Kinh Tế Hình Tròn

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người-Việt Ngày 161130

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị:

Ai Sẽ Tài Trợ Đà Tăng Trưởng Của Donald Trump, Mà Tài Trợ Bằng Cái Gì?   

* Gãi đầu rồi gãi tai! *

Trong ba tuần liền, thị trường cổ phiếu Hoa Kỳ vọt tăng giá sau khi ôngDonald Trump trở thành Tổng thống Tân cử. Ngẫm lại thì người ta đi từ bất ngờ này qua bất ngờ khác.

Bất ngờ đầu tiên là ông Trump thắng cử, trái với nhiều tiên đoán. Bất ngờ kế tiếp là các thị trường mở cửa vào đêm Hoa Kỳ kiểm phiếu sụt giá mạnh. Bất ngờ sau đó, chỉ có năm tiếng đồng hồ, là các thị trường lại vọt lên giá như một tin mừng sau những báo động hoảng tiều. Chẳng lẽ thị trường cổ phiếu gồm cả triệu người, trong số này có các quỹ đầu tư với những chuyên gia kinh tế thượng thặng, lại cùng lầm?

Bây giờ, giải thích thế nào về sự lạc quan hồ hởi với “hiệu ứng Donald Trump”? Mục “kinh tế cũng là chính trị” kỳ này xin tìm câu trả lời, và còn cố đi xa hơn vậy, xin quý độc giả chịu khó theo dõi.

Sau khi coi thường một ứng cử viên chẳng giống ai, người ta nhìn lại chương trình hành động của Donald Trump và suy luận như sau: Ông Trump hứa hẹn 1/ giới hạn tầm kiểm soát luật lệ để doanh nghiệp dễ làm ăn và tuyển thêm người, trong số này có các doanh nghiệp tài chánh và dược phẩm; 2/ gia tăng ngân sách quốc phòng, mỗi năm 60 tỷ, nên sẽ đem lại mối lợi cho các ngành sản xuất liên quan tới quân sự; 3/ nâng mức tăng trưởng kinh tế và số lao động nhờ biện pháp giảm thuế; và 4/ tăng chi ngân sách cho các dự án xây dựng hạ tầng cơ sở. Nói tóm lại, chương trình kinh tế của Donald Trump là tăng chi và giảm thuế để kích thích sản xuất, vì vậy, thị trường cổ phiếu coi đó là tin mừng cho doanh lợi trong tương lai nên vọt lên giá.

Nhưng, câu hỏi đầu tiên về kinh tế là tiền đâu? Chúng ta sẽ tìm câu trả lời, từ lý thuyết kinh tế qua thực tế chính trị….

Hãy lấy một ví dụ dễ hiểu là kế hoạch xây dựng hạ tầng. Ngược với lập luận của chính khách – người mới nhất nói tới chuyện ấy là Tổng thống Barack Obama sau khi nhậm chức vào năm 2009 với hình ảnh “cuốc sẻng đã sẵn sàng” – kế hoạch hạ tầng đòi hỏi nhiều điều kiện tiến hành, từ luật lệ qua thủ tục ngân sách rồi đầu thầu, v.v… Sẽ mất vài năm chứ không là mì ăn liền có thể nuốt vội. Chính quyền tân nhậm phải thực hiện chuyện này và khởi sự bằng quyết định tài trợ: tiền đâu để trả cho các nhà thầu?

Chính quyền có thể đi vay thiên hạ và trả trước bằng một tờ giấy nợ gọi là công khố phiếu.

Người cho vay là giới đầu tư được trả tiền lãi gọi là “phân lời”, hay yield, hơi khác với lãi suất ngân hàng. Khi cho vay như vậy, giới đầu tư từ cụ già, các hộ gia đình đến doanh nghiệp đều phải tiết kiệm nhiều hơn. Tiền tiết kiệm đó dồn qua đầu tư vào hạ tầng. Vì kinh tế vận hành theo hình tròn, khoản gia tăng tiết kiệm ấy cũng có nghĩa là tiết giảm tiêu thụ. Thay vì mua món hàng nay hay dịch vụ nọ, các hộ gia đình dùng khoản tiền đó cho chính phủ vay. Cái tăng hay cái “được” cho khu vực xây cấy, từ máy ủi đến công nhân ngoài công trường, có thể là cái giảm hay cái “mất” của khu vực nào khác.

