Thế Giới Đợi Hoa Kỳ

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người-Việt Ngày 161010

"Hoa Kỳ Nhìn Từ Bên Ngoài"

Cuộc tranh cử tổng thống quay lưng với thực tế….

* Cả hai đều đáng ghét *

Hoa Kỳ còn gần một tháng tổng tuyển cử để vào ngày Thứ Ba mùng tám Tháng 11 này bầu lên Tổng thống thứ 45 và Lưỡng viện Quốc hội Khóa 115 cùng nhiều chức vụ dân cử khác. Qua năm sau, Tổng thống tân cử sẽ chính thức tuyên thệ nhậm chức vào ngày Thứ Sáu, 20 Tháng Giêng 2017. Từ nay đến đó, trong ba tháng tới, dư luận Hoa Kỳ tập trung chú ý đến cuộc tranh cử tổng thống kỳ lạ nhất trong trí nhớ của nhiều người.

Nhìn từ bên ngoài, thế giới phát giác ra vài sự thật.

Dù ai cứ nói ngả nghiêng, Hoa Kỳ vẫn là siêu cường độc bá, có chánh sách đối ngoại chi phối cục diện toàn cầu theo hướng tiêu cực hoặc tích cực. Vậy mà chẳng hiểu sao dân Mỹ lại đang phải chọn một trong hai nhân vật bất xứng nhất, là doanh gia Donald Trump hay cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton, để lãnh đạo siêu cường này. Nếu cứ nhìn từng đống bùn nhơ được tung ra trong cuộc tranh cử, thiên hạ có thể tự hỏi rằng “nước Mỹ hết người rồi sao”?

Không nói về bậc Quốc phụ George Washington, vị Tổng thống đầu tiên và đáng kính nhất, chỉ bị thiên hạ xầm xì là đại điền chủ đã chọn nơi có đất của mình làm thủ đô, vị Tổng thống thứ nhì và thứ ba của Hoa Kỳ, John Adams và Thomas Jefferson đã khét tiếng về thuật ném bùn khi tranh cử.

Cách nay 216 năm, Hoa Kỳ có cuộc tranh cử đầu tiên và sau cùng giữa Tổng thống và Phó Tổng thống vào năm 1800. Tổng thống John Adams thuộc đảng Liên Bang (Federalist) với chủ trương tập trung quyền lực cho chính quyền liên bang tại trung ương và theo chánh sách thân Đế quốc Anh phải tranh cử với Phó Tổng thống Thomas Jefferson thuộc đảng Dân Chủ Tự Do (Democratic - Republican Party) theo chủ trương tăng cường quyền hạn cho các tiểu bang và đối ngoại thì thiên về Đế quốc Pháp giữa cuộc chiến Anh-Pháp bên Âu Châu.

Nước Mỹ vào thời lập quốc còn có thể phân vân như vậy về đối nội và đối ngoại, nhưng khi tranh cử, các bậc quốc phụ đầy thế giá và uy tín đã sớm biết sử dụng bầy chó dữ là báo chí để mạt sát đối thủ. Những tờ báo hay sủa thời nay chẳng phát minh ra cái gì mới lạ.

Nhà báo James Callendar được Jefferson xua ra xủa bậy về John Adams: “nóng nẩy, gian dối, hiếu chiến, ra vẻ kiểu cách mà đáng tởm và cơ bàn thì đạo đức giả”… Nặng nề nhất trong các thậm từ là “một tay anh chị” - tức là vừa anh vừa chị, nôm na là “lại cái” - có bản năng xấu xa là hiếu dâm với cả nam lẫn nữ! Để đáp lễ, phe Adams phản đòn, rằng Jefferson là bần tiện, hạ cấp, con hoang của một mụ da đỏ lai đen với một gã da đen lai da trắng của đất Virginia. Nguyên Đệ nhất Phu nhân vào thời ấy là Martha Washington cũng nhập cuộc: “Jefferson là một trong những kẻ đáng ghét nhất của loài người”!.... Ả Michelle Obama thời nay chỉ là bóng ma.

