Chống Tự Do Thương Mại và Toàn Cầu Hóa

Nguyên Lam & Nguyễn-Xuân Nghĩa, RFA Ngày 160803

Diễn đàn Kinh tế 

Thịnh vượng và bất công trong trào lưu toàn cầu hóa.... 

 

 

* Thủ tướng New Zealand John Key (thứ 6 từ phải) và đại diện các Bộ trưởng từ 12 quốc gia sau khi ký thỏa thuận TPP ở Auckland vào ngày 04 tháng 2 năm 2016. AFP photo *

 

 

Cuộc tranh cử Tổng thống tại Hoa Kỳ chính thức mở đầu sau khi Đại hội của hai đảng lớn là Cộng Hòa và Dân Chủ hoàn tất vào tuần qua. Chi tiết kinh tế đáng chú ý nhất cho nhiều nước là cả hai ứng viên dẫn đầu của tranh cử đều chống Hiệp định Kinh tế Xuyên Thái Bình Dương. Chẳng những thế, người Mỹ không chỉ chống tự do thương mại mà dường như còn chống cả hiện tượng toàn cầu hóa xưa nay vẫn được ngợi ca.

Nguyên Lam: Hai chính đảng lớn của Hoa Kỳ đã kết thúc Đại hội và cuộc tranh cử Tổng thống của nước Mỹ bước vào giai đoạn toàn quốc cùng với việc bầu lên nhiều chức vụ dân cử khác trong cuộc tổng tuyển cử vào ngày Thứ Ba mùng tám Tháng 11 tới đây. Về kinh tế thì người ta ngạc nhiên khi chương trình hành động của hai đảng có sự đồng thuận duy nhất là cùng chống lại Hiệp định Kinh tế Xuyên Thái Bình Dương, gọi tắt là TPP. 

Thưa ông, Tổng thống Barack Obama thuộc đảng Dân Chủ đã ký văn kiện này và thiết tha kêu gọi Quốc hội khóa 114 sớm thông qua trước khi ông mãn nhiệm vào năm tới. Không ngờ là đa số Dân biểu Nghị sĩ Dân Chủ lại không đồng ý và bất ngờ hơn nữa là đảng Cộng Hòa xưa nay thường ủng hộ tự do mậu dịch cũng hoài nghi Hiệp định TPP và người sẽ đại diện đảng ra tranh cử tổng thống là doanh gia Donald Trump lại còn kịch liệt phản bác văn kiện này và mọi thỏa thuận quốc tế của Hoa Kỳ. Coi bộ như một chuyện gì đó rất lạ đang xảy ra trong xã hội Hoa Kỳ. Ông giải thích thế nào về hiện tượng kỳ lạ này?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Cô nêu vấn đề rất đúng vì đây không là phản ứng của một thiểu số tức là các chính trị gia mà chúng ta còn có thể thấy một trào lưu phổ biến và đáng ngại là nhiều người thất vọng với tự do mậu dịch và còn xoay ra chống lại trào lưu toàn cầu hóa. Chúng ta sẽ phải từng bước phân tích hiện tượng này để hiểu ra nhiều vấn đề sẽ gặp trong mấy năm tới.

Từ một nguyên tắc lý tưởng là buôn bán không hạn chế mà tiến lên cái thế hợp tác gần như toàn diện với 11 nước khác, ta có thể thấy mức độ phức tạp và hậu quả lợi và hại tùy theo lĩnh vực. Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Thứ nhất, như chúng ta đã trình bày trong một chương trình vào đầu Tháng Sáu, chỉ có một thiểu số là quan tâm và có lập trường rõ rệt về tự do mậu dịch. Cuộc khảo sát ý kiến đầu năm nay cho thấy có 58% ủng hộ tự do mậu dịch và 34% thì chống.