Nói cho văn hoa khó hiểu, kế hoạch hạ tầng là quyết định sung đương phương tiện từ các khu vực ngoài xây cất cho khu vực xây cất, nôm na là dồn tiền qua nơi khác. Nơi nào thì có lợi hơn là một câu hỏi kinh tế mà cũng là chính trị, nơi nào ra tiền và ra phiếu cho kỳ bầu cử tới?

Ở trên, ta vừa nói đến các cụ già hay các hộ gia đình. Họ là nhà đầu tư, họ bớt tiêu thụ và nâng tiết kiệm qua các quỹ hưu bổng để có tiền lời sau này. Khi thấy các con số trừu tượng lập lòe trên màn ảnh, rằng giá trái phiếu tăng và phân lời giảm – giá và lời luôn luôn chuyển động ngược – thì đấy là thông tin của thị trường cho mọi người trong các hộ gia đình, mà ít ai để ý.

Hãy trở lại vòng tròn của kinh tế. Khi các quỹ hưu bổng, hay qũy đầu tư, quỹ đối xung gọi là hedge funds, mua công khố phiếu để tài trợ dự án hạ tầng, họ lấy tiền ở đâu?

Lấy tiền từ những người đầu tư kiếm lời. Các quỹ hưu bổng giữ vị trí trung gian giữa chủ nợ cho vay là giới đầu tư - các hộ gia đình hay doanh nghiệp đầu tư kiếm lời cho thân chủ - và nhà nước, là cơ quan phát hành công khố phiếu. Vì kế hoạch hạ tầng, giới đầu tư châm thêm tiền bằng cách giảm tiêu thụ hoặc bán một phần tài sản đã đầu tư vào khu vực nào khác. Vòng tròn ấy có nghĩa là tăng nơi này thì giảm nơi kia, chứ không có mức tăng thuần trước đây chưa có.

Bây giờ, ta mở rộng vòng tròn cho thêm nhức đầu!

Nếu người ngoại quốc muốn tham gia việc tài trợ đầu tư của Chính quyền Trump, họ lấy tiền ở đâu? Là Mỹ kim ở thị trường nước ngoài đưa vào mua Công khố phiếu Hoa Kỳ. Nhưng tài sản ấy từ đâu mà có? Từ số xuất siêu – xuất cảng cao hơn nhập cảng – trong luồng giao dịch với thị trường Mỹ! Khép lại vòng tròn cho đẹp thì kế hoạch tăng chi cho hạ tầng cơ sở tại Mỹ góp phần nâng mức nhập siêu của Hoa Kỳ, làm giảm số xuất cảng và tăng nhập cảng, tức là đi ngược với một chủ trương then chốt của ông Trump! Kinh tế gia nghi ngờ chính trị gia là đúng!

Nếu quý độc giả còn kiên nhẫn đọc tiếp, để hiểu “kinh tế cũng là chính trị”, hãy nghĩ đến vài giải pháp tưởng lạ mà quen.

Chính quyền Trump cần đi vay khi phát hành thêm Công khố phiếu để tài trợ kế hoạch hạ tầng. Nếu không muốn giảm nơi này để tăng nơi nọ như vừa trình bày ở trên thì Nội các Trump phải tự hỏi là ai sẽ bán thêm tiền cho mình để lấy về giấy nợ được Chính quyền đảm bảo? Câu trả lời là các định chế tài chánh như ngân hàng thương mại, quỹ tiết kiệm, các tổ chức tín dụng, và cả con voi trắng lù lù như trái núi là Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ. Ngân khoản tài trợ phụ trội - cỡ trăm tỷ một năm theo dự kiến của Tổng thống Tân cử - được lấy từ hư vô, là “tiền ảo” trên thị trường tín dụng. Nói cho dễ hiểu là nhà máy in tiền, nhưng khó hiểu vì là in tiền điện tử: trương mục của các định chế tài chánh được Ngân hàng Trung ương tá ghi – credit – một khoản tiền có thể sử dụng cho các dự án hạ tầng sẽ thực hiện sau khi thông qua luật lệ và thủ tục.

