Thứ Sáu, tháng 7 03, 2015

Ếch Xít – Hy Lạp Xé Chiếu



Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Tribune 150702

Thà lăn ra ngoài còn hơn nằm trên thảm cỏ…

 * Trong cõi đó, chỉ có hai nữ lưu Merkel và Lagarde là đáng mặt hào kiệt *



Nếu trí nhớ của người viết vẫn còn thì hình như là lần đầu tiên mà nỗi hoạn nạn của đồng Euro được đề cập trên cột bào này là vào đầu Tháng 10… năm 2007. Gần như là từ tiền kiếp xa xôi khi ta thấy “sông Trường giang, sóng sau dồn sóng trước”, tin tức hàng ngày hàng giờ cứ đuổi nhau trên màn ảnh. Hoàn cảnh “thông tin tức thời”, real time, khiến người ta khó biết được chuỗi diễn biến trước sau và tương quan nhân quả: biến cố nào xảy ra trước và có thể là nguyên nhân – có thể thôi – của một biến cố xuất hiện sau?

Tuần qua, chúng ta gặp lại hiện tượng đó trong vụ khủng hoảng của Hy Lạp.


***


Đầu năm nay, người dân xứ này đã bầu lên một tập hợp cực tả có tên tắt là Syriza gồm các chính trị gia trong đám ô hợp của 22 tổ chức lớn nhỏ. Chính quyền Syriza có đủ mặt trí thức cực tả, đảng viên Cộng sản từ Đệ tam qua Đệ tứ đến Maoist và cả các phần tử chống tư bản chủ nghĩa, kinh tế thị trường và hội nhập Âu châu. Vì các đảng truyền thống từ trung tả đến trung hữu đều mất hết uy tín và ảnh hưởng sau năm năm khủng hoảng không lối ra, cử tri Hy Lạp bầu lên một tập thể kỳ lạ như vậy. Nét chung của họ là chưa từng sống trong kinh tế thị trường – một môi trường họ bị dị ứng – mà cứ mơ chuyện cung trăng.

Tập thể ấy đắc cử vì đã hứa hẹn bốn điều bất khả. Thứ nhất: không giảm chi và áp dụng chính sách kinh tế khắc khổ để chấn chỉnh lại việc công chi thu. Thứ hai: còn tăng chi qua việc nâng mức hưu bổng cho người cao niên. Thứ ba: thương thuyết với các chủ nợ là Liên hiệp Âu châu, Ngân hàng Phát triển Âu châu ECB, Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF và một số quốc gia Âu Châu, việc xóa nợ đợt ba và tung thêm tiền cấp cứu hệ thống ngân hàng thiếu thanh khoản mà khỏi chấp hành toàn bộ chánh sách chẩn chỉnh chi thu được yêu cầu. Thứ tư: đạt được ngần ấy đòi hỏi mà vẫn ở lại trong hệ thống tiền tệ thống nhất là khối Euro.

Bốn điều mâu thuẫn này thật cũng bất khả như khả năng trả nợ của Hy Lạp và gặp phản ứng mạnh từ các chủ nợ. Họ coi tập thể Syriza là “thiếu trưởng thành” – chữ của bà Christine Lagarde, Tổng giám đốc IMF. Người viết này thì không được lịch sự như vậy mà gọi họ là bọn con nít mị dân, có ý vỗ nợ và bắt bí người khác bằng lời hăm là nếu không thì em tự thiêu ngay giữa chợ vào giờ cao điểm.

Sau năm tháng thương thuyết gay go như vậy, giải pháp cứu vãn có điều kiện của Âu Châu đi vào bế tắc khi Thủ tướng Alexis Tsipras bỏ họp thượng đỉnh hôm Thứ Bảy 27 mà về thủ đô Hy Lạp tuyên bố là sẽ tổ chức trưng cầu dân ý vào mùng năm Tháng Bảy này. Sau đó là năm ngày đấu trí và đấu khẩu giữa Âu Châu và Syriza, Âu Châu không nhượng bộ. Còn Thủ tướng Tsipras phóng ra những tín hiệu trái ngược để vừa đánh lừa dư luận ở nhà vừa tiếp tục mặc cả với Âu Châu.


***

Trong khung cảnh thông tin tức thời, giữa các nhiễu âm dễ gây loạn trí, đây là sự thật trước mắt:

- Dân Hy Lạp đang vất vả, hệ thống ngân hàng bị đóng, chế độ chuyển ngân bị kiểm soát và mỗi ngày thì các trương chủ chỉ được phép rút 60 Euro (khoảng 67 đô la) cho nhu cầu chi dụng thường nhật. Nếu các ngân hàng Hy Lạp không được Âu Châu châm tiền cấp cứu trong khuôn khổ gọi là Emergency Liquidity Assistance (ELA) thì số tiền được rút ra có thể chỉ còn là 20 Euro.

- Hy Lạp đã không thanh toán cho IMF món nợ đáo hạn hôm 30 Tháng Sáu (cỡ một tỷ 730 triệu đô la), sẽ không thể trả Liên Âu món nợ trị giá khoảng ba tỷ 850 triệu đô la đáo hạn vào ngày 20 Tháng Bảy và món nợ trị giá khoảng ba tỷ rưỡi vào Tháng Tám, v.v…. Chuyện vỡ nợ từng phần và toàn phần đang xảy ra khi Hy Lạp đang mắc nợ khoảng 350 tỷ đô la.