- Cuộc khảo sát ngày 29 vừa qua cho thấy chỉ có 33% dân Mỹ là đặc biệt quan tâm đến ngoại thương nhưng trong số này thì tới ba phần tư, là khoảng 25% những người trả lời, thì quyết liệt chống và chỉ có 8% ủng hộ thôi. Tức là dân Mỹ vừa có một sự chuyển dịch tâm lý rất mạnh trong có năm tháng trời do tác động của một thiểu số quan tâm và tích cực tranh đấu cho lập trường chống tự do mậu dịch.

- Ta biết là vào mùa tranh cử thì các chính khách đều chú ý đến ước vọng của cử tri nên cần bày tỏ lập trường theo hướng đó. Nhưng thật ra vấn đề không chỉ là tâm lý hời hợt hay nhất thời của người dân mà là một chuyện gì sâu xa và nghiêm trọng hơn vậy.

Nguyên Lam: Nguyên Lam cố học cách phân tích tâm lý xã hội của ông để hiểu ra các vấn đề kinh tế và chính trị trong tương lai. Thưa ông, thế thì có chuyện gì mà ông cho là sâu xa và nghiêm trọng hơn tâm lý hời hợt của người dân?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin đề nghị là ta đi qua ba cấp độ khác nhau thì mới thấy vấn đề.

Cấp thứ nhất là tự do thương mại hay tự do mậu dịch, là việc tự do trao đổi mua bán giữa các nước với nhau mà không bị cản trở như hàng rào quan thuế hay hạn ngạch nhập khẩu. Khi được trao đổi tự do như vậy thay vì theo chính sách bảo hộ mậu dịch và ngăn sông cấm chợ thì việc buôn bán phát đạt sẽ đem lại lợi ích kinh tế cho người mua lẫn kẻ bán, ít ra về lý thuyết. Như vậy, bước đầu của tự do thương mại là thuế thấp và không hạn chế. Đa số người dân ở mọi nơi đều có thể ủng hộ việc đó.

- Cấp thứ hai thì rắc rối hơn một chút, đó là hiệp định tự do thương mại và đầu tư giữa các nước với nhau, điển hình là Hiệp định TPP. Văn kiện này không chỉ quy định là các nước đồng ý hạ thấp quan thuế biểu và hạn ngạch để gia tăng việc buôn bán mà lại có tham vọng lớn lao hơn.

- Đó là lập ra một hệ thống thỏa thuận chi tiết về các lĩnh vực đầu tư, thuế vụ, lao động, môi sinh, công nghệ, quyền sở hữu trí tuệ, về chuỗi tiếp liệu mà các nước có thể mua bán với nhau trong tiến trình sản xuất như trong một nền kinh tế thống nhất. Sau bảy năm bàn cãi, đại biểu 12 nước trên vành cung Thái Bình Dương đã thỏa thuận về cả trăm lĩnh vực chi ly để bảo vệ quyền lợi của mọi thành phần kinh tế xã hội của mình ở nhà.

- Kết quả là văn kiện này cao hơn một chục cuốn từ điển vì dầy tới 5.500 trang đầy thuật ngữ chuyên môn khó hiểu. Nếu gật đầu thông qua văn kiện này thì từng nước sẽ phải sửa đổi luật lệ bên trong để từ nay tuân thủ mọi cam kết với các nước kia. Hậu quả là nhiều người có thể ủng hộ tự do mậu dịch mà nghi ngại và chống đối Hiệp định TPP vì nó đòi hỏi nhiều thay đổi quá phức tạp.

Vì sao e ngại TPP?

Nguyên Lam: Sau khi ông phân biệt hai tầng tiếp cận từ thấp đến cao, có lẽ chúng ta mới hiểu vì sao người ta có thể đồng ý với nguyên tắc tự do thương mại mà lại e ngại Hiệp định TPP. Nguyên Lam nghĩ tới là đã thấy sợ vì nếu đi vào kinh doanh thì làm sao mình biết được và hiểu ra từng chi tiết đã cam kết với các xứ khác? Nếu trong những cam kết đó mà ngành này có lợi, ngành kia phải thay đổi thì tất nhiên là có người ủng hộ và có người chống! Bây giờ, thưa ông, cái cấp độ thứ ba ông muốn nói là gì?