Về sau, nhân vật đầy xấu xa ấy là Jefferson đã thắng hai nhiệm kỳ Tổng thống và nhân đôi diện tích lãnh thổ khi mua lại thuộc địa của Đế quốc Pháp (Louisiana Purchase) và là bậc lãnh tụ đáng kính của lịch sử Hoa Kỳ. Nhưng sau đó ít lâu, chính Jefferson cũng nhảy vào cuộc tranh cử năm 1815 và đả kích ứng viên Andrew Jackson của đảng Dân Chủ là nguy hiểm, là kẻ bất xứng nhất với chức vụ Tổng thống vì chẳng tôn trọng luật lệ và Hiến pháp…

Qua thế kỷ 20, các Tổng thống lẫy lừng như Theodore Roosevelt, F. D. Roosevelt hay Ronald Reagan cũng đều được chụp cho cái mũ là kém tài bất xứng, chưa nói gì đến nhiều chứng tật được phơi đầy trên mấy tờ lá cải.

Chẳng lẽ Hoa Kỳ lại có truyền thống bầu lên người không xứng đáng làm Tổng thống và khi lãnh đạo thì đưa đất nước vào khủng hoảng hay tiêu vong? Vô lý! 

Cho nên, có lẽ ta đừng vội đăng cáo phó về nước Mỹ, theo luận điệu Nga Tầu, hoặc thậm chí Âu Châu là cõi văn minh khi chẳng ai hỏi tội Thủ tướng Winston Churchill là nghiện rượu, hay Tổng thống François là ngoại tình và có con riêng khi còn tại chức! Mỗi quốc gia hay hệ thống chính trị lại có nét văn hóa riêng….

Nét văn hóa Mỹ có thể là sỗ sàng và không kiêng nể các chính khách hay bất cứ ai có tham vọng lãnh đạo. Trong nhiệt tình tranh cử, ai cũng đòi ăn thua đủ với các đối thủ và chụp cho họ những cái mũ ghê tởm nhất. Sau đó lại bắt tay cười khì và ca bài American the Beautiful chứ không sợ bị cho đi mò tôm vì tội xúc phạm lãnh tụ.

Trở về hai ứng cử viên Tổng thống năm nay, người ta khó đoán ra kết quả và mục tiêu cột báo không bình luận về cuộc tranh cử tưởng như nhiều bùn nhất lịch sử mà là… nhìn từ bên ngoài. 

Hoa Kỳ vẫn phải chi phối - hay lãnh đạo - một thế giới nhiễu nhương, và quần chúng chọn ra hai con gà có cùng đặc tính là không đáng tin mà đáng tởm nhưng lại nhìn thế giới từ hai giác độ trái ngược. Tự xưng cấp tiến, Hillary Clinton là sản phẩm của lối suy nghĩ cổ điển về trật tự thế giới hình thành từ sau Thế chiến II nay đang tan rã. Đả kích các chính khách truyền thống, Donald Trump đề cao một xu hướng còn cổ điển hơn: ưu tiên lo lấy việc nhà, còn lại thì kệ cha thiên hạ.

Khi đó, các nước tính sao?

Một số quốc gia từng bị siêu cường Hoa Kỳ canh chừng trong quá khứ thì thấy rằng đây là cơ hội… “thoát Mỹ”:

