Trưng Cầu Dân Ý – Dân Ý Đi Về Đâu?

Hùng Tâm - Người-Việt ngày 161208

"Hồ Sơ Người-Việt"

 

Không, Các Nước Liên Âu Sẽ Đi Về Những Đâu?   

* Matteo Renzi, Thủ tướng trẻ nhất của nước Ý, vừa phải "tạm từ chức" *

Sau cuộc trưng cầu dân ý hôm Chủ Nhật mùng bốn, Thủ tướng Ý là ông Matteo Renzi đã phải xin từ chức. Theo nguyên tắc dân chủ, ông tổ chức trưng cầu ý kiến người dân về việc tu chỉnh hiến pháp để giới hạn quyền lực và cấp số các Nghị sĩ tại Thượng viện nhằm tăng cường quyền lực cho chính quyền trung ương tại thủ đô Roma. Khi tuyên bố trước rằng mình sẽ từ chức nếu người dân không đồng ý với đề nghị tu chỉnh hiến pháp, ông cho dân Ý cơ hội đánh giá thành tích kinh tế của chính quyền nên đa số tới 60% đã trả lồi không.

Vì vậy, Ý lâm khủng hoảng, nhưng là ba vòng khủng hoảng nhập một: 1/ nền kinh tế đứng hạng thứ ba của khu vực Euro trôi vào bất định chính trị và sẽ có bầu cử năm tới; 2/ đã công khai nổi loạn ở bên trong, dân Ý ra mặt chống Liên hiệp Âu châu ở bên ngoài; 3/ Liên Âu tiếp tục phân hóa làm nền kinh tế số một là nước Đức bị ảnh hưởng, khi năm tới dân Đức sẽ đi bầu.

Tiếp theo nhiều bài về Âu Châu, kỳ này Hồ Sơ Người-Việt tìm hiểu về vụ khủng hoảng của Ý.

CHẲNG ĐÁNG NGẠC NHIÊN

Trước hết, người ta không chỉ thấy một trào lưu chung của tâm lý quần chúng, là sự chống đối hay nổi loạn ở nhiều nơi, mà còn thấy một sự thể khác là ít ai đoán trước được kết quả. Vì vậy, giới bình luận cứ đi từ kinh ngạc này qua kinh ngạc khác. Tại sao như vậy?

Đầu tiên là tổng tuyển cử tại Anh vào năm 2015 khiến ông David Cameron lên làm Thủ tướng sau khi hứa tổ chức trưng cầu dân ý. Kết quả dân ý đầy bất ngờ  vào Tháng Sáu vừa qua là Brexit, Vương quốc Anh xin ra khỏi Liên Âu và ông Cameron phải từ chức. Tại Nam Mỹ, Chính quyền Colombia cũng tổ chức trưng cầu dân ý về hiệp ước ngưng bắn đã dày công thương thuyết với tổ chức phiến loạn FARC nhưng lại bị dân chúng bỏ phiếu chống.

Tại Hoa Kỳ, tinh thần nổi loạn của dân Mỹ khiến ông Donald Trump đắc cử trước sự ngạc nhiên của nhiều người. Tại Pháp, vòng sơ bộ trong đảng Cộng Hòa thuộc xu hướng trung hữu cũng thế: ba tuần trước ngày bỏ phiếu, cựu Thủ tướng François Fillon được dự đoán là đứng hạng tư với tỷ lệ ủng hộ chỉ có 7%, kết cuộc thì ông lại bỏ xa hai đối thủ dẫn đầu là cựu Thủ tướng Alain Juppé và cựu Tổng thống Nicolas Sarkozy. Dân Pháp hết tin tưởng vào các chính khách truyền thống và đương kim Tổng thống là François Hollande thuộc đảng Xã Hội bên cánh trung tả từ bỏ ý định ra tái tranh cử năm tới.

Tại Ý Đại Lợi, người ta không bị ngạc nhiên vì mọi cuộc thăm dò dư luận đã đoán trước là phe “Chống” sẽ thắng. Chuyện bất ngờ là thắng lớn!

