Gậy Thổ Đập Lưng Nga

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Tuần báo Sống 151201

"Vùng Oanh Kích Tự Do"

Một chuỗi liên hoàn khó tả

* Dân quân Thổ, với súng cao xạ * 

Các chiến lược gia đều có bàn về việc Thổ Nhĩ Kỳ lại dám bắn hạ một oanh tạc cơ của Nga và sau đó còn xơi tái chiếc trực thăng được Nga gửi đi tìm hai phi công của mình, và đưa một Thủy quân Lục chiến Nga vào đài liệt sĩ. Không là chiến lược gia, người viết này lại đang có tâm sự buồn, “lời thề nguyền ngờ đâu xa vắng”, nên gác chuyện Nga Thổ xuống gối.

Và lại moi lên, để lên đùi. Rồi ngắm nghía khôn nguôi…. để viết ra vài dòng có hương thơm của dĩ vãng.

Khi dám lấy quyết định táo bạo là không nhịn Nga nữa mà trả đũa tới nơi, thật ra Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan đã học tấm gương sáng của… Tổng thống Vladimir Putin.

Với một lý do tràn đầy chính nghĩa là phải bảo vệ người Nga ở mãi chân trời góc biển cuối bãi đầu ghềnh nếu họ bị ngược đãi, Putin tung quân vào bảo vệ “người Nga” ở Ukraine. Nhân tiện, gói luôn bán đảo Crimea vào túi: từ nay, ta chiếm lại Hắc Hải và kiểm soát cả dòng hải lưu tiến xuống biển nóng ở miền Nam.

Bên kia Hắc Hải chính là xứ Thổ, con kỳ đà cản mũi của Minh ước NATO chắn ngang đường xuống Địa Trung Hải.

Lãnh đạo xứ Thổ mừ - với dân Nga thì Turkey chỉ là lũ Thổ mừ, như con gà tây đáng nhồi hạt dẻ bỏ lò tôn và nướng thật thơm rồi cho lên đĩa – đã có 500 năm xưng hùng xưng bá với Đế quốc Nga, nên họ nhìn sự thể với sự tỉnh táo hơn nhà báo Mỹ. Họ theo dõi chuyện Syria từ tiền kiếp và không quên rằng người Thổ sống rải rác khắp nơi, từ miền Bắc đất Latakia tại Syria cho tới các nước Cộng hòa của Liên Xô cũ như Uzbekistan hay Turkemenistan, và cõi Tân Cương bạt ngàn của Trung Cộng.

Nơi nào dân Thổ cũng bị cắt tiết hay chôn sống, bị bụp sau khi chụp cho cái mũ “khủng bố”. Vì vậy, Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ mới ra tay bảo vệ dân Thổ. Ngon.

Bảo vệ tích cực là trang bị võ khí cho các nhóm Thổ khởi nghĩa, hay nổi dậy, hay phiến loạn – tùy khẩu vị chính trị của kẻ tường thuật – chống lại chế độ Bashar al-Assad tại Syria, dù al-Assad được hai cường quốc chống lưng là Nga và Iran. Quả nhiên là từ ngày 30 Tháng Chín, khi Putin đưa pháo qua đồi để cứu chế độ al-Assad thì lực lượng võ trang người Thổ trên đất Syria được Không quân Nga chiếu cố tận tình. Họ bị truy sát cho tới khi chạy về đất Thổ mà vẫn chẳng yên thân.

Vì vậy, không phận Thổ Nhĩ Kỳ bị máy bay Nga xâm phạm nhiều lần. Tức nước vỡ bờ và máy hay Nga hít bụi. Hai chiến đấu cơ F-16 của Thổ cho cái Sukhoi của Nga biến thành khói!