Đấy là giải pháp Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ đã áp dụng từ nhiều năm qua!

Giải pháp kia đang làm nức lòng doanh nghiệp và các hộ gia đình là giảm thuế. Trước đây, họ phải trả thuế cho Chính phủ có tiền trang trải nhiều dịch vụ công ích, ngày nay họ hy vọng sẽ được bớt thuế để dùng tiền đó cho các mục tiêu họ quyết định lấy, như đầu tư hay tiêu thụ. Tức là vẫn tái phân phối tài nguyên mà then chốt là chữ “sẽ”, vòng tròn không gian chuyển qua thời gian, vào tương lai sau này sẽ có. Nhưng ngay trước mắt, với bội chi ngân sách mấp mé ngàn tỷ một năm, cái được cho các doanh nghiệp và hộ gia đình là cái mất của công quỹ vì nguồn thu về thuế khóa bị giảm, với hy vọng là biện pháp giảm thuế sẽ kích thích kinh tế, nâng đà tăng trưởng nên lợi tức gia tăng của gia đình và doanh nghiệp sẽ đem lại nhiều thuế hơn cho nhà nước!

Hoa Kỳ đã từng áp dụng biện pháp giảm thuế để kích thích kinh tế và gây tranh luận trong giới hàn lâm kinh tế và các chính khách về mối tương quan giữa bội chi ngân sách và đà tăng trưởng. Giới kinh tế thuộc cánh tả, theo lý luận của John Maynard Keynes tin rằng tăng chi và chấp nhận bội chi ngân sách sẽ nâng đà tăng trưởng. Thực tế lại không nhất thiết như vậy:

Biện pháp giảm thuế thời Ronald Reagan có nâng đà tăng trưởng từ 1982 nhưng không gây bội chi ngân sách mà còn được thặng dư năm 1984 so với đà tăng trường. Dưới Chính quyền Bill Clinton và đà kiểm soát của Hạ viện trong tay đảng đối lập Cộng Hòa kể từ 1994, bội chi ngân sách có giảm từ năm 1993 tới 1997 và được thặng dư từ năm 1998 tới năm 2000, nhưng đà sản xuất từng năm lại không tăng. Chính quyền George W. Bush có giảm thuế từ năm 2002 mà chẳng nâng đà tăng trưởng và khi xiết lại công chi từ năm 2003 thì sản lượng kinh tế lại tăng mạnh.

Chuyện rắc rối phức tạp ấy có nghĩa là các chính trị gia và cái loa kinh tế của họ gây tranh luận thừa về quan hệ trực tiếp giữa bội chi ngân sách hay chánh sách công chi thu và tăng trưởng kinh tế. Yếu tố kích thích lại nằm trong tay Ngân hàng Trung ương với chánh sách tín dụng và biện pháp tăng “tiền ảo”. Tổng thống Donald Trump có thể đem lại kỳ vọng cho thị trường cổ phiếu nhưng đà tăng trưởng kinh tế, giả dụ như qua kế hoạch xây dựng hạ tầng sau này, lại nằm trong tay một định chế độc lập là Ngân hàng Trung ương. Ông chỉ có thể quyết định gián tiếp khi bổ nhiệm những người lèo lái cỗ máy này, từ Thống đốc Janet Yellen trở đi!

Ta nên kết luận rằng tường thuật vụ tranh cử thì vui và dễ hơn là nói về khả năng của người đắc cử khi được tiếng là sẽ quản trị một nền kinh tế nằm trong tay người khác! Từ Quốc hội, con buôn, ông già bà cả tới tài phiệt và Ngân hàng Trung ương chẳng ai bầu mà vẫn đang bán tiền ảo.

