Kinh Tế Trung Cộng - Viễn Ành 2017

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người-Việt ngày 170109

"Kinh Tế cũng là Chính Trị"

Chính Bắc Kinh Mới Khó Lường Được Sức Mình   

* Tập Cận Bình sẽ tiếc Barack Obama *

Giới quan sát quốc tế cứ nói đến Tổng thống Tân cử Donald Trump như một nhân vật làm Trung Cộng khó ước tính được cách ứng phó vì tính chất thất thường của mình. Thật ra, chính Bắc Kinh cũng chưa tự lường được sức mình trước những bài toán quá lớn sẽ nổi cộm trong năm nay….

Sau khi đắc cử, ông Donald Trump gây lên một trận bão trong dư luận thế giới vì cho biết là từ nay Hoa Kỳ sẽ không chấp nhận luật chơi của Bắc Kinh trong quan hệ giữa hai nền kinh tế dẫn đầu thế giới tại hai bờ Thái Bình Dương. Những người quá quen với hình ảnh Trung Cộng như một cường quốc kinh tế đang lên và sẽ qua mặt Hoa Kỳ thì cho rằng ông Trump lấy rủi ro lớn khi gây ra một cuộc chiến mậu dịch với Bắc Kinh. Đối diện, một số người khác thì cho là trong mấy chục năm qua, Trung Cộng hưởng lợi nhờ Mỹ và đã đến lúc Hoa Kỳ cần tính lại.

Nhưng thay vì nhìn vào trận thế Mỹ-Hoa theo thế chiến hay hòa, tại sao ta không nhìn vào sự thật của kinh tế Trung Cộng?

Về bối cảnh thì sau khi Đặng Tiểu Bình tiến hành cải cách kinh tế, từ năm 1980 tới sau này, Trung Cộng có khoảng 36 năm tăng trưởng ngoạn mục, trung bình là 10% một năm trong ba chục năm liền. Nhưng, kể từ năm 2008 thì tình hình hết còn tốt đẹp như xưa. Những cây trái ngon ngọt nhất trong tầm tay đã được Thiên triều hái trọn. Thế rồi, khi thế giới bị Tổng suy trầm năm 2008-2009, Bắc Kinh phải tăng chi và bơm tín dụng kích thích kinh tế với hiệu quả ngày càng thấp và nay đang chất lên một núi nợ.

Nếu vụ khủng hoảng 2008 tại Hoa Kỳ và nạn Tổng suy trầm sau đó đã gây chấn động tại Âu Châu và đưa ông Barack Obama lên làm Tổng thống Hoa Kỳ thì di hại kế tiếp lại dẫn đến hiện tượng Donald Trump. Rồi vì quá chú ý đến các biến cố ấy ở nhà, người ta không thấy ra tình hình kinh tế quá tệ tại Hoa lục. Một số người hiếm hoi đã sớm báo động về nguy cơ khủng hoảng tài chánh tại Hoa lục rồi họ bị thực tế phủ nhận vì dường như Bắc Kinh vẫn có giải pháp thoát hiểm.

Sự thật thì khủng hoảng chưa xảy ra nhưng ngày càng cận kề, trong khi gánh nợ và nghĩa vụ hoàn trái ngày càng cao đang thu hẹp khả năng xoay trở của Bắc Kinh. Vì vậy, chưa cần nhìn vào “hiệu ứng Donald Trump”, bài này sẽ phân tích khả năng thoát hiểm của Trung Cộng kể từ năm nay. Với kết luận là… bất khả.

Kể từ năm 2016 là khi thế giới chờ đợi một vụ khủng hoảng tài chánh vì gánh nợ quá cao thì kinh tế Trung Cộng vẫn có đà tăng trưởng khoảng 6-7%. Dù hết là 10% như trong 30 năm liền, tốc độ trên vẫn được coi là khả quan hơn khối kinh tế Âu-Mỹ-Nhật đang “dẫy chết”. Nhưng đấy chỉ là con số biểu kiến khó tin, là chuyện cột báo này đã viết nhiều lần tới độ nhàm chán.

Mà để đạt mức tăng trưởng giả tạo ấy, Bắc Kinh lấy nhiều rủi ro lớn: lượng tín dụng bơm ra lại cao gấp ba chục lần sản lượng và việc chuyển hướng kinh tế dự kiến từ sau Đại hội Khóa 18 vẫn bị đình hoãn trong thực tế.

Ngay từ năm 2007, lãnh đạo Bắc Kinh thuộc thế hệ trước đã hiểu ra nhược điểm của chiến lược phát triển dựa trên đầu tư để xuất cảng bằng mọi giá. Nguyên Thủ tướng Ôn Gia Bảo gọi đó là “kinh tế bốn không”, không cân đối, không phối hợp, thiếu công bằng và không bền vững. Chủ trương mới được đề ra sau Đại hội đảng vào cuối năm 2012 là phải tìm lực đẩy ở sức tiêu thụ nội địa thay cho đầu tư và xuất cảng. Muốn có tiêu thụ nội địa thì phải có lợi tức, việc tái phân lợi tức có thể dẫn tới một đà tăng trưởng thấp hơn, chỉ còn khoảng 3% một năm. Đấy là giải pháp “lý tưởng” của nền kinh tế trưởng thành là thà ăn ít no lâu, dù chỉ có 3% thì vẫn còn khá hơn cả.

