Dầu Thô Lên Giá Là Mừng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 160530

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Những yếu tố chi phối giá dầu trên thế giới…

* Kỹ thuật khai thác dầu từ các giai tầng đá phiến nằm sâu dưới lòng đất *  

 

Tin mừng cho giới tiêu thụ tại Hoa Kỳ và các nhà sản xuất toàn cầu: sau khi sụt tới mức thấp nhất vào Tháng Hai vừa qua thì trước ngày Chiến sĩ Trận vong Memorial Day, giá dầu thô đã lên quá 50 đô la một thùng. Đấy là cái giá “tối hảo” được thấy hôm Thứ Năm 26. Tối hảo vì vừa đủ thấp cho giới tiêu thụ Hoa Kỳ phóng xe trước mùa du lịch mà cũng chẳng quá cao nên sẽ giúp nhà sản xuất của nhiều quốc gia, kể cả nước Mỹ.

Nhưng vì sao giá dầu từ 115 đồng một thùng vào Tháng Sáu năm 2014 lại sụt tới 80 đồng trong có năm tháng? Tại sao sụt tiếp đến khoảng 30 đồng vào đầu năm nay? Vì sao giờ này tăng giá tới hai phần ba so với Tháng Hai thì dầu thô lại chạm cái ngưỡng dễ thương là 50? Và sau đó – câu hỏi trị giá mấy trăm tỷ đô la - dầu thô sẽ chạy đi đâu? Những nan đề ấy đang ám ảnh Tổ chức OPEC của 13 nước xuất cảng dầu thô trong kỳ họp vào mùng hai Tháng Sáu này….

Trước hết, xin nói về kinh tế.

Về kinh tế, khi dầu thô lên giá quá 100 đồng một thùng vào năm 2008, giới sản xuất Hoa Kỳ bèn tìm lại bửu bối cũ: kỹ thuật gạn đá phiến ra dầu. Họ biết kỹ thuật này từ lâu  mà không áp dụng vì chẳng bõ công, quá tốn kém khi giá dầu còn rẻ, chừng hai ba chục một thùng. Vì giá tăng, nhiều doanh nghiệp Mỹ bèn áp dụng, và cải tiến, kỹ thuật gọi là “fracking” ấy, nhưng với đặc tính Hoa Kỳ, là như sét đánh. Sản lượng dầu thô của Mỹ tăng đột ngột, từ nhật lượng vào năm 2011 là năm triệu ba 300 ngàn thùng một ngày (báo chuyên ngành viết tắt là bpd) lên tới chín triệu vào năm 2014. Khi số cung tăng mạnh mà số cầu vẫn yếu vì thế giới còn bị di họa của vụ Tổng suy trầm 2008-2009, giá dầu bèn sụt mạnh. Thấy giá sụt, giới buôn bán dầu thô cũng nhập cuộc theo hướng giá hạ, làm dầu sụt giá càng nhanh hơn. Vì thế, giá dầu từ 115 một thùng đã tuột đến số 80 đồng trong có năm tháng.

Các doanh nghiệp áp dụng kỹ thuật này là loại nhỏ và vừa, không là các đại gia cổ điển. Theo hệ thống sản xuất cũ, các tổ hợp lớn phải đầu tư rất nhiều và chờ khoảng tám năm mới đào ra dầu từ những giếng lớn. Các doanh nghiệp dùng kỹ thuật mới thì khai thác dầu như đánh du kích. Họ tìm đến cả ngàn giếng dầu nhỏ, phân tán ở nhiều nơi trước đây bị coi thường vì chẳng bõ công đào và bơm vào một dung dịch đặc biệt để phá vỡ các phân tử rồi hút lên dầu thô hay khí đốt. Thời gian từ khi tìm tòi đến lúc bơm dầu có khi chỉ vài tháng.

Nhưng khi dầu sụt giá quá mạnh, họ chới với vì quá thành công nên bắt đầu khóa lại các giếng kém lời - để chờ thời…. Tuy nhiên tổ chức OPEC còn chới với nặng hơn.