Biểu tình phản đối TPP tại Hội nghị đảng Dân chủ tại Trung tâm Wells Fargo, Philadelphia, Pennsylvania hôm 27 tháng 7 năm 2016. AFP photo

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Từ một nguyên tắc lý tưởng là buôn bán không hạn chế mà tiến lên cái thế hợp tác gần như toàn diện với 11 nước khác, ta có thể thấy mức độ phức tạp và hậu quả lợi và hại tùy theo lĩnh vực. Trên cùng là sự kiện muốn ăn thì phải chia và phải chấp hành điều lệ mới để thỏa mãn yêu cầu của các đối tác kia. Người không hiểu thì thấy cuộc sống và việc kinh doanh của họ bị ai đó chi phối. Bây giờ mình tiến lên cấp độ hợp tác toàn cầu khi xứ khác lại có sức cạnh tranh cao hơn nhờ lợi thế tương đối của họ thì nhiều người thấy sợ. Thực tế thì họ đã bị vượt qua và có khi bị đào thải vì cạnh tranh không nổi trên cấp độ toàn cầu!

Nguyên Lam: Như vậy, thưa ông, cấp độ thứ ba có phải là toàn cầu hóa hay không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Ta nhìn trong viễn ảnh dài thì có thể thấy ra cái giá của tiến bộ. Trong từng nước, khu vực canh nông bị công nghiệp vượt qua rồi ngành chế biến tạo ra bao công ăn việc làm trong nửa thế kỷ lại mất dần vai trò thống trị vào tay khu vực dịch vụ, hay vào tay xứ khác, v.v….

- Những tiến bộ ấy có cải thiện cuộc sống của đa số mà cũng dẫn tới hiện tượng đào thải những ai tiến quá chậm. Thí dụ kia là như đầu thế kỷ 20, Hoa Kỳ vượt Đế quốc Anh để thành đại gia thế giới về thép, sau đó vài chục năm kỹ nghệ thép Mỹ bị Nhật đánh bại vì tốt mà rẻ hơn, rồi chính Nhật lại bị điêu đứng về thép Nam Hàn trong từng đợt cải tiến ngày càng nhanh hơn. Khi bị thua sút thì ngành thép cầu cứu chính phủ trợ giúp hoặc ngăn cản sự cạnh tranh của thép ngoại, v.v…

- Vì thế nước nào cũng có thể đề cao tự do mậu dịch mà vẫn ngấm ngầm bảo vệ một số khu vực mình cho là chiến lược. Khi ấy, các nước phải cố thỏa thuận việc hợp tác theo cái hướng nếu chưa công bằng thì cũng bình đẳng hơn, gọi là “khó người khó ta, dễ người dễ ta”.

- Nhìn cách khác thì sau Thế chiến II và nhất là từ khi Liên bang Xô viết tan rã năm 1991, thế giới bước vào giai đoạn toàn cầu hóa, hay “kinh tế nhất thể hóa” trên phạm vi toàn cầu, và đấy là cuộc cách mạng về sản xuất theo quy luật thị trường đã đem lại một sự thịnh vượng chưa từng thấy trong lịch sử nhân loại. Thế rồi sự tiến hóa hàm nghĩa đào thải còn xảy ra với tốc độ cao hơn nhờ cách mạng về công nghệ tin học từ vài chục năm qua và gây quá nhiều thiệt hại.

Kinh tế đi đôi với chính trị

Nguyên Lam: Các kinh tế gia chỉ ra từ đầu thế kỷ 19 là khi mở rộng việc mua bán tự do thì xứ nào cũng tự nhiên tìm ra ưu thế sản xuất của mình để có món hàng rẻ và tốt nhất bán cho xứ khác hầu mua về mặt hàng rẻ và tốt nhất của họ và cuối cùng thì mọi người đều có lợi. Thưa ông, sự thể có phải là như vậy không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa là đúng như vậy về lý thuyết. Về thực tế thì mỗi quốc gia lại có nhiều khác biệt bên trong nên khi chạy đua để tìm lợi thế sản xuất tương đối của mình, không phải là ai cũng thành công. Vì thế kinh tế phải đi với chính trị để nhà nước can thiệp qua chính sách hầu tìm ra và khai thác lợi thế, hoặc nâng đỡ các thành phần yếu kém.