- Ngày mùng năm này, trong cuộc trưng cầu dân chúng Hy Lạp sẽ làm một việc vô vị. Sau khi lật lọng đến lúc cuối thì chiều Thứ Tư mùng một, giờ Âu Châu, Thủ tướng Tsipras tuyên bố vẫn tổ chức trưng cầu ý kiến vào Chủ Nhật mùng năm và kêu gọi dân chúng bỏ phiếu KHÔNG, là không đồng ý với giải pháp cấu cứu có điều kiện do Liên Âu đề nghị. Nhưng vì các nước Âu Châu đã rút lại đề nghị này và không muốn nói chuyện gì thêm cho đến sau ngày mùng Năm, việc bày tỏ ý kiến về một văn kiện không còn nữa chỉ là việc vô ích!

- Trong trận đấu trí, Liên Âu muốn dân Hy Lạp cân nhắc và cho biết là họ chống hay ủng hộ việc hội nhập vào Âu Châu và có còn muốn quốc gia vẫn là thành viên của khối Euro hay chăng. Syriza  thì nhập nhằng trong cách nêu ra câu hỏi có ẩn ý về đề nghị (đã hủy bỏ) của Âu Châu để dân Hy Lạp trả lời. Mục tiêu là trong cả hai giả thuyết chống hay thuận, không hay có, họ vẫn hy vọng duy trì được lập trường thống nhất bên trong tập thể, không bị bỏ phiếu bất tín nhiệm và nhờ cái thế là chính trường Hy Lạp chẳng còn ai có thể cầm quyền nên sẽ trở lại đàm phán tiếp với Âu Châu. 

Đấy là mục tiêu ban đầu của kẻ đánh bài ba lá ngoài chợ trời. 

Nhưng lần này thì Liên Âu, với nước Đức giữ vai chủ chốt, hết còn kiên nhẫn nữa và mặc nhiên đồng ý với kịch bản Grexit, cho Hy Lạp ra ngoài, để cứu vãn phần còn lại của khối Euro.

Nếu điều ấy xảy ra từ nay đến cuối năm thiên hạ sẽ ra sao và Hy Lạp sẽ làm gì?


***

Thật ra, chuyện xé chiều ngồi riêng hoặc ly khai về tiền tệ như vậy đã từng xảy ra trong lịch sử.

Gần bảy chục quốc gia đã làm như vậy trong thế kỷ 20. Đấy là trường hợp của Đế quốc Hung-Áo năm 1919, của Ấn Độ và Cộng hoà Hồi quốc Pakistan năm 1947, rồi của Pakistan với Cộng hoà Đông hồi Bangladesh năm 1971. Gần hơn thì có các nước trong Liên bang Xô viết năm 1992 và Tiệp Khắc (Czechoslovakia) năm 1993 khi xứ này chia hai thành Cộng hòa Tiệp và Slovakia, một sự chia tay êm thắm....

Bây giờ, nếu Hy Lạp không còn ở trong khối Euro nữa, chuyện gì sẽ xảy ra cho Hy Lạp?

Trước hết, có chuyện... đổi tiền. Trên lãnh thổ Hy Lạp sẽ có hai đồng tiền, đồng Euro (cũ) và đồng Drachma mới (mà cũ), ít ra là trong dăm ba tháng. Tiền mới sẽ do viện phát hành tuôn ra từ máy in, tiền Euro thì bị thu hồi. Và trở thành vô giá trị sau khi bị... xâm vào mông bằng con dấu đỏ, hoặc bị đục lỗ, v.v.... Chế độ kiểm soát hối đoái được thiết lập tại biên giới (mở ngỏ cho hàng hoá và dân chúng trong khuôn khổ Âu Châu thống nhất) để tránh nạn tẩu tán đồng Euro sạch, chưa bị đánh dấu. Tất nhiên là vẫn có nhiều khoản tài sản  bị thất thoát vì vượt biên tỵ nạn trong các trương mục ngân hàng ở xứ khác. Nhưng rồi đồng Drachma xuất hiện ngày một nhiều hơn nhờ tốc độ một ngày ba ca của nhà in.... 

Trong vòng từ ba đến sáu tháng, tình hình sẽ khá tèm lem vất vả. 

Rồi Hy Lạp có toàn quyền quyết định về hối suất hay tỷ giá đồng bạc mới so với đồng Euro để giải quyết việc thanh toán các khoản nợ của nhân dân với nhau. Còn các khoản nợ ngoại quốc (của người dân và chính phủ Hy Lạp) thì phải có sự quy định của một cơ chế Âu châu có thẩm quyền về trái phiếu hay tín dụng. Đấy là lúc người ta nói chuyện về tự nguyện ly khai hay bị trục xuất. Các quốc gia thật ra đều muốn Hy Lạp còn sống sót và không bị đại loạn, việc để Hy Lạp ra đi chính là giải pháp cho nhu cầu đó. 

Từ quyết định ly khai này, người ta sẽ gặp hiện tượng tạm gọi là kiện toàn sổ sách kế toán, nói nôm na là thanh toán nợ nần trong vòng lễ giáo. Các khoản tín dụng nội địa (thẻ tín dụng hay nợ gia cư) sẽ do chính quyền thanh thỏa thay cho các ngân hàng và việc định giá lại khoản nợ theo hối suất mới thì cũng sẽ xoá bớt một số nợ nần cho tư nhân (kể cả tư doanh). 