Là trưởng tràng của OPEC, Saudi Arabia được các thành viên kia yêu cầu giảm sản lượng để phần nào tái quân bình lại thế cung cầu cho giá khỏi sụt và họ khỏi bị thất thâu, hoặc lỗ lã. Nhưng Hoàng gia Saudi lại tính khác: không giảm số cung mà còn góp phần làm giá tuột thêm để loại bỏ các đối thủ mới xuất hiện trên thị trường Hoa Kỳ. Vì vậy, trận chiến dầu thô bùng nổ giữa Saudi Arabia và Hoa Kỳ: kinh tế cũng là chính trị trong ý nghĩa đó.

Với trữ lượng dầu cực lớn, lại được thiên nhiên cho loại dầu thanh và nhẹ, có phí tổn chế biến thấp, Saudi không giảm mà tăng sản lượng để làm giảm giá dầu. Ngoài ra, Hoàng gia Saudi còn có cái nệm khá dày là khối dự trữ ngoại tệ trị giá gần 600 tỷ Mỹ kim. Mục tiêu chiến lược là bảo vệ thị phần của mình trên thế giới và gạt các tay mơ của Mỹ ra khỏi trận chiến.

Vì vậy, đến Tháng Năm 2015, sản lượng của Saudi tăng 660 ngàn thùng một ngày, làm giá sụt tới 45 đồng một thùng. Điều bất ngờ là giới sản xuất Mỹ chẳng chịu thua mà cũng tăng sản lượng, thêm 400 ngàn thùng một ngày! Nhờ phương pháp mới, họ có khả năng ứng phó linh động với tình hình giá cả và dám lấy rủi ro, nhất là khi lãi suất đang rẻ nên vay tiền cũng dễ. Và, tinh hoa của Mỹ, càng áp dụng họ càng cải tiến nên phí tổn sản xuất cũng giảm.

Trận chiến ấy mới giải thích vì sao giá dầu thô có lúc mấp mé ba chục một thùng.

Đấy là khi anh hùng Saudi thấm mệt. Vì ngân sách và các khoản chi xã hội hao hụt, Hoàng gia Saudi nói đến việc chuyển hướng: trong năm năm tới sẽ đa dạng hóa sản xuất để khỏi lệ thuộc vào dầu thô và có thể tư nhân hóa con gà đẻ trứng vàng là tổ hợp dầu khí quốc doanh Aramco. Tổng trưởng Dầu khí Saudi là Ali al-Naimi nhường chức cho Chủ tịch Aramco là Khalid al-Falih thi hành chiến lược này. Al-Falih có hậu thuẫn của Hoàng thân Mohammed bin Salman, là lãnh tụ trẻ đầy tham vọng cải cách và chỉ đứng hạng nhì sau Thái tử sẽ kế nhiệm Quốc vương Salman bin Abdulaziz….

Không chỉ dàn trận để ngăn ngừa ảnh hưởng của Iran khi cường quốc theo hệ phái Shia vừa được Tổng thống Barack Obama giải vây, Saudi Arabia còn tham dự trận chiến tại Yemen, trong lúc chấp nhận một đòn hy sinh của Nhu đạo: nhất thời chịu thiệt để có ngày quật khởi. Chịu thiệt với giá dầu thấp, thu về ít tiền hơn cho tới khi đối thủ là giới sản xuất Mỹ bỏ cuộc.

Nhưng chính người dân Saudi mới chịu đòn hy sinh vì lương bổng giảm, vật giá tăng và mất dần trợ cấp. Vì thế, Hoàng gia Saudi không từ bỏ chủ trương chuyển hướng, nhưng pha loãng liều thuốc quá đắng và đành giảm mức dầu sản xuất. Quyết định ấy đã hạ bớt số cung trong khi thị trường Đông Nam Á có hy vọng tăng trưởng cao hơn nên cũng nâng mức cầu. Những biến thái phức tạp kể trên mới làm dầu thô lên giá, nay mấp mé con số 50 được coi là “tối hảo”. Ở bên này chiến hào, nhiều doanh nghiệp Mỹ cũng phải tạm hoãn nhiều dự án, trị giá có thể là mấy trăm tỷ đô la, để nghe ngóng tình hình…

Câu hỏi ngàn vàng là dầu thô sẽ lên giá tới đâu? Lên quá cao lại gây suy trầm, mà giữ quá thấp thì nhiều nước bán dầu chết ngộp – Venezuela không là trường hợp duy nhất. Vì vậy, thế giới mới theo dõi hội nghị tuần tới của OPEC, xem Hoàng gia Saudi và các nước tính sao….