Chúng ta đọc báo cho vui nên ít chý ý là đảng AKP cầm quyền của Erdoğan đã cho thành lập Khối Dân Tộc Thổ Tại Syria (Syrian Turkmen National Bloc) từ năm 2012 tại cố đô Istanbul, rồi trang bị võ khí cho mũi nhọn của khối này là Lữ đoàn Thổ tại Syria. Ngoài ra, còn có nhiều lực lượng võ trang hay dân quân khác của sắc tộc Thổ như Liwa Jabal al-Turkman và Sukr al-Turkmen, Zahir Baybar Brigade, phong trào Nour al-Din Zenki và cả Sultan Mehmet the Conqueror tại Aleppo.

Cứ như tiểu thuyết đường rừng của Joseph Conrad tại Trung Đông vậy.

Chẳng những yểm trợ võ khí, tình báo Thổ tại thủ đô Ankara là – chữ này typo hơi mệt đấy – là Millî Ïstihbarat Teşkilát1 (MIT cho dễ) còn cung cấp tin tức, và huấn luyện các nhóm võ trang và cơ quan dân sự thì giăng lưới cứu trợ nạn dân từ Syria chạy qua. Tất nhiên là các đoàn xe vận tải hay tiếp tế của Thổ đã được Không quân Nga ráo riết bắn hạ trong suốt Tháng 10 vừa rồi. Bộ Ngoại giao Ankara có triệu tập Đại sư Nga để yêu cầu Nga chấm dứt chuyện này mà không có kết quả.

Kết quả là một tuần sau thì máy bay Nga bị bắn.

Khách có kẻ đang vui duyên mới mà chẳng quên chuyện xưa nên xoa đầu nhìn màn ảnh nhấp nháy: “Nhà bác bình luận mà cứ như truyện James Bond vậy!” Chứ sao.

Chỉ vì oanh tạc cơ Nga cứ truy kích lực lượng Liwa Jabal al-Turkman và bay vào không phận Thổ như chốn không người. Sau đó lực lượng Jabal al-Turkman mới cho biết là đã giết viên Đại tá Không quân của phi vụ Sukhoi khi ông ta còn lơ lửng dưới dù. Một pha gay cấn!

Khách tò mò vặn hỏi thêm như một nhà báo khoác áo chuyên nghiệp: “Cứ như nhà bác theo dõi thì sự tình sẽ ra sao?” - Sự tình là Nga sợ cái nạn “Thổ Dậy” còn hơn sợ khủng bố ISIL.

Liên bang Nga rất sợ các nhóm dân quân từ các nước Cộng hòa Xô viết cũ nhảy vào Syria học nghề và ra về thi thố tài năng ở nhà, ngay dưới nách Putin, trong các vùng Hồi giáo cứ nhấp nhổm đòi tự trị như xứ Chechchen. Một số tay súng trong các nhóm này thuộc sắc tộc Thổ, đến từ Uzbekistan thay Turkmenistan. Họ đang trấn giữ các ngọn đồi của Latakia và nhiều nơi khác. Putin vừa ra đòn để cứu lãnh tụ al-Assad tại Syria vừa trừ hậu hoạn ở nhà.

Vì vậy, cái chuyện Nga thổ huyết nó rắc rối hơn một bài bình luận trên báo Mỹ, vốn dĩ đang bận chuyện giết người ở thiên đường phá thai Planned Parenthood tại Colorado!

Thành thử trong khi Putin giương cờ bảo vệ dân Nga và các lực lượng võ trang của mình tại miền Đông Ukraine, nước Thổ lập kế liên hoàn, nối lại vòng đai sắc tộc từ Syria qua tới Trung Á. Chuyện ấy mới giải thích vì sao Nga cấp tốc đưa hỏa tiễn S-400 vào trận địa Syria. Và Minh ước NATO xoa tay hài lòng.

Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên của NATO mà cứ lững lờ làm thơ khi chiến cuộc khai diễn, còn đòi mua hệ thống phòng không của Bắc Kinh. Khi Nga đưa pháo qua đồi và dân Thổ bị nhồi thịt thì Bắc Kinh mất khách và NATO tìm lại lá chắn của mình. Rồi cũng nhờ xứ Thổ đang ôm hơn hai triệu dân tỵ nạn từ Syria, Liên hiệp Âu châu bèn mở tập chi phiếu: ba tỷ Euro cho Thổ thi hành chương trình định cư và cứu trợ nạn dân để họ khỏi từ nước Thổ tràn lên Hy Lạp, qua Macedonia, Serbia, Bulgaria, Romania hay Croatia, v.v… mà xin tỵ nạn tại Âu Châu.

“Kinh hãi thật!” Khách gật đầu than. “Trong có ngàn chữ nhà bác vẽ ra tấm bản đồ chằng chịt những vấn đề nhức óc…”

Nhằm nhò gì, nếu ta nghĩ đến những tính toán của lãnh đạo Ankara khi dân Thổ bị hại. Phải chi họ ở cõi Ba Đình. Thoải mái hơn nhiều! “Súc sinh!” là lời kết của khách.

Còn người viết này chỉ nhìn chiếc lá cuối cùng vừa mới rời cành….

Trả Đũa và Tạm Cư

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 151201

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Đòn Kinh Tế Và Nạn Dân Giữa Nga, Thổ Với Âu Châu   

* Thành phố Istanbul của xứ Thổ lại bị đặt bom, chiều mùng một *

Cột mục này dự trù trình bày lại yếu tố kinh tế căn bản, thuộc loại “nhập môn”, đối chiếu với các luận cứ chính trị để ta có cơ sở thẩm định cái lẽ đúng sai của “kinh tế cũng là chính trị”. Nhưng đôi khi thời sự vẫn đảo lộn tất cả! Lần này là khi hai máy bay của Liên bang Nga bị Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ bắn hạ hôm 24 Tháng 11 vừa qua ngay giữa vụ khủng hoảng di dân vào Âu Châu.

Vì vậy, xin theo dõi xem kinh tế giữ vai trò gì trong vùng lửa đạn tại Syria. Cũng lý thú lắm.

Sau khi một oanh tạc cơ và một trực thăng của mình bị Thổ bắn hạ, Tổng thống Vladimir Putin lập tức cảnh báo rằng vụ tấn công sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quan hệ Nga-Thổ, và giới ngoại giao của Nga, Thổ và Âu Châu bận rộn giải tỏa mâu thuẫn giữa hai nước trước một mối nguy chung là tổ chức Nhà nước Hồi giáo ISIL.

Nhưng Putin không ở vào thế nói chuyện hòa giải. Hậu thuẫn chính trị và an ninh lẫn kinh tế của ông có thể sút giảm nếu Nga không có quyết định trả đũa dứt khoát hơn, ít ra về kinh tế.

Nói về kinh tế, hai nước Nga Thổ là bạn hàng của nhau, chính yếu là trong luồng giao dịch năng lượng, kim loại và nông sản. Nga giữ thế mạnh vì xuất cảng chừng 10% tổng số nhập cảng của Thổ và chỉ mua từ Thổ có 4% tổng số nhập cảng của mình. Về chi tiết, Nga bán chừng 10% số khí đốt xuất cảng của mình cho Thổ nhưng đấy là 55% số khí đốt tiêu thụ tại Thổ, cỡ 27 tỷ thước khối vào năm 2014. Khí đốt không bán trong thùng mà qua hai ống dẫn, một là Blue Stream dẫn thẳng qua Hắc Hải, hai là ống dẫn Gas-West chạy qua Ukraine, Romania và Bulgaria: địa dư cũng là kinh tế. Còn lại, Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ mua khí từ Azerbaijan, Iran, Algérie và vài nước khác.

Chúng ta cần hình dung ra bài toán của doanh giới và chính khách Nga trong màn đấu lực này.