Chuyện rắc rối hơn sẽ là khoản ngoại trái của các doanh nghiệp Hy Lạp đã vay mượn nước ngoài bằng đồng Euro chẳng hạn. Bây giờ làm sao thanh toán bằng đồng Drachma? Họ dễ phá sản vì trả nợ cũ bằng đồng tiền mới, hiển nhiên là có giá trị thấp hơn ít ra là 30% nên phải mất nhiều tiền hơn. Các nước Đông Á bị khủng hoảng thời 1997-1998 đều gặp chuyện ấy khi nhiều doanh nghiệp vỡ nợ. Nhưng sau đó, các doanh nghiệp đã có một nền tảng kế toán, bảng kết toán tài sản, thăng bằng hơn, để rồi tiếp tục là rồng cọp bay lên. 

Khủng hoảng nợ nần của Âu Châu có thể còn tàn tệ hơn các cuộc khủng hoảng tương tự trong những nước gọi là đang phát triển, như Argentina, Mexico, khối Đông Á, và việc thoát hiểm cũng có thể học ra từ kinh nghiệm của các nước này.

Hậu quả cho Hy Lạp: Kinh tế sẽ suy trầm nặng trong một vài năm rồi sẽ phục hồi vì từ đó các doanh nghiệp vẫn có thể vay mượn trên thị trường quốc tể để sản xuất. Nếu họ chịu khó đi làm hơn là du dương hát hỏng ngoài bờ biển tuyệt vời và chờ chính quyền trợ cấp.

Các quốc gia biên tế kia cũng thế. Nếu họ ra khỏi khối Euro thì trên thị trường Âu Châu sẽ xuất hiện các đồng bạc mới, bị phá giá, như đồng Pesetas, Escudos, đồng Lires hay đồng Punts. Khi ấy, ta sẽ thấy nhiều nước vỡ nợ, nhiều doanh nghiệp khánh tận, đồng bạc hết được giàng giá vào một ngoại tệ khác mà được thả nổi - hoặc nhất thời nằm trong chế độ quản lý hối đoái, như nhiều nước Đông Á đã tạm thời áp dụng sau vụ khủng hoảng 1997. Sau những tháng trầm luân, các nước mắc nợ này vẫn còn cơ hội phục hồi. Thay vì cứ dập dình chìm lỉm như trong mấy năm qua – và gieo họa cho thế giới.

Còn lại, khối Euro sẽ là gì, Liên hiệp Âu châu sẽ ra sao, ta có thể tìm hiểu trong một dịp khác, sau khi thấy là như nhiều quốc gia bị khủng hoảng và xé chiếu trong quá khứ, những nước đang mấp mé ngoài biên của Âu châu có thể lăn ra ngoài và đứng dậy được. 

Thà như vậy còn hơn là nằm sưởi nắng trên thảm cỏ, bụng đói meo. Thảm lắm!



Thứ Năm, tháng 7 02, 2015

Grexit - Rồi Sao?


Hùng Tâm - Hồ Sơ Người-Việt 150701


Hy Lạp và Bi Hài Kịch Âu Châu 


 * Bi Kịch Hy Lạp và Các Chính Khách Syriza *



Từ khi Hy Lạp hết khả năng thanh toán món nợ với Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF, trị giá khoảng một tỷ 550 triệu Euro (tương đương một tỷ 730 triệu Mỹ kim) và đáo hạn ngày 30 Tháng Sáu, nhiều người hết còn biết là chuyện gì đang xảy ra. Trên nguyên tắc, đến đêm 30 rạng ngày hôm sau, vì Chính quyền Hy Lạp không đạt thỏa thuận về một giải pháp cứu nguy tài chánh với các chủ nợ chính yếu là Liên hiệp Âu châu, Ngân hàng Trung ương Âu châu ECB và Quỹ IMF, Hy Lạp chính thức bước vào giai đoạn vỡ nợ. 

Việc đàm phán về giải pháp cứu nguy tan vỡ từ hôm Thứ Bảy 27 vì Chính quyền của tập hợp các lực lượng cực tả Syriza dời buổi họp trở về loan báo quyết định sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý vào Chủ Nhật mùng bốn Tháng Bảy. Trưng cầu dân ý về chuyện gì, được trình bày ra sao cho người dân, với giải pháp nào cho dân chọn lựa? Những câu hỏi căn bản này cũng chẳng rõ ràng. 

Thế rồi tin tức dồn dập từng giờ trong ngày Thứ Tư mùng một Tháng Bảy, giờ Âu Châu, khiến những người theo dõi cũng hết biết luôn. Ở tại chỗ, các ngân hàng được lệnh đóng cửa và mọi dịch vụ chuyển ngân đều bị kiểm soát, nhưng tình hình chính trị còn nguy kịch và rắc rối hơn vậy.

Thí dụ như vào giờ chót ngày Thứ Ba, Thủ tướng Hy Lạp là Alexis Tsipras gửi công điện cho các định chế chủ nợ, rằng Chính phủ của ông có thể đưa ra một đề nghị dàn xếp. Nhưng hy vọng chẳng kéo dài vì các phe trong cuộc tung ra nhiều tuyên bố trái ngược nhằm tác động vào dư luận Âu Châu và Hy Lạp, cho đến khi ông Tsipras lại đổi ý vào chiều Thứ Tư. Ông lên truyền hình xác định rằng vẫn có trưng cầu dân ý và kêu gọi dân chúng trả lời “Không”, tức là bác bỏ giải pháp cấp cứu có điều kiện của Âu Châu. 

