ kim để đảo nợ. Điều ấy nghĩa là gì, Diễn đàn Kinh tế xin tìm hiểu qua phần trao đổi với chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa do Vũ Hoàng thực hiện sau đây... 

Cái giá của tờ giấy nợ  

 

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nguyễn-Xuân Nghĩa. Thưa ông, hôm Thứ Năm tuần trước giới hữu trách của Hà Nội cho biét rằng Chính quyền Việt Nam có thể phát hành khoảng một tỷ đô la trái phiếu trên các thị trường quốc tế để đảo nợ. Chúng tôi xin đề nghị là kỳ này ông giải thích cho thính giả của chúng ta hiểu rõ nội dung, mục đích và hậu quả của việc đó, trong bối cảnh của tình trạng nợ xấu đang gây nhiều quan ngại cho Việt Nam.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin đề nghị là ta sẽ đi từng bước để hiểu ra nội dung của quyết định này khởi đi từ một nguyên lý căn bản mà người ta hay quên và mình sẽ nhắc lại mãi. Nguyên lý rất đơn giản ấy là "Đi Vay Là Để Tiêu Trước Khi Có Tiền". Ta sẽ lấy vài thí dụ dễ hiểu sau đây.

Nội dung của quyết định này khởi đi từ một nguyên lý căn bản mà người ta hay quên và mình sẽ nhắc lại mãi. Nguyên lý rất đơn giản ấy là "Đi Vay Là Để Tiêu Trước Khi Có Tiền". Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Tôi có một vạn bạc để chi dùng mà muốn mua sản phẩm trị giá một triệu thì, thay vì tiết kiệm từng phần để tích lũy thành một triệu tôi lại đi vay. Đi vay có nghĩa là tiêu thụ sớm hơn tiết kiệm. Khi đó, tôi phải tính ra giá trị kinh tế của việc tiêu dùng ấy xem là về sau mình trả nợ thế nào. Thí dụ như để mua cái xe, cái nhà, hay để đầu tư vào hãng xưởng, v.v...

- Khi muốn đi vay, tôi có thể lập hồ sơ xin vay tiền ở ngân hàng và nhận sẽ trả tiền lãi cùng từng phần vốn tùy theo khả năng kiếm ra tiền của mình. Tôi cũng có thể đi vay bằng cách ký một tờ giấy nợ, gọi là trái phiếu, trên đó có cam kết là trả một phân lời giả dụ như 6%, và sẽ trả hết vốn trong một hạn kỳ nhất định. Ta gọi trường hợp thứ hai này là "phát hành trái phiếu". Người cho vay cầm lấy tờ giấy nợ ấy và tin là sẽ được trả định kỳ 6% của khoản tiền cho vay và đến kỳ hạn thì sẽ lấy lại phần vốn. Nếu trước hạn kỳ mà người chủ nợ cần tiền thì có thể bán tờ giấy nợ ấy cho ai khác và người mua sẽ là chủ nợ mới, được trả tiền lời và vốn khi đáo hạn. Việc phát hành và mua bán giấy nợ ấy được thực hiện trên thị trường trái phiếu.

Vũ Hoàng: Trong thí dụ này, có lẽ ông nhấn mạnh đến hai điều. Thứ nhất, đi vay là để tiêu dùng sớm hơn tiết kiệm và thứ hai là khi đi vay thì phải tính ra giá trị kinh tế của việc tiêu dùng sớm này, xem là về sau mình sẽ trả nợ thế nào. Có phải như vậy không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa rằng đúng như vậy. Hàng ngày, chúng ta đều có thể đi vay như thế khi thanh toán một khoản tiêu thụ sớm với thẻ tín dụng, lặng lẽ chịu lãi rồi trả lại từng phần vốn. Hàng tháng hay hàng năm, một doanh nghiệp cũng có thể đi vay như vậy ở các ngân hàng, khi đó, ngân hàng chủ nợ sẽ cùng với khách nợ thẩm định khả năng thanh toán trước khi chấp nhận cho vay. Vì Việt Nam và Trung Quốc đang điêu đứng do núi nợ xấu của ngân hàng thì ai cũng có thể nghĩ đến cách vay bằng trái phiếu. Khi phát hành trái phiếu thì chính người đi vay phải tính rất kỹ việc trả nợ vì khách nợ thật ra không biết là mình đi vay để làm gì, họ chỉ tin vào giá trị của tờ giấy nợ. Và giá trị ấy trực tiếp chi phối phân lời sẽ nhận, thí dụ như nếu thiếu tin tưởng thì họ đòi phân lời cao hơn. Vì thế, cái giá của tờ giấy nợ biến chuyển ngược với phân lời.   



000_Hkg851268-400.jpg
Ảnh minh họa chụp tại Hà Nội trước đây. AFP PHOTO.