Thủ tướng Renzi tạo cơ hội cho hai lực lượng chống đối lên tiếng. Đó là Phong trào Năm Sao (Movimento 5 Stelle) thuộc khuynh hướng quốc gia, đả phá các chính đảng truyền thống, đòi ra khỏi khối Euro và chống Âu Châu, và một lực lượng đòi ly khai là Liên minh Miền Bắc (Lega Nord per l'Indipendenza della Padania). Hai chính đảng này vận động dân Ý đi bầu và bỏ phiếu chống. Kết quả là Chính phủ Renzi bị đổ sau khi tưởng rằng đề nghị cải cách chính trị sẽ giải quyết được khủng hoảng kinh tế.

KHỦNG HOẢNG CHÍNH TRỊ

Nói về khủng hoảng, hệ thống ngân hàng Ý bị ngập nợ và có thể mất 18% trong sự trì trệ kinh tế kéo dài từ nhiều năm, với tỷ lệ thất nghiệp thuộc loại cao nhất Âu Châu, chỉ thua có Hy Lạp.

Nhưng tai họa tài chánh không là một đặc sản của Ý mà là bệnh hay lây, có thể gieo họa cho hai nền kinh tế dẫn đầu khối Euro là Đức và Pháp. Từ hai năm nay, Chính quyền Ý đã đàm phán với Liên Âu để tìm giải pháp mà chưa xong. Quyết định của dân Ý vừa qua cho thấy họ không tin vào khả năng giải quyết của Liên Âu, hay của nước Đức. Dân Ý muốn chính phủ  phải ưu tiên lo cho quyền lợi của quốc gia thay vì tìm giải pháp với quốc tế, tại thủ đô Bruxelles của Liên Âu hay tại Berlin của Đức.

Vì vậy, khủng hoảng ngân hàng Ý dẫn tới khủng hoảng chính trị tại thủ đô Roma, với các chính đảng có tính chất đại chúng hay mị dân như Phong trào Năm Sao, Liên minh Miền Bắc, và cả tập hợp trung hữu là Forza Italia của nguyên Thủ tướng Silvio Berlusconi, sẽ chống mọi giải pháp. Sau khi Thủ tướng Renzi chính thức từ chức vào ngày Thứ Tư mùng bảy, Chính phủ lâm thời thuộc đảng Dân Chủ theo khuynh hướng trung tả của ông Renzi chỉ có thể tìm ra giải pháp tạm bợ cho một vấn đề quá lớn, lại thường xuyên bị lực cản của các đảng đối lập kể trên cho đến cuộc tổng tuyển cử vào năm tới.

Thể chế đại nghị của nền dân chủ Ý Đại Lợi có nghĩa là lưỡng viện Quốc hội bên Lập pháp chỉ định người cầm đầu Hành pháp là Thủ tướng. Còn Tổng thống chỉ có vai trò tượng trưng là quốc trưởng mà không có thực quyền. Nhưng nhược điểm của cơ chế chính trị Ý là cả Thượng và Hạ viện đều có quyền bằng nhau và thường thiếu thống nhất, nên bộ máy hành chánh thư lại của công quyền tha hồ tung hoành trong khi chẳng ai có thực quyền giải quyết việc nước.

Ông Renzi mới đề nghị giảm quyền của Thượng viện, với số Nghị sĩ tử 315 rút xuống còn 95, do giới dân cử địa phương và các thị trưởng bầu lên. Ngoài ra, Tổng thống có thể chỉ định thêm năm nghị sĩ. Mục tiêu cải cách là để Thượng viện không thể chống các dự luật của Chính phủ và từ nay trung ương cũng lấy lại một số quyền hạn của các địa phương. Ông Renzi xin dân cho Hành pháp có thêm khả năng cầm quyền và dân Ý lại lắc đầu.

Không có giải pháp, kinh tế Ý Đại Lợi sẽ lại bị suy trầm nữa với gánh nợ bằng 136% của Tổng sản lượng sẽ tăng và nhiều ngân hàng vỡ nợ. Hồ Sơ Người-Việt xin tạm gác nhiều chi tiết kinh tế có tính chất quá chuyên môn, và nan giải, để tìm hiểu tiếp về khủng hỏang Âu Châu.