- Khi hiện tượng toàn cầu hóa bùng nổ, ta thấy là có thành phần được lời và thành phần bị lỗ. Thành phần hưởng lợi thì có khả năng phối hợp toàn cầu, là đại doanh gia của các tập đoàn quốc tế có quan hệ gắn bó với chính quyền các nước. Thành phần bị lỗ, hoặc bị đào thải vì tiến hóa không kịp thì cho rằng toàn cầu hóa hứa hẹn thịnh vượng mà đợi mãi không thấy.

Họ bất mãn và quy trách cho 1) các tập đoàn lớn luôn luôn có lợi trong các hiệp định tự do mậu dịch, 2) cho giới lãnh đạo và 3) cho quốc tế ở những cam kết mờ ám mà họ không hiểu được. Vì thế, từ việc phản đối Hiệp định TPP, nhiều người phản đối luôn cả trào lưu toàn cầu hóa.

Kinh tế phải đi với chính trị để nhà nước can thiệp qua chính sách hầu tìm ra và khai thác lợi thế, hoặc nâng đỡ các thành phần yếu kém. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyên Lam: Câu hỏi cuối và trở lại cuộc tranh cử năm nay tại Hoa Kỳ, theo như ông nhận định thì sự phản đối đó chỉ mang tính cách chính trị nhất thời hay sẽ gây hậu quả lâu dài hơn?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi e là vụ này nghiêm trọng và có hậu quả lâu dài vì không chỉ Mỹ mới gặp mà là hiện tượng lan rộng như ta đang thấy tại Âu Châu. Thứ nhất, người dân nói chung hết tin vào chính quyền và các đảng phái truyền thống vì quá nhiều khó khăn kéo dài từ năm 2008. Đó là chuyện khủng hoảng niềm tin chúng ta đã nói từ nhiều năm trước.

- Thứ hai, một hậu quả bất ngờ của toàn cầu hóa là những cam kết siêu quốc gia trên đền thờ của sự thịnh vượng mà người bị thua thiệt không được hưởng nhưng phải cúi đầu vái.

- Thứ ba, đáng kể không kém là tự ái dân tộc trước những cam kết quốc tế quá xa lạ. Ta có thể gọi đó là chủ nghĩa quốc gia chống lại trào lưu hội nhập quốc tế. Hậu quả về kinh tế có thể là tinh thần bảo hộ mậu dịch, hoặc may lắm tìm sự hợp tác song phương thu hẹp sau khi đả phá sự hợp tác quốc tế hay siêu quốc gia. Giới chính trị gia Mỹ cảm được sự bất mãn của dân chúng nên cũng phất cờ chống toàn cầu hóa và sẽ gây vấn đề với các xứ khác. Ngay năm nay, các dân biểu nghị sĩ phải ra tranh cử sẽ ưu tiên lo cho việc tái đắc cử hơn là nghe theo lời kêu gọi của Tổng thống mà thông qua Hiệp định TPP. Và Quốc hội khóa 115 lại còn bảo hộ nặng hơn nữa. Tôi không mấy lạc quan là vì vậy.

Nguyên Lam: Nguyên Lam và ban Việt ngữ Đài Á Châu Tự Do xin cảm tạ ông về bài phân tích này.

Trở lại Hiệp định TPP

Nguyên Lam & Nguyễn-Xuân Nghĩa, RFA Ngày 160601

"Diễn đàn Kinh tế" 

 

Lãnh đạo Hà Nội hại dân mà không biết và phải chăng có biết thì cũng bất cần?   