Trong trường hợp đó, Hy Lạp ra khỏi khối Euro, hết sử dụng đồng bạc Âu châu và phải phát hành lại đồng Drachma? Sau đó thì sao? Hồ Sơ Người-Việt xin tổng hợp nhiều dữ kiện khác nhau của vụ khủng hoảng Hy Lạp vì vấn đề không chỉ là tài chánh hay kinh tế….


Hồ Sơ Euro


Về đại thể, Hy Lạp mắc nợ khoảng 315,5 tỷ Euro (tương đương với 350 tỷ đô la), chủ yếu là nợ các định chế Âu Châu, nhiều nhất là “tam đầu chế” Liên Âu, Ngân hàng ECB và Quỹ IMF. Với nền kinh tế sa sút liên tục và mất 25% sản lượng trong năm năm qua, và nay chỉ còn 200 tỷ đô la một năm, Hy Lạp không thể trả được các khoản nợ ấy mà muốn cần vay thêm Ngân hàng ECB theo thủ tục khẩn cấp một số nợ ngắn hạn để giải quyết nhu cầu thanh khoản là tiền mặt. 

Hy Lạp là một thất bại kinh tế vì tệ nạn chính trị. Kinh tế xứ này không thể có tương lai nếu không cải cách, nhưng chẳng ai muốn cải cách vì sợ mất đặc quyền. Thất nghiệp tại Hy Lạp đã lên tới 26% nhưng 50% thành phần trẻ hiện không có việc. Tệ nạn chính trị là sau nhiều thập niên lãnh đạo của đảng Xã Hội (Phong trào “Panhellenic Socialist Movement” gọi tắt là PASOK), Hy Lạp đi theo chính sách bao cấp và bảo vệ quyền lợi của một thiểu số thân tín với gia đình Papandreou có ba đời ông, cha và con (Georgios, Andreas và George) đều từng là Thủ tướng. Hy Lạp còn cải sửa thống kê kinh tế để đủ tiêu chuẩn gia nhập khối Euro và sau đó không thể theo kịp đà tiến hóa của các quốc gia khác.

Việc Hy Lạp được gia nhập khối Euro là một sai lầm của Âu Châu, có thể là vì lý do chính trị: xứ này có vị trí địa dư tại một khu vực nóng và là thành viên của Minh ước NATO nên được biệt đãi cho tới ngày phá sản.

Sau năm năm thương thuyết, và ráo riết nhất từ đầu năm khi tập hợp cực tả Syriza được cử tri bầu lên vào ngày 25 Tháng Giêng năm nay, Hy Lạp vừa muốn các chủ nợ xóa bớt một phần nợ và lại cho vay thêm tiền. Liên minh cầm quyền của tập hợp Syriza có đa số rất mỏng trong Quốc hội là 11 ghế và sở dĩ đắc cử là vì hứa hẹn 1) không cắt giảm chi tiêu mà còn tăng lương hưu bổng, và 2) thương thuyết việc giảm nợ với Âu Châu, mà 3) vẫn ở trong khối Euro. Điều này rất nan giải. 

Có tiền là nhờ sự chung góp của dân đóng thuế hay các nước thành viên, các chủ nợ không thể và cũng chẳng muốn thỏa mãn đòi hỏi đó mà còn yêu cầu Hy Lạp phải chấn chỉnh lại việc chi tiêu, cụ thể giảm chi và tăng thu, và cải cách cơ chế kinh tế để gia tăng sản lượng kinh tế trong lâu dài. 

Mâu thuẫn về yêu cầu đó dẫn tới bế tắc và Chính quyền Syriza quay về hỏi xem người dân có đồng ý với những yêu cầu của chủ nợ hay không. Sau đây là ba kịch bản về những gì có thể xảy ra sau cuộc trưng cầu dân ý vào ngày mùng năm.


Ba Kịch Bản

Tùy theo lá phiếu của dân chúng, người ta có thể nghĩ ra ba kịch bản là 1) Không; 2) Có; và… Có, Nhưng Mà.

Giả Thuyết “Không”: Nếu cử tri không đồng ý với đề nghị của Âu Châu, qua cách trình bày và diễn giải của Syriza, nhiều phần thì Hy Lạp sẽ ra khỏi khối Euro, được gọi là Grexit, từ cách chơi chữ Greece và Exit. 

Tập hợp Syriza thuộc thành phần cực tả, từ Cộng sản đến Maoist, được ủy quyền lãnh đạo là để giảm nợ mà vẫn ở trong khối Euro. Nếu cử tri không đồng ý với đề nghị của Âu Châu thì Hy Lạp hết nguồn tài trợ và sẽ vỡ nợ, đã không thanh toán được nợ của IMF cũng chẳng thể trả nợ Âu Châu vào ngày 20 này, trong khi đó hệ thống ngân hàng bị mất vốn và phải đóng cửa để khỏi phá sản. Kết cuộc thì Hy Lạp sẽ ra khỏi khối Euro, dùng lại đồng Drachma chắc chắn là bị mất giá. Khi ấy, tập hợp Syriza cũng chẳng còn hy vọng cầm quyền và chính phủ đổ, dân chúng sẽ phải bầu lại cho một đa số khác.