KHỦNG HOẢNG ÂU CHÂU

Các nước Âu Châu cứ phê bình việc bầu cử tại Mỹ và việc ông Donald Trump đắc cử Tổng thống mà không nhìn vào thực tế còn bi thảm hơn của Liên Âu.

Theo khảo sát của Pew Research Center, trong các cường quốc Âu Châu, chỉ có Đức và Ba Lan là nơi mà đa số người dân tin vào cơ chế Liên Âu để giải quyết hồ sơ kinh tế. Tạm gọi là “đa số” vì đấy là 47% so với tỷ lệ thiếu tin tưởng là 38% tại Đức và 33% tại Ba Lan. Còn lại, theo thứ tự từ cao tới thấp, mọi nước đều không tin: Hy Lạp 92%, Ý 68%, Pháp 66%, Tây Ban Nha 65%, Thụy Điển 59%, Anh 55%, Hòa Lan 49% và Hung 48%. Có hai chi tiết đáng chú ý là: 1/ chỉ có 55% người dân Anh là hoài nghi Liên Âu vậy mà Anh Quốc đã Brexit; 2/ tỷ lệ hoài nghi Liên Âu đặc biệt rất cao tại bốn nước thuộc miền Nam, còn cao hơn Anh Quốc.

Ngày nay, khi nước Ý lâm khủng hoảng kinh tế lẫn chính trị thì Liên Âu sẽ đi về đâu?

Hai năm về trước, khủng hoảng kinh tế tại Hy Lạp khiến người ta nêu giả thuyết Grexit là đẩy hay mời Hy Lạp ra khỏi khối Euro. Nhưng chuyện ấy không xảy ra vì Hy Lạp yếu thế và đành nhượng bộ những đòi hỏi của Liên Âu và Đức để giữ cho khối tiền tệ Euro khỏi sứt mẻ. Ngày nay, mối nguy hết là Hy Lạp cò con mà là nước Ý, có sản lượng kinh tế gần hai ngàn tỷ Euro, đứng hạng ba trong khối Euro. Quốc gia này cũng là một trong sáu sáng lập viên của Âu Châu thống nhất từ 70 năm qua. Làm sao tống cổ một sáng lập viên ra khỏi tổ chức?

Nhưng nếu dân Ý lại muốn thoát ly thì sao? Khủng hoảng của Ý cũng là khủng hoảng của khối Euro và của Liên Âu. Việc các thị trường tài chánh không bị rúng động và sụt giá sau khi biết kết quả trưng cầu dân ý không có nghĩa là giới đầu tư vẫn còn tin tưởng và không tháo chạy.

Xin được nhắc lại là năm tới lại là năm có nhiều cuộc bầu cử tại Âu Châu. Từ 22 tới 29 Tháng Giêng, đến lượt đảng Xã Hội Pháp sẽ vào vòng sơ bộ cho cuộc bầu cử Tổng thống vào hai ngày 23 Tháng Tư và mùng bảy Tháng Năm và cuộc tổng tuyển cử Pháp vào hai ngày 11 và 18 Tháng Sáu. Ngày 15 Tháng Ba, Hòa Lan có tổng tuyển cử, vài tuần trước việc thương thuyết về Brexit giữa Vương Quốc Anh với Liên Âu vào cuối Tháng Ba và cuộc bầu cử tại tiểu bang Saarland của Đức. Suốt mấy tháng, các cuộc bầu cử địa phương tại Đức sẽ lên tới đỉnh là Tổng tuyển cử vào Tháng 10 2017, khiến Thủ tướng Angela Merkel có khi thất cử! Trước đó, nước Ý có tổng tuyển cử và đất Catalonia có trưng cầu dân ý về việc ly khai khỏi Tây Ban Nha hay không!

Khi đó, và trở lại chuyện Hoa Kỳ, người ta sẽ tranh luận về việc đóng góp cho Minh ước Bắc Đại Tây Dương NATO. Tháng qua, chính Tổng thư ký của minh ước quân sự này đã nói, như ông Donald Trump, rằng kể ra cũng phi lý khi Hoa Kỳ phải đóng góp tới 70% cho ngân sách NATO. Trong khung cảnh chính trị hiện nay, Chính quyền Âu Châu nào lại dám đề nghị tăng chi ngân sách cho một liên minh quân sự quốc tế? Chửi nước Mỹ keo kiệt thì dễ hơn!