* Đại diện 12 nước thành viên Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương, gọi tắt TPP tại Atlanta, Mỹ ngày 5/10/2015. AFP PHOTO/PAUL HANDLEY * 

 

 

Trong chuyến thăm viếng Việt Nam vừa qua, Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama nhấn mạnh đến yêu cầu thông qua Hiệp định Đối tác Xuyên Thái bình dương, thường được gọi tắt là TPP. Nhân dịp này, Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu lại về hiệp định tự do thương mại và đầu tư cấp vùng giữa 12 quốc gia có sản lượng kinh tế bằng 40% toàn cầu và kim ngạch ngoại thương bằng 20% của thế giới, và sẽ chú trọng đến những trở ngại từ cả hai phía Hoa Kỳ và Việt Nam.

Còn nhiều khó khăn

 

Nguyên Lam: Xin kính chào chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa. Tuần qua, Tổng thống Barack Obama đã thăm viếng Việt Nam và riêng về kinh tế, ông phát biểu, Nguyên Lam xin trích nguyên văn, rằng “Hoa Kỳ sẽ giúp Việt Nam phát huy tiềm lực kinh tế thông qua Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP. Hiệp định TPP sẽ giúp Việt Nam bán nhiều sản phẩm hơn ra thế giới, đồng thời thu hút về nhiều vốn đầu tư, nhưng đòi hỏi Việt Nam cải cách để bảo vệ người lao động, pháp quyền và sở hữu trí tuệ. Hoa Kỳ sẵn sàng giúp Việt Nam thực hiện hiệu quả các cam kết.” Hết trích dẫn. Thưa ông Nghĩa, chúng ta biết Tổng thống Obama coi Hiệp định TPP là dấu ấn của mình và thiết tha kêu gọi các nước sớm phê chuẩn văn kiện này, vì vậy, xin đề nghị ông trình bày lại bối cảnh của hồ sơ và nói rõ về những trở ngại có thể xảy ra trong thời gian tới.

Vì Hiệp định được 12 nước ký kết ngày bốn Tháng Hai năm 2016, nếu Quốc hội của 12 nước cùng phê chuẩn và ban hành biện pháp áp dụng thì trễ lắm là sau hai năm và 60 ngày, tức là mùng năm Tháng Tư năm 2018, TPP có hiệu lực. - Nguyễn-Xuân Nghĩa

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin trình bày về bối cảnh thủ tục trước và khúc mắc chính trị sau.

- Thứ nhất, đây là một hồ sơ phức tạp với tham vọng trở thành mẫu mực cho tương lai. Sau gần một năm do dự và nghiên cứu, Chính quyền Obama thúc đẩy các nước thông qua việc đàm phán và mau chóng áp dụng. Sau bảy năm và hơn 20 kỳ họp, 12 nước hoàn tất việc thương thuyết vào Tháng 10 năm ngoái và ngày bốn Tháng Hai năm nay đã ký kết văn kiện này.

- Thứ hai, theo quy định ở điều 30 khoản 3, sau ngày ký kết đó, 12 nước có tối đa hai năm để ban hành luật lệ áp dụng, được họ xác nhận bằng văn thư và 60 ngày sau khi có văn thư thì Hiệp định chính thức có hiệu lực. Gặp trường hợp mà một hay nhiều quốc gia không có văn thư xác nhận thì Hiệp định vẫn áp dụng 60 ngày sau khi có ít nhất sáu nước đồng ý khai thông bế tắc này. Việc khai thông đòi hỏi là sáu nước đồng ý phải có sản lượng bằng 85% của toàn khối.

- Vì Hiệp định được 12 nước ký kết ngày bốn Tháng Hai năm 2016, nếu Quốc hội của 12 nước cùng phê chuẩn và ban hành biện pháp áp dụng thì trễ lắm là sau hai năm và 60 ngày, tức là mùng năm Tháng Tư năm 2018, TPP có hiệu lực. Ông Obama hy vọng thủ tục nhiêu khê ấy sẽ hoàn thành trước khi ông mãn nhiệm vào ngày 20 Tháng Giêng năm 2017, nhưng tôi e là khó.

Nguyên Lam: Vì sao ông cho là thủ tục này khó hoàn thành trước khi Tổng thống mãn nhiệm?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi xin được nói về hoàn cảnh Hoa Kỳ trước, về Việt Nam sau.