Khi Kịch Sĩ Nhập Vai Tổng Thống

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo ngày 161111

Donald Trump diễn xuất giỏi, bây giờ mới sống và làm thật!   

* Bợm thật! *

Chúng ta vừa chứng kiến một bi hài kịch chính trị của Hoa Kỳ, khi tỷ phú Donald Trump bất ngờ thắng cử trước sự bàng hoàng của đa số - kể cả cử tri đã dồn phiếu cho ông. Sau này, giới nghiên cứu sẽ tìm hiểu về các lý do, giới chính trị thì nghĩ ngay tới nhiệm kỳ đầu của Tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ.

Vì lãng tai, người viết chẳng sợ súng nên xin có vài ý kiến ba xu về hiện tượng này.

Donald Trump là người có ma lực thuyết phục, là đức tính trời cho. Ông thuyết phục người ta tin vào điều ông nói mà khỏi kiểm chứng - và cũng chẳng cần kiểm chứng. Với đặc tính thiên phú ấy, ông còn là một người giỏi diễn xuất. Nói cho gọn, Donald Trump là kịch sĩ. Điều này chẳng bất ngờ vì ông có show truyền hình của mình. Thứ ba, là người cực kỳ thông minh, Trump cảm nhận được tâm lý quần chúng, hay khán giả, nếu ta nghĩ tới sân khấu kịch nghệ.

Là kịch sĩ, ông lại không diễn theo kịch bản do ai đó soạn thảo, ông cứ nhìn xuống cử tọa rồi theo đó mà diễn xuất cho hợp ý khán giả. Các chính khách hay thầy giáo có tài đều phải như vậy: tùy phản ứng cử tọa mà chuyển đạt thông tin, chứ không chúi mũi vào diễn văn hay bài giảng mà độc thoại, nói một mình, cho mình.

Ma lực thuyết phục là lợi thế được Donald Trump tận dụng, để thuyết phục cử tọa hay cử tri, rằng ông là “người của họ”.

Về chính trị thì đấy là nghệ thuật mị dân, được gọi lịch sự là “đại chúng”. Cứ theo ý đám đông mà nói, dù nói ra nhiều điều mâu thuẫn. Cũng về chính trị, hay triết lý chính trị, Donald Trump không có chủ thuyết. Chủ thuyết là chuyện tính sau, may lắm thì… ông đang tính.

Nhờ tài năng đó, Donald Trump nói ra những điều mà rất nhiều người đang nghĩ trong đầu. Ông nói như chẳng suy nghĩ và xúc phạm thiên hạ mà không bao giờ xin lỗi, hoặc cải chính. Chính là nét sống sượng đôi khi cố tình vô giáo dục ấy lại càng được cử tọa thấy rằng ông nói thật. Ông đóng kịch là người nói thật và nói lớn cảm nghĩ thầm kín của nhiều người. Mục tiêu là dù chẳng có tổ chức hay phe phái gì trong đảng Cộng Hòa, ông vẫn phải có quần chúng.

Lực lượng quần chúng đó, hơn là tài mạt sát hay tật trâng tráo, mới giúp ông loại bỏ các đối thủ có thế giá trong đảng. Họ thua ông không vì họ chẳng dám chửi, mà vì họ không nhìn ra sự bất mãn của một số quần chúng đông đảo trong đảng. Tức là đảng Cộng Hòa có vấn đề mà các bậc trưởng thượng, thành phần ưu tú có ảnh hưởng trong đảng, lại chẳng nhìn ra.

Truyền thông chính mạch, có tinh thần thiên tả và thiên vị, cũng không làm nổi bật một sự kiện thống kê: mỗi khi Trump xuất hiện, người ta đông đảo tham dự với nhiệt tình, đông đảo và say mê hơn quần chúng tham gia các cuộc vận động của bà Hillary Clinton. Dù có quê kệch thì nhiệt tình đó vẫn là thực tế. Trump hiểu ra thực tế đó, chúng ta thì không, cho nên mới bị ngạc nhiên, càng ngạc nhiên hơn nữa khi cử tri phía Dân Chủ lại tham gia bỏ phiếu ít hơn. Họ không say mê náo nhiệt bằng thành phần ủng hộ ông Trump. Bây giờ nhiều người trong số này mới ân hận và biểu tình đập phá!