Đệ nhất hung đồ gian manh dưới vẻ khật khùng là Bắc Hàn thì cố nhấn tới để kịp hoàn tất khả năng sử dụng võ khí hạch tâm nhằm bảo vệ sự tồn tại của chế độ. Không kém gian manh nhưng đầy vẻ văn minh là xứ Iran thì khai thác tinh thần hòa giải của Chính quyền Barack Obama để cũng đạt “sự đã rồi”: thoát vòng cấm vận thì tiếp tục chế tạo võ khí hạch tâm nhằm tranh đọat tư thế lãnh đạo khối Hồi giáo. Liên bang Nga của Tổng thống Vladimir Putin có lối tính toán tinh vi hơn: đương khi Hoa Kỳ mắc bận thì củng cố thế mạnh chiến thuật tại Syria để có tư thế đàm phán mạnh hơn với các nước Tây phương về Ukraine và nhân đó chứng tỏ tiềm năng siêu cường đã mất tại nhiều khu vực khác trên địa cầu, từ Âu sang Á. Với sức nặng kinh tế hạng nhì và gánh nợ hạng nhất, Trung Quốc bành trướng khả năng quân sự để thiết lập vùng trái độn quân sự tại Đông Á với hy vọng gạt Hoa Kỳ sợ chết ra ngoài vòng sinh sát của mình….

Bốn cường quốc đó đều thách đố khả năng can thiệp của nước Mỹ và đẩy các đồng minh của Hoa Kỳ vào thế lưỡng nan, như Nam Hàn, Nhật Bản, Úc, Ấn Độ, Phi Luật Tân, Turkey, Saudi Arabia, Ai Cập, và nhất là các nước Âu Châu, v.v…. Ở giữa, các lực lượng khủng bố Hồi giáo đều ráo riết tranh đoạt ảnh hưởng và phát huy tinh thần sát nhân trong các xã hội dân chủ Tây phương và Đông Nam Á để vẽ lại bản đồ thế giới.

Trong khi ấy, khối Euro chưa ra khỏi nạn khủng hoảng kinh tế và Liên Âu vẫn bị khủng hoảng vì di dân mà còn chìm sâu hơn vào phân hóa, với viễn ảnh tiêu điều gấp bội nếu kinh tế toàn cầu lại bị tổng suy trầm nữa vào năm tới. Khi ấy, khối nợ của Hoa Kỳ đã mấp mé 19 ngàn tỷ đô la và lãi suất vẫn bò trên sàn nên chỉ có thể kích thích kinh tế bằng biện pháp đã thất bại là đẩy lãi suất xuống cõi âm, dưới 0%.

Mấy chuyện đáng lo như vậy của thế giới lại ít được cuộc tranh cử Tổng thống tại Hoa Kỳ quan tâm, cho đến khi các thị trường chứng khoán chào mừng kết quả bầu cử bằng một vụ sụt giá cổ phiếu. Khi ấy, trước nhiều vấn đề ngổn ngang, các ứng viên đắc cử mới tự hỏi vì sao lại muốn làm Tổng thống Mỹ.

Nhưng khi ấy, nước Mỹ vẫn phải giải quyết, dù đã lỡ bầu lên người bất xứng. Ngườo ta chỉ lo cho các nước đã lỡ dại trao thân gửi phận cho đệ nhất siêu cường dân chủ. 

Lãi Suất Âm

Thanh Hà & Nguyễn-Xuân Nghĩa - Ngày 160329

Tạp Chí Kinh Tế RFI 

Lãi suất ngân hàng số âm, con dao hai lưỡi  

* Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) tại Frankfurt, Đức. Ảnh 12/03/ 2016.REUTERS/Kai Pfaffenbach *

Các ngân hàng trung ương trên thế giới đang bất lực trước mục tiêu vực dậy kinh tế. Dù đã hạ lãi suất xuống «số âm», tiêu thụ và đầu tư tại Châu Âu, Nhật Bản vẫn không khởi sắc trở lại. Lãi suất «số âm» là gì? Kéo dài biện pháp bất thường này mở ra viễn cảnh chiến tranh tiền tệ, đảo lộn cả thị trường tài chính và thương mại của thế giới. Phân tích của chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa từ Hoa Kỳ.