- Hoa Kỳ là quốc gia dân chủ vừa trải qua chấn động kinh tế tài chính từ năm 2008 và nay chưa hoàn toàn phục hồi, với khá nhiều vấn đề tích lũy từ ba bốn chục năm qua. Năm nay, Hoa Kỳ lại có tổng tuyển cử khi cử tri bầu lại các chức vụ dân cử then chốt là lãnh đạo Hành pháp, 435 dân biểu và 34 nghị sĩ bên Lập pháp và 11 Thống đốc Tiểu bang. Trong cuộc bầu cử năm nay, hồ sơ kinh tế xã hội có tầm quan trọng đặc biệt với cử tri Hoa Kỳ, bên trong lại có Hiệp định TPP.

- Dù Tổng thống Obama thuộc đảng Dân Chủ ra sức vận động Quốc hội phê chuẩn TPP, đa số giới chức dân cử của đảng lại hoài nghi lợi ích của hiệp định. Xưa nay, đảng Cộng Hòa có xu hướng đề cao tự do mậu dịch và đã từng bỏ phiếu hỗ trợ Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ NAFTA năm 1994 do Chính quyền Dân Chủ của Tổng thống Bill Clinton hoàn thành. Năm nay, sự hoài nghi của cử tri khiến đảng Cộng Hòa chột dạ và không muốn đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Obama. Thực tế thì cả ba ứng cử viên của hai đảng lớn ra tranh cử Tổng thống năm nay đều tỏ ý chống TPP. Khi ấy, Quốc hội khóa 115 đương nhiệm không thể đưa văn kiện này ra thảo luận hoặc đề nghị ban hành luật lệ áp dụng để sẽ thông qua trong năm, cho nên Quốc hội khóa 116 được bầu lên từ cuộc bầu cử năm nay và nhậm chức đầu năm 2017 mới có thể tiến hành việc đó, nếu như có đủ phiếu ủng hộ.

 

Lá phiếu của cử tri Hoa Kỳ sẽ ảnh hưởng TPP?

Nguyên Lam: Thưa ông, Hoa Kỳ là quốc gia vẫn phát huy lợi ích của tự do thương mại, vì sao bây giờ lại tỏ ý hoài nghi Hiệp định TPP do Hành pháp mất bảy năm thương thuyết và được Tổng thống triệt để bênh vực?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Chúng ta đã nhiều lần phân tích hiện tượng đáng thất vọng ấy và đấy là hậu quả của một vụ khủng hoảng niềm tin vào giới chính trị gia chuyên nghiệp và của tinh thần mị dân. Khi quy cách làm ăn thay đổi thì thể nào cũng có thành phần được lợi và nhiều thành phần khác phải tự cải sửa để nâng sức cạnh tranh, nhưng người ta không xét vào thực tế của một hồ sơ quá phức tạp như vậy rồi đơn giản tri hô rằng Hiệp định có lợi cho bọn tài phiệt và làm công nhân Mỹ mất việc. Các kinh tế gia thiên tả thì dùng kiến thức chuyên môn của họ để xác nhận chuyện ấy làm quần chúng càng dễ hiểu lầm một vấn đề hơi rắc rối.

Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama tại cuộc họp báo chung ở Hà Nội hôm 23/5/2016.

- Sự thật thì ngoại thương hay toàn cầu hóa là con đường hai chiều. Thí dụ như các tập đoàn đa quốc tại Hoa Kỳ có thể đầu tư vào Đông Á hay Trung Mỹ và tạo thêm hai triệu việc làm ở nơi đó và cắt bớt một triệu công việc ở nhà. Nhưng ít ai tính ra là các tập đoàn ấy cũng tuyển dụng nhân lực cao cấp người Mỹ trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, tư vấn hay tài chính. Và càng tạo thêm việc làm ở nước ngoài thì doanh nghiệp Mỹ càng nâng mức tiêu thụ hàng hóa Hoa Kỳ, tức là giúp cho xuất khẩu. Một thí dụ khác là nhân công ngành dệt sợi hay đồ da Việt Nam mà làm việc trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thì nhận lương cao gấp rưỡi các doanh nghiệp nội địa, nhờ đó họ lại thuộc vào nhóm ngũ phân 20% có lợi tức cao nhất và có sức mua hàng “Made in USA” như Tổng thống Mỹ đã phát biểu tại Mỹ Đình.