Nói tới NATO thì Âu Châu nghĩ sao về một thành viên Hồi giáo duy nhất của tổ chức là xứ Turkey? Âu Châu có thể từ chối không cho xứ này gia nhập Liên Âu, nhất là sau vụ đảo chánh hụt vào ngày 15 Tháng Bảy. Nhưng Turkey lại là chìa khóa của làn sóng tỵ nạn từ Trung Đông tràn vào các nước miền Nam của Liên Âu, những quốc gia đang hoài nghi tinh thần hội nhập và thống nhất của Âu Châu!

----

Kết luận ở đây là gì?

Chúng ta đang chứng kiến sự phân rã khó tránh của trật tự Âu Châu thành hình từ 70 năm trước. Rủi ro ngắn hạn là khối Euro tan thành nhiều mảnh, và hệ thống tự do thương mại của Âu Châu sẽ thu hẹp vào chừng mươi quốc gia mà thôi. Trong lâu dài, các nước sẽ kiểm soát biên giới với nhau, để thanh lọc hàng hóa, và… người. Vấn đề không là Hoa Kỳ hay Donald Trump, mà giới thượng lưu ưu tú lại chẳng nhìn ra và nói thật!

Ngân hàng Deutsche Bank và Trò ma Tranh cử

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt Ngày 161003

Kinh Tế cũng là Chính Trị

Khủng hoảng Deutsche Bank không giống Lehman Brothers - mà nguy hiểm hơn

 * Ngân hàng buốn bã "

Trong mấy ngày qua, chẳng quan tâm đến tin tức kinh tế tài chánh người ta cũng nghe nói đến vụ Deutsche Bank, là ngân hàng tài trợ nhiều nhất của nước Đức (xin viết tắt là DB).

Sau nhiều tiết lộ rải rác từ đầu tháng, hôm Thứ Ba 26, có tin xác nhận rằng là Bộ Tư pháp Mỹ quyết định phạt DB 14 tỷ Mỹ kim vì có thể vi phạm khi bán loại chứng khoán được thế chấp bằng tín dụng gia cư trước khi có vụ khủng hoảng tài chánh năm 2008. Năm đó, tổ hợp đầu tư Lehman Brothers sụp đổ ngày 15 Tháng Chín và lây lan khi kinh tế Hoa Kỳ bị suy trầm từ cuối 2007, nên dẫn tới “Tổng suy trầm 2008-2009”, với hậu quả tám sau vẫn chưa dứt.

Tin đó khiến cổ phiếu ngân hàng DB sụt nặng nhưng tăng lại khi ngày Thứ Sáu 30 có tin DB đã xin dàn xếp và có thể nhận nộp phạt khoảng năm tỷ tư. Chúng ta phân vân không hiểu: có tội hay không thì làm sao tính ra, nặng nhẹ thế nào mà có thể thương thảo và dàn xếp? Thế rồi trưa Thứ Sáu 30, một bình luận gia Mỹ kết luận, rằng “ngân hàng Đức gặp khó khăn, nhưng đấy không là khủng hoảng toàn cầu”. Đúng hay sai?

Vì kinh tế cũng là chính trị, có hai chuyện kinh tế rồi chính trị rất đáng nói ở đây.

Dưới ánh sáng của đạo luật kiểm soát tài chánh Dodd-Frank năm 2010, dàn luật sư của Bộ Tư Pháp Hoa Kỳ đã điều tra nhiều nghiệp vụ của ngân hàng DB vào các năm trước 2008 mà chẳng có cơ sở kết luận rõ rệt. Tới ngày 15 Tháng Chín vừa rồi, đúng vào ngày sụp đổ của tổ hợp Lehman Bros năm 2008 ngay giữa cuộc tranh cử Tổng thống Hoa Kỳ, thì ai đó bắt đầu xì tin  cho báo chí và gây biến động cho các thị trường tài chánh.