Kịch sĩ Donald Trump cho cử tọa của mình cảm nghĩ rằng đấy là cơ hội để họ làm nên lịch sử, bằng lá phiếu.

Ông có một tổ chức tranh cử luộm thuộm, chi tiền rất ít mà vẫn đạt kết quả bất ngờ trước một đối thủ dày dạn kinh nghiệm và phương tiện, có ban tranh cử toàn những chiến lược và chiến thuật gia có tài đã vận động quần chúng từ cơ sở lên. Nhưng, ngoài những tỳ vết quá lớn của bản thân và gia đình, bà Hillary Clinton còn cho thấy rằng bà là người của quá khứ, với những giải pháp lưỡng đảng của quá khứ - và đã thất bại.

Vì thất bại nên hơn 60% dân Mỹ đang nghĩ rằng quốc gia đi chệch hướng, về cả đối nội lẫn đối ngoại. Kịch sĩ Donald Trump bèn dựng rạp trình diễn vở “Cứu Nguy Nước Mỹ”, và khiến cử tọa trở thành cử tri. Họ nhiệt thành góp phần cứu nguy bằng lá phiếu. Họ cứu nguy vì thấy chính bản thân và gia đình trong nỗi nguy đó.

Mọi giáo phái có thể huy động được tín đồ cho một mục tiêu cao cả nhưng xa vời sau rất nhiều hy sinh khắc khổ. Biệt tài của Trump là nói ra mục tiêu cụ thể thiết thực: trong “cái chung” rất cao cả của tổ quốc Hoa Kỳ, có những “cái riêng” của từng người. Khán giả, cử tọa hay cử tri thấy là chính họ đang tràn lên sân khấu để hoàn tất vở kịch có hậu này - cho bản thân của họ.

Giới nghiên cứu chính trị và xã hội sẽ còn phải đếm lại số phiếu của từng thành phần cử tri để kết luận nhưng vài chi tiết sơ khởi cho thấy hậu thuẫn của Trump không chỉ có đàn ông da trắng ít học và ít tiền. Ông xúc phạm phụ nữ mà vẫn được một số phụ nữ có học ủng hộ. Ông bày tỏ tinh thần kỳ thị di dân lẫn người thiểu số mà vẫn được cử tri gốc Á và Nam Mỹ ủng hộ nhiều hơn ứng cử viên Mitt Romney của bên Cộng Hòa năm 2012.

Nếu có thể nói tới một chiến lược tranh cử thì vào tháng cuối, Donald Trump mới thật sự dàn trận để tranh thủ cử tri tại các tiểu bang xôi đậu mà nhiều người cho rằng đã thiên hẳn về phía Dân Chủ. Ra vẻ uyên bác, có khi người ta nói là ông đánh du kích, "lấy nông thôn bao vây thành thị". Thật ra ban tranh cử của ông dồn sức vào các thành phần bị sa sút vì chuyển dịch dân số, vì chuyển động kinh tế của toàn cầu hóa và cả những người ngoan đạo đang e sợ xã hội biến chất vì phong trào “phải đạo chính trị” và nếp văn hóa quá phóng túng của thành phần thượng lưu có học.

Nhưng đấy là chuyện về sau, chứ trong gần một năm trời, ứng cử viên Donald Trump là kịch sĩ làm cho khán giả nhập vai. Vâng, khán giả nhập vai, là điều rất trái cựa!

Bây giờ, đến lượt kịch sĩ Donald Trump thủ vai Tổng thống….

Khi ấy, ta trở về thực tế ngoài sân khấu: Donald Trump là một doanh gia. Biệt tài của ông là có máu con buôn, đã viết sách về nghệ thuật ngã giá! Nói đến ngã giá, các doanh gia đều biết hơn chính trị gia là có cái giá phải trả! Là người diễn vẻ thô lỗ cho quần chúng, tay tỷ phú này không thể không biết luật mà cũng chẳng mơ hồ gì về chính trị nghị trường, là chuyện ngã giá giữa Hành pháp với các phe phái bên Lập pháp trong từng hồ sơ.