Nhìn trong viễn ảnh dài hơn thì đâu là những yếu tố chi phối giá dầu trên thế giới?

Saudi Arabia trở thành cường quốc giàu nhất khối Á Rập theo hệ phái Hồi giáo Sunni là nhờ dầu hỏa kể từ những năm 1938. Tình trạng ấy đang giảm mà vẫn còn. Việc chuyển hướng là yêu cầu sinh tử nhưng chẳng vì vậy mà trong có năm năm đã kịp thoát xác: Hoàng gia Saudi vẫn cần dầu nhất là trong giai đoạn sinh tử này tại Trung Đông. Vì vậy, Saudi Arabia còn là đại gia giữ mặt cung vè dầu hỏa, sẽ cần tiền để đầu tư cho việc chuyển hướng mà khỏi bị loạn.

Cũng về mặt cung, Iran đang tìm lại vị trí đại gia dầu hỏa sau khi được Hoa Kỳ xả dần lệnh cấm vận và đang ra sức bán dầu để đánh hạ ảnh hưởng của Saudi Arabia. Nhưng phần cung đó cũng hạn chế vì các Giáo chủ ham làm cách mạng hơn là kiếm tiền. Nay sẽ cần tiền của thiên hạ để đầu tư vào các giếng dầu bị bỏ bê hoặc lắm rủi ro. Tức là còn lâu mới khá.

Các doanh nghiệp Mỹ đã làm cuộc cách mạng dầu khí từ năm 2011 đã thắng đợt đầu và khựng đợt hai. Nếu dầu thô lên giá mạnh thì họ sẽ bấm nút bơm dầu rất nhanh để tăng số cung nên giá dầu khó tìm lại cái giá trên trời của thời 2008. Còn lại thì doanh nghiệp Mỹ chờ đợi số cầu.

Số cầu ấy không đến từ kinh tế Trung Quốc, từ nay đi vào chu kỳ đình trệ mà tiêu thụ vẫn ngắc ngoải ở mức 36% của Tổng sản lượng nên chẳng thể là lực đẩy cho sản xuất như Bắc Kinh vẫn mơ và nói. Xứ này có khi còn ói ra mật và bề nào thì cũng hết là đầu máy hút dầu làm dầu thô lên giá. Còn Âu Châu thì ngày càng bất ổn, với kinh tế suy sụp, nợ nần tăng vọt. Kinh tế Âu Châu khó nâng số cầu về năng lượng.

Còn lại? Hy vọng có thể chớm nở từ kinh tế Đông Nam Á, Ấn Độ hay vài nơi hẻo lánh khác, nhưng số cầu đó chậm tăng làm giá cũng không biến động mạnh. Kết luận thì sau khi giá dầu sụt mạnh vì cung hơn là vì cầu, tình hình giá cả sẽ bình hòa hơn. Nếu tăng thì rất chậm và sẽ lại trở về con số tối hảo là 50 đô la một thùng….

Dốc Ba Tư Trơn Trượt Vì Dầu

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người-Việt Ngày 160118

"Hoa Kỳ Nhìn Từ Bên Ngoài"

Hoa Kỳ đã bãi bỏ cấm vận Iran rồi sao?

* Bàng hoàng tỉnh giấc * 

Năm 2016 vừa mở ra thì đã có chuyện lạ! Không, vụ cổ phiếu và uy tín lãnh đạo Trung Cộng bị sụt giá từ ngày đầu năm không là chuyện lạ vì được tiên báo từ lâu rồi. Vả lại, mục này nói về Hoa Kỳ “Nhìn Từ Bên Ngoài”, không về chuyện “Kinh tế cũng là Chính trị”.