Vũ Hoàng: Chúng ta bắt đầu đi vào phần chuyên môn rắc rối của câu chuyện. Trường hợp ở đây là chính nhà nước là khách nợ, tức là chủ thể phải tính toán sự lợi hại của việc đi vay. Khi Việt Nam tính toán việc phát hành một đợi trái phiếu nữa để đảo nợ thì đấy có nghĩa là gì?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Năm 2005, Việt Nam đã lần đầu phát hành công trái, tức là trái phiếu của công quyền, để huy động 750 triệu đô la trên thị trường tài chính New York. Tờ giấy nợ ấy ghi là vay trong hạn kỳ 10 năm với phân lời là 7,125%. Mục tiêu của việc đi vay 750 triệu là cho tập đoàn đóng tầu Vinashin của nhà nước có tiền đầu tư hầu kiếm ra lời để sẽ trả nợ. Nhà nước Việt Nam không ngờ tập đoàn ấy mắc nợ đến bốn tỷ đô la và vì quản lý tồi, bị tham nhũng đục khoét nên đã vỡ nợ. Tức là Việt Nam vay tiền để nuôi tham nhũng rồi phải è cổ trả nợ.

- Lần phát hành trái phiếu quốc tế thứ nhì là năm 2010 trên thị trường Singapore để huy động một tỷ đô la qua tờ công trái có hạn kỳ 10 năm và phân lời là 6,75%. Khi lưu hành trên thị trường thì phân lời lại cao hơn, lên tới 6,95% là do mức khả tín hay đáng tin thấp hơn. Lần đó, Việt Nam đi vay cho các tập đoàn kinh tế quốc doanh, như Điện Lực hay PetroViệt Nam.

- Xin nói thêm rằng các ông đảng viên cán bộ của nhà nước Hà Nội chẳng thể lớ ngớ đứng tại ngã tư của New York hay Singapore với một xấp giấy nợ rao bán cho thiên hạ để đem về bạc tỷ. Họ cần dịch vụ tư vấn chuyên môn của các tổ chức tài chính quốc tế có khả năng và uy tín làm trung gian, cho nên phải trả hoa hồng và lệ phí cho dịch vụ đi vay này. Các khoản phí tổn đó, như hoa hồng, lệ phí và phân lời, đều do công quỹ đài thọ, nghĩa là tiền của người dân đóng thuế.

 

Đắp nợ với phân lời rẻ hơn 

 

Vũ Hoàng: Bây giờ ta nói đến chuyện đảo nợ. Thưa ông, điều ấy có nghĩa là gì?


Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Ta không quên hai lần phát hành công trái ấy đều là giấy nợ dài hạn, có hạn kỳ 10 năm. Tức là Việt Nam vẫn đang phải trả tiền lời cho hai khoản nợ đó mà những con số li ti nhỏ nhặt sau dấu phẩy cũng vẫn là bạc triệu bạc tỷ ở nhà. Bây giờ nếu phát hành giấy nợ mới với phân lời thấp hơn thì tiền vay vào sẽ dùng để thanh toán nợ cũ sắp đáo hạn, nghĩa là thu hồi lại các trái phiếu đã phát hành trước đây. Mục tiêu cùa việc đi vay là đắp nợ với phân lời rẻ hơn.

Vũ Hoàng: Thưa ông, vì sao Việt Nam cho là phân lời sẽ rẻ hơn? Hỏi cách khác, tại sao lại vay nợ mới vào lúc này? 

Nếu phát hành giấy nợ mới với phân lời thấp hơn thì tiền vay vào sẽ dùng để thanh toán nợ cũ sắp đáo hạn, nghĩa là thu hồi lại các trái phiếu đã phát hành trước đây. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Dĩ nhiên là các giới chức Việt Nam chưa thể cho biết chi tiết và thật ra cũng chửa biết kết quả sẽ ra sao, nhưng ta nên mường tượng ra những yếu tố quyết định sau đây.

- Các ngân hàng trung gian làm dịch vụ phát hành cho Việt Nam có thể dạm bán trên thị trường tài chính, như tại New York, một số giấy nợ theo các điều kiện sơ khởi về hạn kỳ và phân lời. Thế rồi tùy theo sự đáp ứng của thị trường, tức là của các nhà đầu tư tài chính sẽ là chủ nợ khi nhận mua trái phiếu của Việt Nam, mà người ta sẽ ngã ngũ về giá cả như qua thể thức đấu thầu.

Vũ Hoàng: Khi ấy, thị trường tính toán như thế nào để ngã ngũ về giá cả?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trước hết, so với tình hình tài chính toàn cầu của dăm năm về trước thì hiện nay, lãi suất dài hạn trên các thị trường quốc tế đều thấp hơn sau những đợt bơm tiền kích thích kinh tế kể từ 2009-2010. Tức là nói chung phân lời đi vay trên thế giới đã giảm.