Donald Trump có thể thiếu kinh nghiệm chính trị hay quân sự nhưng như mọi doanh gia hay chính khách, ông biết rằng không ai lãnh đạo một mình để tự thân giải quyết cả ngàn hồ sơ của quốc gia. Đấy là công việc của nội các và ban tham mưu mà ông đang thành lập. Kịch sĩ thủ vai nóng nẩy cũng không thể không biết rằng bên kia cũng có nhiều người nóng nẩy - họ đang biểu tình phản đối kết quả bầu cử - và lãnh đạo của họ trong đảng Dân Chủ điêu đứng cũng phải dàn trận cho cuộc chiến nghị trường đã khởi sự và kéo dài tới cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào năm 2008.

Đấy là khi Tổng thống phải mời kịch sĩ bước qua chỗ khác, chứ không thể đổ dầu vào lửa để làm cử tọa hừng chí.

Từng đề nghị ông đưa ra khi tranh cử - xây tường ở biên giới miền Nam, trục xuất di dân, từ chối Hiệp ước TPP, hay xét lại Hiệp ước NAFTA, v.v… – sẽ được ban tham mưu của Tổng thống và lãnh đạo Cộng Hòa cân nhắc lại theo lối ngã giá. Cái gì làm được cái gì không, và làm được thì phải trả giá bao nhiêu, ai trả và bao giờ trả, với hậu quả chính trị là những gì cho các hồ sơ khác? Là doanh gia, ông Trump cũng biết là phải ngã giá với thị trường, tức là gây hậu quả tới lãi suất, thuế khóa và tăng trưởng kinh tế. Là Tổng thống, ông sẽ biết là phải ngã giá với cả hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ. Nhìn ra ngoài, ông biết chánh sách bảo hộ mậu dịch mà ông đề cao sẽ có cái giá về kinh tế lẫn ngoại giao. Về an ninh cũng vậy, giới tướng lãnh, ngoại giao và viên chức bảo an sẽ cho ông biết cái giá phải trả khi muốn xóa bỏ lực lượng khủng bố ISIS, bỏ rơi Liên Âu hoặc đấu trí đấu lực với Trung Quốc, Liên bang Nga, Iran, v.v….

Chủ trương cực đoan quá khích của diễn viên Donald Trump sẽ phương hại cho sự nghiệp của Tổng thống. Khi ấy, kịch sĩ Donald sẽ ngã giá với chính khách Trump. Là người ưa ra vẻ nói thật tới độ phũ phàng, ông sẽ nói thật rẳng mình phải dung hòa, vì quyền lợi tối thượng của Tổ quốc và quần chúng. Nhưng khi đã là Tổng thống thì con vịt The Donald của thời tranh cử lại là con diều hâu nếu an ninh của nước Mỹ bị các chế độ hung đồ đe dọa: ông đề nghị gia tăng ngân sách quốc phòng là trong ý hướng đó.

Khi ấy, đối lập kết luận rằng Donald Trump là người giảo hoạt, theo cơ hội chủ nghĩa! Họ biết quá chậm một sự thật bẽ bàng mà bậc trưởng thượng trong đảng Cộng Hòa đã thấy từ vòng sơ bộ của cuộc tranh cử! Khi ấy, nếu nghĩ sâu xa hơn về quá khứ, Donald Trump cũng chẳng khác gì nhiều vị tiền nhiệm đã từng hứa một đàng làm một nẻo cho quyền lợi của nước Mỹ.

Nét độc đáo của kịch sĩ có tài là khi nào cũng làm như mình nói thật! Nét độc đáo của Donald Trump là soạn lấy vở kịch cho mình, chứ không dựa vào bài bản của một thế lực nào khác. Nhờ vậy, ông biến không thành có! 

Còn lại thì ta sẽ đợi xem vở kịch ngã giá của vị Tổng thống bị thiên hạ coi thường khi đi tranh cử!