Chuyện lạ là quan hệ giữa Iran với Hoa Kỳ vừa qua bước ngoặt, với việc các nước Tây phương (gồm Mỹ và Âu Châu) vừa thu hồi lệnh cấm vận kinh tế Iran từ ngày 16. Hôm sau Hoa Kỳ lại áp đặt một lệnh cấm vận khác trên 11 cơ sở của Iran có liên quan đến vụ Tehran thử nghiệm hỏa tiễn vào Tháng 10 và vi phạm một nghị quyết của Liên hiệp quốc. Hôm trước, vào ngày 15, thì hai Ngoại trưởng của Hoa Kỳ và Iran cùng ra sức giải tỏa một mâu thuẫn nhức tim. Đó là khi hai tầu nhỏ và 10 thủy thủ Mỹ bị Iran câu lưu từ ngày 12 - ngẫu nhiên sao khi Tổng thống Barack Obama đang đọc diễn văn hàng năm trước Lưỡng viện Quốc hội về Tình hình Liên bang – rồi được trả tự do một cách êm ái sau khi Vệ binh Iran bắt họ quỳ như tù binh.

Có cái gì đó khá ly kỳ trong quan hệ của Hoa Kỳ với xứ Iran của dân Ba Tư!

Từ 12 năm trước, Hoa Kỳ với Chính quyền George W. Bush đã có chánh sách dọa đánh để đàm, vừa dọa vừa dụ lãnh đạo Tehran nhằm khai thông bế tắc trong quan hệ giữa hai nước khởi đi từ cuộc Cách mạng Hồi giáo tại Iran vào năm 1979. Nhưng việc không thành vì Mỹ thất thế tại Iraq, Iran lại còn nói thách với kế hoạch chế tạo võ khí hạch tâm. Khi chính quyền Obama lên nhậm chức từ năm 2009 thì Hoa Kỳ đổi chiến lược: cố dụ hơn dọa, nên bớt xẵng giọng với các tối hậu thư cứ trôi dần vào quên lãng trong khi kinh tế Iran tụt dần vào khủng hoảng vì các nghị quyết cấm vận của Liên hiệp quốc, được Tây phương triệt để áp dụng, trước sự lửng lơ của Liên bang Nga và Trung Cộng.

Sau cùng thì vào Tháng Bảy vừa qua, Iran cùng năm Hội viên Thường trực của Hội đồng Bảo An Liên hiệp quốc (Anh, Pháp, Mỹ, Nga, Tầu) và nước Đức lẫn đại diện Liên hiệp Âu châu đã đạt một Thỏa thuận Toàn diện, nhưng Tạm thời, là sẽ bãi bỏ lệnh cấm vận nếu Tehran tạm hoãn kế hoạch chế tạo võ khí hạch tâm. Cơ quan Nguyên tử lực cuộc IAEA của Liên hiệp quốc có nhiệm vụ gửi nhân viên điều tra để xác nhận thiện ý này của Tehran.

Chẳng ai biết IAEA điều tra thế nào, ngày 16 vừa qua, họ xác nhận thiện chí của Tehran, cho nên lệnh cấm vận của Liên hiệp quốc lập tức được thu hồi và Iran bước qua một vận hội mới. Một vận hội ảo.

Cái lẽ ảo thứ nhất là Hoa Kỳ vẫn có biện pháp phong tỏa khác, lập tức được áp dụng vì vụ Tehran thử nghiệm hỏa tiễn, chưa kể là Quốc hội trong tay đảng Cộng Hòa đã hô hoán sự hoài nghi chánh sách kết ước của Tổng thống với Iran. Cái lẽ ảo thứ hai là nếu 100 tỷ đô la tài sản của Iran ở hải ngoại được giải tỏa và xứ này có thể bơm thêm dầu mà xuất cảng thì giá dầu ở ngoài đời đã hạ dưới mức 30 đồng một thùng. Tin Iran thoát lệnh cấm vận còn góp phần đẩy giá dầu xuống đáy!

Tức là Iran vẫn đang ở trong tình trạng tranh tối tranh sáng. Nhưng câu chuyện còn phức tạp hơn vậy.

Ngay sau khi Thỏa ước tạm được thông qua vào Tháng Bảy, các doanh nghiệp dầu khí Âu Châu đã xoa tay nhập cuộc, chờ ngày bước vào thị trường Iran kiếm lời. Nhưng dù Iran có thông báo sẽ ráo riết bơm dầu, khả năng thật lại vẫn còn xa sau khi kỹ nghệ dầu khí bị xuống cấp quá lâu. Các doanh nghiệp Mỹ thì chưa được vào và hậm hực nhìn Âu Châu cùng Nga Tầu kiếm bạc với dân Ba Tư. Họ sẽ vận động Quốc hội để khỏi mất phần ăn thật ra vẫn chưa có, sau khi gặp khó khăn vì giá dầu tuột quá mạnh làm cổ phiếu rơi rụng!