Trong bối cảnh khu vực đồng Euro bị đe dọa giảm phát, từ năm 2014 Ngân hàng Trung ương Châu Âu BCE giảm lãi suất xuống số âm, tăng mức lưu hoạt có định lượng «quantitative easing» để kích thích tiêu thụ và đầu tư. Trên thực tế, từ hơn hai năm nay, các ngân hàng thương mại eurozone khi gửi tiền vào BCE chẳng những không được tiền lời mà còn phải «nộp phạt» cho định chế ngân hàng này 0,20 %. Nhiều thành viên trong khối euro, như Pháp, Đức, được giới đầu tư tín nhiệm thì đã dễ dàng phát hành công trái phiếu với lãi suất âm.

Không chỉ eurozone mà cả các ngân hàng trung ương của Thụy Sĩ, nhiều nước bắc Âu và gần đây nhất là Nhật Bản cùng áp dụng chính sách «tiền rẻ», mà tăng trưởng vẫn chưa hồi sức. Hiện tượng bất thường này đang làm đảo lộn trật tự và thể thức vận hành trên các thị trường tài chính, làm nản lòng những người có khả năng tiết kiệm và nhất là đang tạo nên một quả bóng tài chính mới.

Phải chăng đã đến lúc thế giới cần tìm ra một chính sách tiền tệ mới để tạo đà cho tăng trưởng? Trả lời ban Việt ngữ đài RFI chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa trước hết giải thích cặn kẽ thế nào là lãi suất ở số âm, vì sao các ngân hàng trung ương trên thế giới đua nhau lao vào một cuộc chiến tiền rẻ mà vẫn không đạt được mục tiêu chính là tiếp sức cho tăng trưởng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Lãi suất âm là biện pháp tiền tệ cực bất thường, lần đầu tiên được Ngân hàng Trung ương Đan Mạch áp dụng vào tháng 7/2012, sau đó được các Ngân hàng Trung ương Âu Châu, rồi Thụy Điển, Thụy Sĩ áp dụng từ năm 2014 và mới đây nhất, từ tháng 1/2016, là Nhật Bản cũng áp dụng. Cụ thể thì thông thường khi các ngân hàng thương mại được hưởng tiền lời khi ký thác dự trữ vào trương mục của Ngân hàng Trung ương. Với biện pháp lãi suất âm, Ngân hàng Trung ương chẳng những không trả tiền lời mà còn đòi các ngân hàng thương mại nộp tiền như nộp phạt trên khoản ký thác cao hơn mức dự trữ pháp định.

- Mỗi Ngân hàng Trung ương lại có một lý do áp dụng biện pháp này, nhưng chủ yếu vẫn là nhằm khuyến khích các ngân hàng thương mại không lưu giữ ký thác mà cho vay ra để kích thích sinh hoạt kinh tế, như tiêu thụ hay đầu tư. Hậu quả là khoản lời của các ngân hàng thương mại bị thu hẹp nên họ dùng thanh khoản ấy vào mục tiêu khác để khỏi lỗ. Những mục tiêu ấy là gì ? Có thể là chuyển tiền mua trái phiếu là giấy nợ, có phân lời cố định dù rất bèo thì cũng còn hơn không, hay đầu tư vào thị trường cổ phiếu. Kết quả là phân lời trái phiếu giảm và đã có nơi giảm tới số không, thậm chí số âm như đã thấy tại Nhật Bản trong tháng qua khi phát hành trái phiếu có kỳ hạn 10 năm với phân lời dưới số không, còn thị trường cổ phiếu thì lên giá làm giới đầu tư cổ phiếu giàu to. Nhưng quan trọng nhất là biện pháp lãi suất âm gây nhiều biến động rất khó đoán trên các thị trường tài chính.