Giả Thuyết "Có": Cử tri đồng ý với đề nghị của Âu Châu và tạm đẩy lui kịch bản Grexit. 

Vì đến lúc cuối, Chính quyền Syriza còn đề nghị dân chúng bỏ phiếu chống, các chủ nợ Âu Châu sẽ nhân kết quả này mà nhấn mạnh rằng Syriza không đáng tin nên họ sẽ chỉ thảo luận việc giảm nợ cho một chính quyền khác. Nghĩa là Syriza cũng có thể bị bỏ phiếu bất tín nhiệm và Hy Lạp câu giờ cho đến khi dân chúng bầu ra một đa số khác. Vấn đề ở đây là chính trường Hy Lạp không có lực lượng nào đủ mạnh khả dĩ thành lập một liên minh cầm quyền thay thế Syriza. Tức là tình hình vẫn chưa êm và còn loạn thêm nếu cử tri dồn phiếu cho cánh cực hữu hay xu hướng chống Âu Châu.

Giả Thuyết "Có, Nhưng Mà": Trong cả hai kịch bản Có-Không, Chính quyền Syriza có thể sẽ đổ mà Hy Lạp vẫn khó tìm ra một giải pháp thay thế. Vì vậy, trong giả thuyết cử tri đồng ý với đề nghị của Âu Châu, Thủ tướng Tsipras và các đồng chí có thể nhân đó tìm ra một giải pháp qua ba ngả lách.

Ngả lách thứ nhất là trình bày với các thành phần cực đoan trong tập hợp của mình rằng dù ta đã vận động chống lại đề nghị của Âu Châu, dân Hy Lạp vẫn muốn thương thuyết và ở lại trong khối Euro cho nên ta phải dung hòa để vẫn còn cầm quyền. Mục tiêu là bảo toàn được đoàn kết bên trong để khỏi bị bất tín nhiệm. Ngả thứ hai là thuyết phục quốc dân rằng Syriza vẫn là hy vọng khá nhất để đàm phán lại với Âu Châu cho những điều kiện khả quan hơn. Mục tiêu vẫn là cầm quyền. Ngả thứ ba là trình bày với các chủ nợ rằng thà là họ nhân nhượng một chút với Hy Lạp còn hơn là mất hết. Mục tiêu vẫn là mặc cả với các chủ nợ. Kịch bản này có xác suất cao vì đấy là chiến lược ban đầu của Syriza. Cùng lắm thì Tsipras sẽ tìm ra một liên minh mới với các phe nhóm rất ô hợp.

Nghĩa là trong cả ba giả thuyết, Âu Châu vẫn xoay về chốn cũ và tái thương thuyết với một khách nợ thiếu tiền mà đầy thủ đoạn. Các chủ nợ đều đã quá chán ngán với trò bội tín ấy nên chưa chắc đã đồng ý với việc thương thuyết lại: Âu Châu chưa ra khỏi khủng hoảng và trước sau gì cũng vẫn trở lại quyết định “Grexit”. Một là Hy Lạp xin ra, hai là Hy Lạp bị đuổi ra. 

Lý do là quốc gia mạnh nhất và có thẩm quyền nhất trong khối chủ nợ là nước Đức đã hết kiên nhẫn và muốn có kịch bản này để còn cứu vãn được khối Euro với các thành viên còn lại. Tại sao?


Liên Âu Sau Grexit


Kinh tế rất nhỏ và mục nát của Hy Lạp chẳng có sức nặng gì với khối Euro hay cả tổ chức Liên Âu. Các ngân hàng chủ nợ của Âu Châu đều đã bán lại nợ và rút khỏi Hy Lạp nên các chủ nợ mới là ba định chế nói trên. Việc Hy Lạp ra khỏi Euro không thể gây khủng hoảng kinh tế hay tài chánh cho Âu Châu (hay Hoa Kỳ).

Sở dĩ Cộng hòa Liên bang Đức phải giải quyết hồ sơ Hy Lạp chính là để làm gương cho các quốc gia mắc nợ tại miền Nam, như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha hay Ý Đại Lợi. Và sau khi thanh toán xong món nợ Hy Lạp, nước Đức hy vọng sẽ có một nền tảng thuần nhất hơn về chánh sách và vững mạnh hơn về chính trị.

Nhưng, các vấn đề căn bản của Liên Âu thì vẫn còn nguyên vẹn. Hệ thống quan thuế này không có quyền lực chính trị và phải dung hòa nhiều đòi hỏi trái ngược của từng quốc gia. Sau khi giải quyết xong món nợ Hy Lạp, các vấn đề tiềm ẩn vẫn nổi lên. Và vụ Hy Lạp ra đi sẽ dẫn tới nhiều rạn nứt hơn trong nội bộ Liên Âu


------

Kết luận ở đây là gì?

Hy Lạp đang mở màn cho nhiều biến động trầm trọng hơn tại Âu Châu trong những năm tới.