Họ thấy là sau khi chơi bạo, Thổ lâm thế kẹt về năng lượng. Các nguồn cung cấp khí đốt khác cho Thổ đều đã gần công xuất tối đa, nếu Nga khóa ống dẫn khí là kinh tế bị ảnh hưởng. Nhưng Putin lại khó trả đũa bằng cách giảm khí, giả dụ như qua ống dẫn Gas-West vì làm Bulgaria và Romania bị oan. Đó là về đòn phong tỏa ngắn hạn. Về dài hạn, Nga có dự án TurkStream sẽ dẫn từ 30 đến 60 tỷ thước khối chảy thẳng vào Thổ mà khỏi vòng qua Âu Châu. Nếu Nga trả đũa, dự án sẽ bị đẩy lui. Chính trị cũng là kinh tế: biện pháp trừng phạt gây tác dụng ngược, cũng bất lợi cho Nga.

Họ tìm ra đòn kim loại, gồm có sắt, thép và nhôm của Nga bán cho Thổ. Khổ nỗi, thị trường quốc tế đang bão hòa, Nga không bán thì Thổ vẫn có nhiều nhà cung cấp sốt sắng khác. Tại Hoa Kỳ và Âu Châu! Hay là nông sản vậy? Thổ phải mua ngũ cốc của Nga, thí dụ như 70% số lúa mì nhập cảng là trồng tại Nga. Với giá nông sản đang sụt trên toàn cầu, biện pháp phong tỏa nảy chưa làm kinh tế Thổ điêu đứng.

Không khóa được đầu vào thì ta chặn đầu ra: hay là ta phong tỏa sức xuất cảng lương thực của Thổ cũng là một giải pháp như Moscow đã áp dụng để tránh đòn cấm vận của Hoa Kỳ và Âu Châu sau vụ Ukraine. Nga mua vào 40% tổng số xuất cảng trái cây và rau cỏ của Thổ. Nhưng không dễ và thực tế thì sau vụ máy bay bị bắn, cả chục doanh nghiệp xuất cảng lương thực của Thổ vẫn tiếp tục các hợp đồng cung cấp. Nga vẫn thiếu hoa quả và rau tươi!

Khó đánh hàng hóa thì ta khóa người: kêu gọi du khách Nga đừng qua xứ Thổ! 

Ngành du lịch đem lại 12% tổng sản lượng cho Thổ, nhưng du khách Nga chỉ đem lại 14% của số này thôi, vỏn ven chưa bằng 0,017% của GDP. Chẳng bõ! Hay là ta phong tỏa hệ thống vận tải hàng hóa của Thổ đi qua lãnh thổ Nga để tới các nước Cộng hòa Trung Á trong hệ thống Xô viết cũ? Cũng được, nhưng vẫn là đánh oan các lân bang của mình…

Tính đi tính lại thì khí đốt vẫn có tác dụng mạnh nhất trong ngắn hạn, để biểu dương sự thịnh nộ của mình. Nhưng trong dài hạn lại dễ làm Thổ Nhĩ Kỳ đa diện hóa nguồn cung cấp và Nga lại mất khách. Cách ngôn: thưa đồng chí lãnh đạo, con dao kinh tế có hai lưỡi, rất dễ đứt tay mình.

Huồng hồ, nước Thổ lại có Âu Châu và một món hàng khác. Là dân tỵ nạn….

***

Cả thế giới đang nói tới làn sóng di dân làm Âu Châu thất điên bát đảo. Đấy là lúc Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ có thể đảm nhiệm vai trò soát vé canh cửa cho Âu Châu.

Vì kinh tế cũng là chính trị - và cả địa dư - Thổ là quốc gia nửa Âu, nửa Á, nửa Trung Đông và sau Thế chiến II thì đã là thành viên của Minh ước NATO và là một trong các nước sáng lập Hội đồng Âu châu từ năm 1949. Qua năm 1987, Thổ tiếp tục hội nhập vào Âu Châu rồi xin vào Liên hiệp Âu châu mà bị Liên Âu từ chối: chưa đủ “Âu tính” trong lãnh vực nhân quyền. Đấy là bối cảnh ngoại giao chính trị của một cường quốc Hồi giáo nằm giữa những tranh chấp lớn cùa Nga, Âu và Hồi giáo.