Nguyên-Lam: Trong hoàn cảnh đầy những bất trắc như thế thì thưa ông, phải chăng lá phiếu của cử tri Hoa Kỳ sẽ ảnh hưởng đến số phận của Hiệp định TPP?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi e là trình trạng này này sẽ chi phối cả cuộc bầu cử Quốc hội ở các địa phương gặp vấn đề kinh tế chứ không riêng gì cuộc bầu tử tổng thống. Cho nên chưa chắc Quốc hội khóa 116 được bầu lên ngày tám Tháng 11 năm nay và sẽ nhậm chức ngày ba Tháng Giêng năm 2017 đã có thể thông qua việc này. Muốn thông qua thì còn phải biểu quyết nhiều luật lệ áp dụng hoặc đòi hỏi điều chỉnh lại những cam kết đã hoàn tất với 11 nước kia.

- Có một chuyện đáng chú ý là trong cuộc tranh luận trên chính trường Mỹ hiện nay thì Việt Nam lại được viện dẫn như một lý do đáng chống đối vì Việt Nam được coi là có lợi nhất khi tham gia Hiệp định TPP.

Nguyên Lam: Thưa ông tại sao như vậy trong khi chính Tổng thống Obama lại khuyến khích Việt Nam nên tiến hành cải cách và còn nói rằng Hoa Kỳ sẵn sàng giúp Việt Nam thực hiện các cam kết một cách hiệu quả?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Nguyên Lam nêu lên một câu hỏi rất hay. Phân tích hậu quả của TPP, các tổ chức quốc tế đều đánh giá là trong 12 thành viên thì Việt Nam có lợi nhất vì sẽ nâng tổng sản lượng được 10% nhờ xuất khẩu tăng 30% tính đến năm 2030. Do đó, các chính trị gia đều có thể nói Việt Nam có lợi nhờ nhân công rẻ nên sẽ cướp việc làm của người Mỹ. Sự thật nó rắc rối hơn như diễn đàn này đã phân tách từ sáu tháng trước mà tôi xin được nhắc lại ở đây.

Dù Tổng thống Obama thuộc đảng Dân Chủ ra sức vận động Quốc hội phê chuẩn TPP, đa số giới chức dân cử của đảng lại hoài nghi lợi ích của hiệp định. - Nguyễn-Xuân Nghĩa

- Nói chung, Việt Nam được đánh giá là thành viên thuộc loại lạc hậu nhất trong 12 đối tác TPP nên được thông cảm với mười mấy điều khoản về kỳ hạn tuân thủ, từ một hai năm đến 10, 15 và thậm chí 20 năm, thì mới được lợi thế về quan thuế và quyền tự do xuất khẩu. Riêng trong lĩnh vực lao động thì Việt Nam có một thỏa thuận biệt lập theo đó sẽ được Mỹ yểm trợ và theo dõi việc tuân thủ cam kết về lao động. Một cách thiết thực thì một ủy ban gồm ba chuyên gia về lao động của Việt Nam, Hoa Kỳ và của Tổ chức Lao động Quốc tế ILO sẽ giám sát việc Việt Nam chấp hành trong vòng năm năm sau khi áp dụng Hiệp ước TPP. Sau năm năm ấy, phía Hoa Kỳ có thể chối từ lợi thế mậu dịch cho Việt Nam nếu thấy xứ này không tuân thủ những điều cam kết. Tuy nhiên, qua kinh nghiệm của quốc tế về tinh phần bội ước - là phản bội và không chấp hành các hiệp ước - của Chính quyền Hà Nội, các tổ chức lao động và nhân quyền lẫn nhiều dân cử Mỹ trong Quốc hội không tin vào cam kết của Hà Nội và đang gây sức ép với Chính quyền Hoa Kỳ để có khi sẽ gạt Việt Nam ra ngoài. Nếu điều ấy xảy ra thì chính là dân Việt Nam mới bị thiệt thòi nhất. Chúng ta cảnh báo chuyện này từ sáu tháng trước và đây là lý do khiến Tổng thống Mỹ phải nhắc nhở mà có lẽ lãnh đạo Hà Nội và nhiều kẻ bàng quan ở bên Mỹ xưa kia từng ca tụng chế độ Hà Nội vào thời gọi là “chống Mỹ cứu nước” cho đến ngày nay vẫn chưa hiểu!