Thứ Tư, tháng 7 01, 2015

Thị Trường Chứng Khoán Với Màu Sắc Trung Quốc

Nguyên Lam & Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA Ngày 150701
Diễn đàn Kinh tế

Nhà nước moi tiền dân đi đánh bạc  

Một ngưới Trung Quốc lo ngại nhìn vào giá của cổ phiếu (màu đỏ cho giá cả tăng cao và màu xanh lá cây cho giá xuống) tại một trung tâm môi giới chứng khoán ở thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang phía đông của Trung Quốc, 19 Tháng sáu 2015.
* Một người Trung Quốc lo ngại nhìn vào giá của cổ phiếu (màu đỏ cho giá cả tăng và màu xanh lá cây cho giá hạ) tại một trung tâm môi giới chứng khoán ở thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang phía Đông của Trung Quốc, 19 Tháng Sáu 2015. Ảnh AFP




Thị trường chứng khoán của Trung Quốc đang bị dao động nặng sau khi sụt giá mất một phần năm trong hai tuần khiến Chính quyền phải hạ lãi suất và tỷ lệ dự trữ của các ngân hàng để kích thích. Giữa những bất trắc đang chờ đợi giới đầu tư, Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu đặc tính của thị trường chứng khoán Trung Quốc qua phần phân tích của chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa. Xin qúy thính giả theo dõi cuộc trao đổi do Nguyên Lam thực hiện sau đây.


Nguyên Lam: Xin kính chào ông Nghĩa. Hôm Thứ Sáu 26, chỉ nội một ngày mà Chỉ số Phức hợp của thị trường Thượng Hải, là Shanghai Composite Index sụt 7,4%, tức là mất 19% từ đỉnh cao ngày 12 Tháng Sáu. Hai sàn giao dịch  cũng giảm tương tự là Thẩm Quyến mất 20% và ChiNext mất 27% so với đỉnh điểm vào đầu Tháng Sáu. Qua ngày Thứ Bảy 27, Ngân hàng Trung ương của Bắc Kinh đột ngột cắt lãi suất tài trợ 25 điểm cơ bản, tức là 0,25%, và hạ mức dự trữ pháp định xuống chỉ còn 2%. Vậy mà đến ngày Thứ Hai 29, các thị trường chứng khoán xứ này vẫn mất giá, tổng cộng là hơn một phần năm so với đỉnh cao của họ. Giới giao dịch cổ phiếu cho là thị trường chứng khoán Trung Quốc bắt đầu trào lưu sụt giá mà họ gọi là “bear market”, thị trường ủ rũ tựa con gấu. Qua ngày Thứ Ba 30 thì các chỉ số đã tăng chút đỉnh, nhưng có thể là sẽ còn bị nhiều dao động trong thời gian tới. Vì vậy, xin ông phân tích cho thính giả của chúng ta những đặc điểm đáng chú ý của thị trường này và nếu có thể thì đưa ra vài tiến báo về chiều hướng tương lai.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin được nói ngay là chúng ta đang bước vào một thị trường chẳng giống ai, xin gọi đó là “thị trường chứng khoán với màu sắc Trung Quốc”. Đặc tính đó là Bắc Kinh đánh cá về kinh tế với đồng tiền của người dân.

Nguyên Lam: Chúng tôi hiểu rằng ông vừa nêu một kết luận tổng hợp động thái Trung Quốc từ nhiều năm. Nếu vậy thì xin ông bắt đầu bằng sự kiện là trong vòng một năm 12 tháng vừa qua các thị trường chứng khoán xứ này đã tăng vọt gần gấp đôi trước khi bị sụt kể từ ngày 12 và nay đang ở giữa giai đoạn dao động. Thế đặc tính hay màu sắc Trung Quốc là gì ở trong trào lưu này?

Khi thị trường giảm giá mạnh thì nhà nước lại nhảy vào can thiệp để khích lệ tinh thần dân chúng. Đây là một đặc điểm của Trung Quốc vì các xứ khác ít khi để Bộ Tài Chính, Ngân hàng Trung ương hay Ủy ban Giao dịch Chứng khoán nhảy vào thị trường để làm sai lệch quy luật cung cầu và chiều hướng giá cả - Nguyễn-Xuân Nghĩa


Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Ta phải lùi xa hơn thời khoảng một năm và nhìn sâu hơn vào quá khứ thì mới dám nói đến các đặc tính của thị trường này. Giữa năm 2007, tức là đúng tám năm về trước, thị trường chứng khoán Trung Quốc cũng đã có một vụ sụt giá mất 16% vào ngày 30 Tháng Năm, khi ấy dân Tầu chơi stock gọi là “sự biến 530”. Khi ấy, lãnh đạo Bắc Kinh cũng đã có biện pháp can thiệp để khôi phục niềm tin của giới đầu tư qua quyết định thay đổi thuế suất đánh trên các nghiệp vụ giao dịch.

- Nhìn xa hơn vào toàn cảnh thì cứ giáp Tết Nguyên Đán là các thị trường chứng khoán của Tầu giảm giá vì dân đầu tư bán ra để lấy tiền về ăn Tết và mỗi khi thị trường giảm giá mạnh thì nhà nước lại nhảy vào can thiệp để khích lệ tinh thần dân chúng. Đây là một đặc điểm của Trung Quốc vì các xứ khác ít khi để Bộ Tài Chính, Ngân hàng Trung ương hay Ủy ban Giao dịch Chứng khoán nhảy vào thị trường để làm sai lệch quy luật cung cầu và chiều hướng giá cả. Người ta chỉ đảm bảo luật lệ minh bạch và áp dụng nhất quán để giới đầu tư và doanh nghiệp tính toán lợi hại trên một thị trường có mục tiêu cơ bản là huy động vốn cho doanh nghiệp. Vụ thị trường cổ phiếu  Tầu tăng giá trong năm qua và thật ra là lên gấp ba từ hơn ba năm qua cũng nằm trong đặc tính ấy.