Năm 2008, vụ khủng hoảng Leman Bros. rồi sự hốt hoảng của thị trường và sự vụng dại của ứng cử viên John McCain – ông ngưng tranh cử ba ngày để tìm cách cứu vãn! – đã giúp Barack Obama thắng cử. Năm nay, có thể Chính quyền Obama muốn tái diễn “hội chấn Lehman Bros.” để giúp ứng cử viên Hillary Clinton nên chọn một số đại gia ngân hàng làm điểm nhấn, trong đó có DB với số tiền phạt là 14 tỷ đô la được nhá cho báo chí. Quả nhiên là ngân hàng DB bị rúng động.

Nhưng đấy là trò chơi dại của các chính khách Hoa Kỳ.

Chỉ vì có một tin khác mà truyền thông báo chí Mỹ ít chú ý là ngày Thứ Năm 29, ngân hàng Commerzbank của Đức loan báo việc sa thải gần một vạn nhân viên và cắt giảm cổ tức trong kế hoạch chấn chỉnh mang tính chất chiến lược. Commerzbank (xin viết tắt là CB) là ngân hàng có lượng tài trợ đứng hàng thứ nhì của nước Đức. Tức là hai đại gia của hệ thống ngân hàng Đức đều đang gặp vấn đề.

Vấn đề thành nổi cộm vì ra khỏi lãnh vực ngân hàng mà tràn vào chính trị: hôm Thứ Tư 27, khi Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Âu châu (European Central Bank – ECB) là Mario Draghi ra điều trần trước Hạ viện Bundestag của Đức thì ông bị các dân biểu Đức đàn hặc vì “chánh sách tiền tệ của ECB gây thiệt hại cho kinh tế Đức.” Trong khi ấy, Thủ tướng Angela Merkel tuyên bố là sẽ không tung tiền chuộc nợ cho DB. Có thể hiểu được vì khi đó còn phải chuộc nợ nhiều ngân hàng lâm nạn khác của Âu Châu…. Tiền đâu ra và của nước nào để chuộc nợ? Nếu không, giới đầu tư phải đắp nợ bao nhiêu?

“Chuộc nợ” hay “đắp nợ”, “bail-out” hay “bail-in” là cái gì đó rất Âu Châu mà dư luận Mỹ ít theo dõi vì chỉ nhìn vào cuộc tranh cử của mình. Chúng ta đang chứng kiến một chuyện gì đó rất đáng ngại.

Kể từ năm 2008, kinh tế Liên Âu vẫn chưa phục hồi và vụ khủng hoảng tài chánh của khối Euro bên trong Liên Âu lại bùng nổ từ năm 2010 mà các nước chưa tìm ra giải pháp. Có sản lượng mạnh nhất Âu Châu, nước Đức là cái neo cố giàng các nền kinh tế vào một khối, trong khi phải giải quyết vụ khủng hoảng di dân với cái giá chính tri rất đắt cho Chính quyền Merkel vì đảng của bà liên tục bị thất cử trong các cuộc bầu cử địa phương.

Trong khung cảnh ấy, ngân hàng chủ nợ lớn nhất là Deutsche Bank lại tròng trành và liên tục bị lỗ từ nhiều năm nay. Năm kia bị lỗ một tỷ bẩy Euro, năm ngoái lỗ gần sáu tỷ tám (hơn sáu tỷ đô la). Có tài sản trị giá một ngàn tỷ 629 triệu Euro tính đến cuối năm 2015 (tương đương với một ngàn tỷ 480 triệu Mỹ kim) và 10 vạn nhân viên trên toàn cầu, DB là loại “ngân hàng quá lớn để có thể sụp đổ”, vì nếu sụp đổ là gây tác dụng dây chuyền cho các doanh nghiệp khác. Nhưng cơ cấu tài chánh của DB đã có mầm ung thối, với những kén nợ cuộn tròn bên trong là các khoản nợ xấu - mà xấu đến cỡ nào thì chưa ai rõ. Tình hình tài chánh bấp bênh ấy khiến cổ phiếu DB mất giá, từ 50 Euro năm 2010 chỉ còn 10 Euro (11 đô la) vào Thứ Ba vừa qua khi có tin là sẽ bị Bộ Tư Pháp đòi phạt 14 tỷ đô la.

Nhưng trường hợp của DB không là duy nhất tại Âu Châu, hay cả Hoa Kỳ hoặc Nhật Bản.