Nguyên Lam: Một cách cụ thể thì thưa ông đâu là những trở ngại mà Việt Nam cần vượt qua để ít ra thuyết phục Quốc hội Hoa Kỳ không gây thêm vấn đề về Hiệp định TPP?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đầu tiên, vào giờ cuối ở Tháng 10 năm ngoái, Chính quyền Obama còn cố cứu Hà Nội với điều kiện đặc miễn tiêu cực là gia hạn chấp hành nhiều đòi hỏi cải cách thêm 5-10-20 năm. Nhưng Hà Nội lại tưởng rằng khôn và sẽ lại lừa được Mỹ.

- Thứ hai là khuôn khổ TPP có nhiều yêu cầu rõ rệt mà Hà Nội nghĩ là sẽ luồn lách được. Đó là 1/ chấp hành luật lệ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chứ không thể ăn cắp tác quyền của xứ khác; 2/ xác định tiêu chuẩn về bảo vệ môi sinh và quyền lợi lao động, trong đó có cả quyền thiết lập công đoàn và hiệp hội tự do; 3/ giải tỏa chế độ tiếp liệu cho chính phủ về hàng hóa và dịch vụ để mở rộng nguồn cung cấp thay vì có những hạn chế và chọn lọc của Hà Nội; 4/ phải áp dụng kỷ luật quản lý doanh nghiệp nhà nước và cho tư doanh có không gian phát triển.

- Sau cùng, vẫn trong khuôn khổ cam kết của TPP nhưng do hậu quả tai hại vừa qua của vụ khủng hoảng môi sinh tại Vũng Áng Hà Tĩnh khiến cá chết ngập bờ, Quốc hội Hoa Kỳ cùng các tổ chức bảo vệ môi sinh và sức khỏe sẽ đòi hỏi Hà Nội chấp hành quy định về vệ sinh và an toàn thực phẩm, gọi tắt là SPS cho chữ Sanitary và PhytoSanitaire. Đã không xử lý vụ khủng hoảng môi sinh, lại còn đàn áp người biểu tình ôn hòa vì tai họa cá chết và thức ăn nhiễm độc, Hà Nội đang làm trào lưu chống TPP và chống Việt Nam tham gia hiệp định càng có sức thuyết phục và ngay trước mắt thì không ai ở Hoa Kỳ muốn tiêu thụ thực phẩm sản xuất tại Việt Nam. Lãnh đạo Hà Nội hại dân mà không biết và phải chăng có biết thì cũng bất cần?

Nguyên Lam: Câu hỏi cuối, thưa ông, Việt Nam phải làm gì để có thể là thành viên TPP?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Đây là cơ hội cho Việt Nam “Thoát Tầu” và tìm ra tương lai tốt đẹp hơn nếu tôn trọng các cam kết trong khuôn khổ Hiệp định TPP. Nhưng tôi không tin vào phép lạ và cũng chẳng tin là chế độ Hà Nội sẽ chuẩn bị những thay đổi cần thiết, cho nên chế độ này không có tương lai và sẽ chẳng có một Tổng thống Mỹ đến tận nơi ân cần khuyến cáo.

Nguyên Lam: Ban Việt ngữ đài Á Châu Tự Do xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc phỏng vấn này.