Mối nguy hiểm khi biện pháp này kéo dài?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trên nguyên tắc, người ta chỉ áp dụng biện pháp bất thường ấy trong ngắn hạn để kích thích tiền tệ nhưng vì không thấy công hiệu, biện pháp ngắn hạn lại kéo dài qua nhiều năm. Mối nguy hiểm là thị trường bị xáo trộn, những tính toán lời lãi bị đảo lộn, tiết kiệm bị trừng phạt và các quỹ đầu tư của doanh nghiệp bảo hiểm hay qũy tín thác cho hưu bổng bị lỗ. Những người sống nhờ tiền lời hưu bổng khi về già bị thiệt nặng mà có khi chưa biết! Trong trước mắt thì ai cũng muốn lưu giữ tiết kiệm bằng tiền mặt hay hiện kim chứ chẳng muốn ký thác vào trương mục tiết kiệm hay thị trường trái phiếu.

- Mối nguy trường kỳ là khi hạ lãi suất thì người ta cũng làm giảm hối suất hay trị giá đồng bạc so với các ngoại tệ khác. Việc giảm hối suất có thể kích thích xuất cảng nhờ hàng hóa của mình bán rẻ hơn, nhưng vì các nước đều bị suy trầm và chẳng thể xuất cảng lên cung trăng mà xuất cảng cho nhau, biện pháp hạ lãi suất như vậy lại dẫn tới trận chiến ngoại tệ, là xứ nào cũng tìm cách hạ tỷ giá đồng bạc của mình để tìm lợi thế xuất cảng và càng làm ngoại thương suy sụp.

Tại sao các hạ lãi suất thấp đến hết cỡ mà vẫn không đạt hiệu quả tiếp sức cho tăng trưởng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thông thường, khi kinh tế suy trầm, các nước có thể áp dụng biện pháp ngân sách là tăng chi hoặc giảm thuế để kích thích sản xuất. Nhưng tại nhiều quốc gia, trước hết là Nhật Bản rồi khối Euro, và sau cùng là Hoa Kỳ, nạn ách tắc chính trị giữa nhiều khuynh hướng và trường phái kinh tế, dẫn tới sự tê liệt của biện pháp ngân sách – nhà nước không thể tăng chi và đi vay mãi - nên sau cùng, chỉ còn một định chế là các ngân hàng trung ương phải giải quyết. Họ áp dụng biện pháp tiền tệ là hạ lãi suất tới sàn, mấp mé số không, rồi bơm thêm tiền vào kinh tế, thí dụ như những đợt “quantitative easing” gọi là tăng mức lưu hoạt có định lượng, mà cũng chẳng công hiệu. Vì vậy mới có biện pháp hạ lại suất dưới số không.

- Về lý do tại sao thì người ta có thể kể ra rất nhiều. Thứ nhất, các nền kinh tế hậu công nghiệp đang bước qua một hình thái khác, với dân số bị lão hóa, nên đã và sẽ có đà tăng trưởng thấp hơn trước trong nhiều năm liền. Thứ hai, sau vụ khủng hoảng tài chánh năm 2008, người ta thấy tình trạng tập trung tư bản vào các doanh nghiệp lớn, với lợi nhuận rất cao mà xí nghiệp loại nhỏ và vừa lại khó thành hình để gia tăng sản xuất. Thứ ba, người ta quá chú ý đến phần kích thích số cầu mà quên phần cung là giải tỏa luật lệ và kiểm soát cho việc đầu tư được thông thoáng để loại doanh nghiệp trẻ và mới có thể ra đời thì họ sẽ nâng sản lượng và tuyển dụng thêm nhân công.

- Sau cùng, trường phái trọng cầu theo kiểu John Maynard Keynes đang phá sản vì chẳng kích thích được tăng trưởng và sự phá sản ấy thể hiện ở biện pháp hạ lãi suất xuống cõi âm. Kinh tế toàn cầu không bị đe dọa bởi nguy cơ lạm phát như trước đây mà gặp rủi ro giảm phát tương tự như sau vụ Tổng khủng hoảng 1929-1933. Ở cuối đường là những bất trắc lớn.