Sau vụ khủng hoảng 2008, các ngân hàng trên thế giới đều gặp nhiều khó khăn chung: thực giá tài sản thấp hơn mệnh giá kế toán, các nghiệp vụ bị kiểm soát quá chặt chẽ, giới đầu tư phải châm thêm vốn để tuân thủ các quy định mới, nên nói chung thì đều bị lỗ. Vì vậy, ngân hàng mất dần các chuyên viên ưu tú nhất – họ tìm doanh nghiệp khác – và việc các ngân hàng trung ương còn hạ lãi suất tới sàn, thậm chí xuống số âm, chẳng giúp gì cho hệ thống ngân hàng với doanh lợi bị bào mỏng. Tại Âu Châu, các ngân hàng của Đức, Ý và Tây Ban Nha đều rơi vào tình trạng khốn khó ấy.

Tháng Ba vừa qua, Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế còn trực tiếp cảnh báo rằng Deutsche Bank có thể gây rủi ro cho cả hệ thống. Có lẽ phải nói thêm là cho cả hệ thống kinh tế chứ không chỉ có hệ thống ngân hàng. Nhưng việc chấn chỉnh lại cơ cấu tài chánh của các ngân hàng phải mất nhiều năm, trong khi tình hình kinh tế chung vẫn chưa sáng sủa.

Tình hình chưa sáng sủa vì luồng giao dịch ngoại thương giữa các nước đã không tăng mà sẽ còn giảm. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới WTO trong phúc trình vừa công bố hôm Thứ Ba 27, khi ngân hàng DB bị Bộ Tư Pháp Mỹ đòi vụt cho một khoản nợ là 14 tỷ, đà tăng trưởng năm nay của ngoại thương toàn cầu nay sẽ chỉ ở khoảng 1,7% thay vì 2,6% như họ dự báo cách nay sáu tháng. Qua năm tới, đà gia tăng chỉ còn ở khoảng 1,8 tới 3,1% là nhiều, chứ không thể được 3,6% như dự báo trong phúc trình hồi Tháng Tư.

Tuần này, Quỹ Tiền Tệ IMF và Ngân hàng Thế giới sẽ lại có phiên họp thường niên và chắc chắn là hai định chế tài chánh ấy cũng sẽ cảnh báo về tình hình chung của kinh tế toàn cầu.

 Dự báo u ám của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế, công bố hôm Thứ Ba mùng bốn Tháng Chín

Khi các nước buôn bán với nhau ít hơn – mà nước nào cũng muốn bán nhiều hơn mua – tình hình sản xuất và thất nghiệp sẽ bị ảnh hưởng. Nhưng ảnh hưởng lớn nhất lại thuộc lãnh vực chính trị: quốc gia nào cũng thấy nhu cầu trấn an quần chúng ở nhà bằng chủ trương bảo hộ mậu dịch, và đả kích xứ khác là không có chánh sách “mậu dịch công bằng”. Lý luận mị dân ấy đang được cả hai ứng cử viên Dân Chủ và Cộng Hòa coi là chân lý kinh tế chính trị,

Vì vậy, chẳng những hiệp ước Tự do Mậu dịch Bắc Mỹ NAFTA bị đưa lên bàn mổ, mà hiệp ước TPP cũng bị Quốc hội Mỹ đẩy lui. Còn hiệp ước TTIP xuyên Đại Tây Dương do hai khối Âu-Mỹ đang thương thuyết được các nước Âu Châu đáp lễ là “không đáng đàm phán nữa”.

Trong khối Euro và toàn hệ thống Liên Âu, đầu máy kinh tế là nước Đức lại có nhược điểm lớn nhất là quá lệ thuộc vào xuất cảng. Khi ngoại thương sút giảm, kinh tế Đức sẽ bị ảnh hưởng nặng. Đấy là lúc Chính quyền Hoa Kỳ đòi trừng phạt ngân hàng số một của họ là Deutsche Bank và gây ra không khí hốt hoảng hầu gom phiếu cho một ứng cử viên của mình! Chẳng cái dại nào giống cái dại nào.

Khủng hoảng Deutsche Bank sẽ còn khủng khiếp hơn vụ Lehman Brothers. Đấy là ta chưa nói tới núi nợ sẽ sụp nay mai tại Trung Quốc!