Thứ hai, Việt Nam càng hy vọng đi vay rẻ hơn nhờ sự thẩm định của các công ty lượng giá trái phiếu như Fitch hay Moody's Investors Service. Họ thấy tình hình vĩ mô có cải tiến, lạm phát đã lui, xuất khẩu của Việt Nam có tăng nên dự trữ ngoại tệ có vẻ dồi dào hơn, và rủi ro thấp hơn. Vì vậy, Moody's nâng cấp trái phiếu của Việt Nam lên một bậc hay Fitch đã xếp loại Việt Nam từ hạng "ổn định" lên "tích cực". Nói chung thì trái phiếu của Việt Nam vẫn còn bốn cấp nữa mới lên tới đẳng trật "đầu tư" nhưng so với mấy năm trước thì tình hình đã tạm khá hơn, nhờ vậy mà nếu có đi vay thì cũng trả giá rẻ hơn.

- Ngẫm lại thì khi các công ty lượng giá hạ thấp mức độ khả tín, nhà nước Việt Nam cứ cãi là bị họ đánh giá sai, chứ thật ra cách thẩm định của quốc tế có chi phối sự tính toán của thị trường, rồi nhà nước Việt Nam mới nương theo đó mà tính đến việc phát hành trái phiếu để trả các khoản nợ đáo hạn trước đây đã vay với tiền lời quá cao vì rủi ro quá lớn.

Vũ Hoàng: Nói đến rủi ro, thưa ông, đâu là rủi ro cho Việt Nam khi đi vay ngoại tệ như vậy?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Nhìn từ ngoài vào trong, từ khung cảnh toàn cầu đến hoàn cảnh riêng của Việt Nam thì đây là những điều ta nên chú ý.

- Trước hết, khung cảnh toàn cầu có nhiếu bất trắc và thay đổi khi Hoa Kỳ thu hồi dần biện pháp bơm tiền và vuốt nhọn chính sách tiền tệ như đã thông báo từ năm ngoái. Cụ thể là lãi suất tại Mỹ có thể tăng và gây bất ổn lớn. Thứ hai là núi nợ của Trung Quốc có thể sụp đổ như thiên hạ đã báo động. Thứ ba là các vụ khủng hoảng về an ninh như tại Ukraine hay Trung Đông hoặc việc xứ Scotland đòi ra khỏi Vương quốc Anh. Những biến động ấy có thể làm lãi suất thăng giáng khá bất ngờ và đột ngột trong những năm tới.

Vũ Hoàng: Quả thật là tình hình thế giới đang có nhiều bất ổn và điều ấy cũng tác động vào gánh nặng tài chính của Việt Nam. Thế còn những rủi ro bên trong Việt Nam, đâu là những điều mà người ta nên theo dõi?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Quả là nhìn vào bên trong, Việt Nam cũng có thể bị nhiều loại rủi ro.

- Thứ nhất là rủi ro chính trị ở bên một xứ Trung Quốc có nhiếu ý đồ đen tối như ta đã thấy từ vụ dàn khoan Hải dương và các cuộc biểu tình bạo động hồi Tháng Năm. Bất ổn đó chi phối sự câ nhắc của giới đầu tư quốc tế, thí dụ như khi họ tháo chạy khỏi thị trường Việt Nam và coi rẻ giấy nợ của Việt Nam.

- Thứ hai là loại rủi ro tín dụng nếu nhà nước mất khả năng thanh toán, dù rằng có in bạc hay tăng thuế để trả nợ. Nhiều quốc gia đã từng bị như vậy làm công khố phiếu trở thành giấy lộn và phân lời tăng vọt lên trời.

- Thứ ba, quan trọng nhất ở đây vì Việt Nam đi vay ngoại tệ là rủi ro về ngoại hối. Vay bằng đô la thì phải trả bằng đô la. Khi đi vay thì một đô la trị giá hai vạn, khi phải trả lại phải mất hai vạn rưởi mới mua được một đô la thì ngoài chuyện phân lời đắt đỏ hơn, Việt Nam còn đỏ mắt để có ngoại tệ trả nợ. Sau cùng, nếu quản lý kém thì Việt Nam còn có thể bị lại nạn lạm phát trên hai số, làm đồng tiền các mất giá và gánh nợ lại càng nặng nề hơn trước. Chúng ta cũng chẳng thể quên được nhiều trái bom nổ chậm của Việt Nam mà diễn đàn này đã nói tói.

- Trong một kỳ sau, có lẽ ta sẽ tìm hiểu về chuyện vỡ nợ của một quốc gia giàu tài nguyên mà quản lý quá tồi tệ là Argentina khiến xứ này bị đuổi ra khỏi thị trường tài chính quốc tế trong nhiều năm liền. Câu kết luận ở đây vẫn là đi vay tức là tiêu sớm, cho nên phải cân nhắc khi tiêu tiền để kinh tế khỏi tiêu vong!

Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc trao đổi này.