Bây giờ Âu Châu lâm nạn vì dân tỵ nạn và lật đật nhìn lại xứ Thổ với con mắt khác! 

Sau có hai ngày chuẩn bị, hôm Chủ Nhật 29 vừa qua, đôi bên nói chuyện “xóa bài làm lại”.

Lãnh đạo Liên Âu vừa gặp Thủ tướng Thổ tại Bruxelles và đạt thỏa thuận về dự án viện trợ ba tỷ Euro (khoảng ba tỷ 200 triệu đô la) cho Thổ. Đổi lại, Chính quyền Ankara sẽ chăm sóc trên hai triệu nạn dân Syria đang tạm cư tại Thổ. Cho họ sống đàng hoàng tử tế hơn để họ khỏi gõ cửa Âu Châu.

Khi vụ khủng hoảng manh nha từ hai năm trước thì ngân khoản ba tỷ này được đề nghị cho hai năm mà xứ Thổ cứ nghễng ngãng: “ba tỷ một năm”?

Bây giờ, vì tình hình nguy khốn, Âu Châu có thể rộng lượng hơn, như lời tuyên bố của Tổng thống Pháp François Hollande: Tới đâu hay đó! Giải ngân theo tiến độ thi hành. Kèm theo gói quà ba tỷ là lời hứa: công dân Thổ có thể vào khu vực Schengen mà khỏi cần chiếu khán trong một năm, nếu Ankara chịu khó cho tuần duyên và cảnh sát biên phòng thanh lọc nạn dân để ngừa khủng bố xâm nhập vào Âu Châu.

Khi lãnh đạo ở trên đã đồng ý về nét lớn, giới kinh tế ở dưới mới gãi đầu. 

Làm sao cải thiện đời sống cho hai triệu hai trăm ngàn người đang trong cảnh màn trời chiếu đất của mấy trại tỵ nạn ngoài kia? Lương thực, thuốc men hay bệnh xá, trường học, lớp dạy nghề? Hội nhập người Hồi giáo Á Rập vào xứ Thổ? Khó quá! Mà lỡ thành công thì Thổ sẽ là khối nam châm thu hút nạn dân từ xứ khác, nhiều lắm - như Iraq hay Afghamistan!

Sau khi bị chối từ vào Liên Âu, lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ lui về sức mạnh tinh thần của Hồi giáo, là chủ trương của Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan, khiến Thổ càng bị kết án là độc tài và chà đạp nhân quyền. Tức là càng xa rời lý tưởng Âu Châu. Bây giờ, khi quân khủng bố Hồi giáo triệt để thực hiện lý tưởng đó, là tự do ra vào Âu Châu để phát huy Thánh Chiến Jihad, nạn vi phạm nhân quyền của Thổ lại được “tương đối hóa”.

Là người thúc đẩy giải pháp Âu-Thổ vào tuần qua, Thủ tướng Đức Angela Merkel đổi giọng: “Nếu chúng ta là đối tác chiến lược thì nên thẳng thắn bàn thảo về các vấn đề cấp bách của mình”. Cấp bách nhất là cần Thổ canh cửa, với hy vọng là sẽ có ngày bước qua ngưỡng cửa mà là thành viên của Liên Âu từ trong nhìn ra.

Không mấy ai tin vào viễn ảnh đó, nhưng cận cảnh vẫn là nạn dân. Và nếu Nga làm quá thì sẽ càng giúp Thổ Nhĩ Kỳ bước vào Âu Châu. Chuyện này mà chẳng hấp dẫn hơn vụ Hoa Kỳ tăng lãi suất hay Âu Châu tiếp tục bơm tiền sao?