Đã nhìn từ bên ngoài thì cũng nên nhìn hẳn ra ngoài.

Hoa Kỳ đang trở lại truyền thống cũ là tìm ra một trật tự mới giữa các nước Trung Đông để các phe trong cuộc kình chống nhau mà tìm cách hợp tác với Mỹ. Trật tự đó có thể là một sự mất thăng bằng đầy bất ổn, miễn là không phương hại cho Hoa Kỳ.

Ở trong cuộc, Tổng thống Hassan Rouhani của Iran, thuộc phe “ôn hòa”, thì coi quyết định giải tỏa của Tây phương là một thắng lợi, chưa cụ thể thì cũng lợi cho uy tín chính trị của mình trước cuộc bầu cử sắp tới của Quốc hội Iran và nhất là của Hội đồng các Học giả Hồi giáo, cơ chế có ảnh hưởng trong việc đề cử lãnh tụ tối cao là Đại giáo chủ sẽ có ngày thay thế Đại giáo chủ đương nhiệm là Ali Khamenei. Và năm tới, Iran sẽ lại có bầu cử Tổng thống, vì vậy, Tehran mới sớm trả tự do cho các “tù binh” Mỹ và chờ đợi vận hội mới.

Bên kia chiến hào vừa tôn giáo vừa sắc tộc, Saudi Arabia cũng hiểu ra trò chơi của Mỹ, nên gây mâu thuẫn với Iran và tiếp tục đánh đòn dầu hỏa, để giá dầu hạ sẽ triệt hạ lợi thế của Tehran lẫn các doanh nghiệp dầu khí Hoa Kỳ.

Bực bội nhất về lập trường đảo điên của Hoa Kỳ, Thủ tướng Israel là Benyamin Netanyahu đã cho truyền hình trực tiếp phổ biến bài phát biểu của ông trước Nội các vào hôm 17: về Iran thì chỉ có sáu câu, mà không một lời sợ sệt! Vọng cổ:

Từ khi “lập quốc” vào năm 1948, Israel chuyên trị về nghệ thuật đảo điên vì đã từng theo Liên Xô để mua võ khí phòng thân, rồi lại cùng Anh và Pháp xoay ra chống Mỹ khi tấn công Ai Cập năm 1956 và phong tỏa kênh đào Suez năm 1957 khiến Tổng thống Dwight Eisenhower nổi đóa. Tình hình chỉ cải thiện thời Chiến tranh lạnh khi Isarel, Iran và Thổ đều là đồng minh của Mỹ nhằm chặn đường tiến của Liên Xô. Cao điểm của giao tình khắng khít giữa Mỹ và Israel là năm 1973 khi Mỹ yểm trợ xứ này trong cuộc chiến chống Á Rập – và khi dầu thô cũng được Saudi Arabia dùng làm võ khí bắt bí Tây phương.

Bây giờ, Liên Xô không còn, Liên bang Nga kiệt quệ vì nạn dầu thô mất giá và Hoa Kỳ cho các nước Trung Đông quần thảo với nhau. Đấy là lúc Israel lẫn Saudi Arabia hay Ai Cập và nhất là Turkey phải lo lấy thân chứ hết trông mong vào Mỹ. Ngần ấy nước đều không tin vào các giáo chủ Tehran và nghi ngờ Hoa Kỳ nên ra sức canh chừng Iran. Các cường quốc ấy không dại gì mà chống Mỹ, đấy là nhiệm vụ của tổ chức Nhà nước Hồi giáo ISIS. Họ chỉ tích cực đề phòng cửa nẻo kẻo Iran lại xổng chuồng! Nhưng vừa tháo chốt này, Hoa Kỳ đã bày chốt khác để cũng canh chừng Iran.

Trong khi ấy giá dầu vẫn hạ làm mọi người xanh mặt, trừ dân Mỹ khi đi đổ xăng. Năm 2016 này quả là một năm quái lạ!