Nguyên Lam: Ông vừa nêu ra một nhận xét đáng chú ý là trào lưu tăng giá này đã khởi sự từ ba năm trước, chứ không phải từ một năm qua. Thưa ông, nguyên do nào hay biện pháp gì của Bắc Kinh đã thổi lên vụ tăng giá đó?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta nên nhìn vào biện pháp này thì thấy ra rủi ro ngày nay của thị trường chứng khoán Trung Quốc. Giới quan sát gọi đây là “ảo thuật của Bắc Kinh”, tôi gọi đây là “xảo thuật moi tiền của nhà nước”.

- Từ năm 2010, Bắc Kinh đã cho nhà đầu tư vay tiền của các doanh nghiệp môi giới chứng khoán để mua cổ phiếu. Biện pháp giải tỏa này được mở rộng hơn từ năm 2012 và là động lực của vụ cổ phiếu lên giá. Chuyện nay nó hơi chuyên môn một chút nên ta cần giải thích thêm:

- Một cách thông thường thì nhà đầu tư là người có tiền tiết kiệm không cần tiêu ngay nên mới đem khoản tiền gọi là dư dôi đó đi đầu tư. Thí dụ như vào thị trường cổ phiếu hay trái phiếu hoặc thị trường bất động sản, hoặc đơn giản nhất là ký thác vào một trương mục tiết kiệm ngân hàng để kiếm lời. Nguyên tắc an toàn ở đây là chỉ đầu tư và lấy rủi ro nếu mà dù mình có thua lỗ mất tiền thì sinh hoạt thường nhật của gia đình cũng không bị thiệt hại gì. Nhưng vì ham lời và tin rằng thị trường sẽ còn lên giá, người ta mới đi vay tiền để đưa vào nghiệp vụ đầu tư đó.

Nguyên Lam: Thưa ông, Nguyên Lam xin hỏi ngay rằng người ta đi vay ở đâu?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Người ta có thể vay mượn trong gia đình bè bạn nhưng rất hiếm vì chẳng ai muốn cho người khác vay để đưa tiền vào một nghiệp vụ khó hiểu. Cũng chẳng ngân hàng nào cho thân chủ vay tiền để chơi stock vì không thẩm định được rủi ro của việc sử dụng và sinh lời. Trên thị trường chứng khoán, giới đầu tư cũng không thể gõ cửa một doanh nghiệp để bảo rằng tôi xin đưa tiền này ra mua cổ phiếu của quý vị. Họ cần các công ty chuyên môn làm nghiệp vụ trung gian là đưa tiền của nhà đầu tư mua cổ phiếu được giao dịch trên sàn chứng khoán mà các công ty này biết rất rõ tình hình giá cả. Vì biết rõ, các công ty làm nghiệp vụ môi giới chuyên môn này có thể cho nhà đầu tư vay tiền để mua thêm cổ phiếu. Người ta gọi đó là “margin lending” và nghiệp vụ giao địch bằng tiền đi vay thay vì bằng vốn riêng của nhà đầu tư được gọi là “margin trading”.

Nguyên Lam: Thế thì các công ty môi giới này không chỉ giúp thân chủ về mặt chuyên môn khi mua bán cổ phiếu và nhận tiền hoa hồng mà còn có thể là nhà tài trợ nghiệp vụ đầu tư nữa phải không? Thưa ông, như vậy thì họ lấy tiền ở đâu ra cho các thân chủ vay?


Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

 
Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Câu hỏi rất hay vì cho thấy cả chu trình vay trả rất nhiêu khê phức tạp.

- Các doanh nghiệp trung gian này có thể dùng vốn riêng để cho nhà đầu tư vay tiền đánh bạc mà tin rằng mình nắm vững tình hình lời lãi rủi ro vì là đánh bạc trên các sàn chứng khoán mà họ biết là lên giá hay xuống giá. Nếu thấy nhà đầu tư dùng tiền đi vay này chơi stock mà giá lại sụt tới gần giá mua lúc ban đầu thì họ có quyền đòi nhà đầu tư châm thêm vốn, đấy là trường hợp ta gọi là “margin call”. Khi nhà đầu tư lại hết tiền châm vốn vì giá sụt quá mạnh và cần đắp quá nhiều tiền thì doanh nghiệp trung gian có quyền bán ngay các cổ phiếu mất giá ấy để lấy lại tiền của họ.

Từ năm 2010, Bắc Kinh đã cho nhà đầu tư vay tiền của các doanh nghiệp môi giới chứng khoán để mua cổ phiếu. Biện pháp giải tỏa này được mở rộng hơn từ năm 2012 và là động lực của vụ cổ phiếu lên giá. Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Nói cho dễ hiểu thì các doanh nghiệp trung gian biết rõ tình hình rủi ro nên có thể tài trợ cho nhà đầu tư. Nhưng, và đây mới là chuyện lý thú, khi quá nhiều nhà đầu tư muốn vay thì doanh nghiệp trung gian có thể đi vay ngân hàng để đem về cho thân chủ đầu tư đánh bạc và họ kiếm lời ở giữa.

Nguyên Lam: Ông nói như vậy có nghĩa là khi Bắc Kinh cho nhà đầu tư được phép vay tiền của doanh nghiệp làm dịch vụ môi giới thì cũng có nghĩa là cho dòng tiền của ngân hàng chảy vào thị trường chứng khoán qua các doanh nghiệp môi giới này? Nhưng vì sao Bắc Kinh lại làm như vậy?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đấy mới là câu hỏi then chốt và khiến ta liên hệ đến quyết định hạ lãi suất và giảm mức dự trữ pháp định mà Ngân hàng Trung ương của Bắc Kinh vừa công bố hôm 26.

- Lãnh đạo Trung Quốc tính như thế này: Khi thị trường địa ốc đã sa sút, họ muốn mở vòi tiền của các công ty môi giới và của các ngân hàng cho giới đầu tư đưa qua thị trường chứng khoán. Trên thị trường này, các doanh nghiệp cần huy động vốn và phát hành cổ phiếu cho giới đầu tư mua về để kiếm lời. Khi nhà đầu tư dễ vay tiền đưa vào thị trường, các doanh nghiệp dễ có thêm vốn để thanh toán các khoản nợ quá lớn của họ. Chúng ta không quên rằng các doanh nghiệp Trung Quốc đang có mức nợ rất cao, có thể lên tới 17 ngàn tỷ đô la, nên có nhu cầu trả nợ rất lớn.

- Khi giải tỏa điều kiện tài trợ cho giới đầu tư như vậy, Bắc Kinh đã thổi lên một trái bóng cổ phiếu nhờ phản ứng ham lời của người dân, là nhà đầu tư, và trái bóng đó mới giải thích việc cổ phiếu tăng vọt. Nếu mọi sự tốt đẹp, nhà đầu tư mà có lời thì có thêm tiền nâng mức tiêu thụ và kích thích kinh tế, đấy là điều mà giới kinh tế gọi là “hiệu ứng thịnh vượng” – wealth effect. Nó phù hợp với chủ trương chuyển hướng kinh tế về tiêu thụ và tạo ra một thành phần trung lưu khá giả sẽ ủng hộ chế độ. Còn các doanh nghiệp mắc nợ thì có thêm tiền trả nợ lại cho ngân hàng và các ngân hàng đỡ mất nợ và mọi việc đều tốt đẹp!

Khác với các nước văn minh chỉ đặt ra luật chơi bình đẳng có luật lệ nghiêm minh để thị trường tự do vận hành trong một khuôn khổ pháp định công khai, lãnh đạo Trung Quốc lại nhảy vào thị trường để điều tiết tài nguyên và lợi tức quốc dân theo chủ trương chính trị của họ. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyên Lam: Thế nhưng nếu trái bóng đó bể thì sao?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Đấy mới là câu hỏi ngàn vàng đang làm lãnh đạo Bắc Kinh mất ngủ!

- Chúng ta cần tạm nhắc lại cái gọi là bản sắc Trung Quốc trong thị trường chứng khoán đã, trước khi mình trở lại câu hỏi nhức nhối trên. Khác với các nước văn minh chỉ đặt ra luật chơi bình đẳng có luật lệ nghiêm minh để thị trường tự do vận hành trong một khuôn khổ pháp định công khai, lãnh đạo Trung Quốc lại nhảy vào thị trường để điều tiết tài nguyên và lợi tức quốc dân theo chủ trương chính trị của họ.

- Nhưng bản sắc Trung Quốc cũng bao gồm cả phản ứng ham lời và ưa đánh bạc của người dân. Khi được nhà nước mở cửa cho mình chơi stock, lại còn khuyến khích qua biện pháp tài trợ thì quả nhiên là thị trường lên giá vù vù. Người ta đánh giá thị trường này ở khái niệm gọi là “kết giá tư bản của thị trường” hay “market capitalization”, là nhân tổng số cổ phiếu với cái giá đương thời trên thị trường. Tính đến cuối năm ngoái thì kết giá này lên tới bốn ngàn năm trăm tỷ đô la, là vượt qua Nhật và chỉ thua Mỹ. Song song, vì phản ứng bày đàn, khi thấy cổ phiếu lên giá, dân Tầu ào ào nhảy vào đánh bạc kiếm lời, lại còn đi vay để đánh bạc mà có khi chẳng hiểu ra sự vận hành của thị trường chứng khoán là gì. Trung Quốc có 90 triệu nhà đầu tư như vậy, đa số là cò con, ra vào thị trường như vào sòng bạc. Họ có tiền mà không ký thác ngân hàng vì phân lời quá rẻ và đem vào sòng bài chứng khoán. Trong đó chừng 30% là tiền đi vay, là margin lending.

Nguyên Lam: Nếu vậy, khi truyền thông chuyên đề nói đến hiện tượng margin call mà ông gọi là châm vốn thì đấy có phải là chỉ dấu cho thấy thị trường đang dao động và trái bóng sẽ bể không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa là đúng và câu trả lời rõ rệt và dễ hiểu nhất là các doanh nghiệp Trung Quốc đang có mức lời sa sút thì giá cổ phiếu của họ không thể tăng mãi như vậy. Và khi cổ phiếu sụt thì phản ứng bày đàn tất nhiên dẫn tới nạn bán tháo, làm nhà đầu tư mất vốn và các ngân hàng theo nhau mất nợ. Ta đang chứng kiến chuyện đó và vụ này sẽ kéo dài nhiều năm.

Nguyên Lam: Xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc trao đổi lý thú này.