Nhưng vì “kinh tế cũng là chính trị”, lãnh đạo Bắc Kinh vẫn duy ý chí đề ra chỉ tiêu 6-7% và ráo riết bơm tín dụng mà không kịp chuyển hướng lên trình độ sản xuất khác. Khi cả thế giới nói đến nạn Tổng suy trầm và khủng hoảng của tư bản chủ nghĩa tại các nước Tâp phương với đà tăng trưởng chưa tới 1-2% thì tốc độ của Trung Cộng vẫn là ngoạn mục và gây ra sự khâm phục nên chẳng mấy ai tin là nạn khủng hoảng tài chánh có thể bùng nổ vì núi nợ xấu.

Sự thật kinh tế là tín dụng và đầu tư lại không có hiệu năng mà cứ trút vào khu vực doanh nghiệp nhà nước để sản xuất thừa. Và sự thật xã hội là các hộ gia đình không thể tiêu thụ những gì họ sản xuất ra vì có lợi tức quá thấp. Tại một quốc gia tự xưng danh xã hội chủ nghĩa thì đấy là một nghịch lý chính trị, và là mầm loạn.

Khi ra sức tập trung quyền lực, và vừa rồi còn công khai hài tội các đảng viên cao cấp nhất là có ý đồ chính trị - chứ không chỉ có hành vi tham nhũng - Chủ tịch Tập Cận Bình hiểu rõ yêu cầu của đảng. Thứ nhất là phải tái phân phối lợi tức từ khu vực kinh tế nhà nước - tại các đảng bộ địa phương trở đi – cho các hộ gia đình để nâng sức tiêu thụ nội địa. Thứ hai, phải khuyến kích tiêu thụ các loại hàng hóa và dịch vụ sản xuất theo phương thức thâm dụng nhân công hơn là tư bản và kỹ thuật, thì mới tránh được nạn thất nghiệp. Thứ ba, phải phá vỡ sự cấu kết chính trị và kinh doanh của tầng lớp đảng viên cao cấp trong khu vực kinh tế nhà nước dù biết thành phần này cũng là tay chân thân tộc của các Ủy viên trong Bộ Chính Trị.

Nếu không thể đáp ứng ba yêu cầu trên, lãnh đạo Bắc Kinh phải chấp nhận thực tế là kinh tế sẽ bị đình trệ trong dăm bảy năm tới! Nếu lại tiếp tục bơm tín dụng để đạp xe cho mạnh thì cỗ xe chỉ dẫn tới mé bờ khủng hoảng, là chuyện sẽ xảy ra từ năm nay trở đi.

Như trường hợp đã xảy ra trong các nước Tây phương, một vụ khủng hoảng tài chánh, hay một chuỗi ngân hàng vỡ nợ dây chuyền, sẽ chưa thể làm chế độ sụp đổ. Khủng hoảng tài chánh chỉ là phản ứng trục độc cần thiết để cơ thể kinh tế có nền móng kế toán tài chánh lành mạnh hơn. Nhưng trong một chế độ độc tài, với quyền lực tập trung và tuyên truyền trải rộng, việc hàng loạt doanh nghiệp và ngân hàng vỡ nợ sẽ khiến người dân hoài nghi khả năng lãnh đạo của đảng.

Khủng hoảng niềm tin của các nước dân chủ Tây phương có thể dẫn tới chuyện thất cử và thay đổi lãnh đạo cùng chánh sách. Tại một nước độc tài, người dân không có quyền chọn lựa ấy. Và trong khung cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, chính là các thị trường mới phán đoán khả năng lãnh đạo qua quyết định mua hay bán, làm lãi suất và phân lời tăng vọt. Khả năng ứng xử của Bắc Kinh đang được các thị trường phán đoán như vậy!

Điều ấy mới giải thích vì sao tuần qua phân lời trái phiếu đồng Nhân Dân Tệ giao dịch qua đêm ở hải ngoại bỗng tăng vọt lên mức cực kỳ bất thường là 105%. Hóa ra, giới có tiền tại Hoa lục đang ào ạt tháo chạy làm Bắc Kinh phải mất mấy trăm tỷ đô la trong dự trữ để giữ cho đồng bạc khỏi sụt giá. Trong khi ấy, Donald Trump và ban tham mưu cứ tri hô là Bắc Kinh can tội lũng đoạn tài chánh khi phá giá đồng Nguyên cho rẻ! Ngày mai này, Bắc Kinh còn bị kết tội là để cho các đại gia bơm tiền thổi lên bong bóng đầu cơ về gia cư và địa ốc tại Mỹ, Canada hay Úc Đại Lợi nữa. Đúng là bị oan vì ương….

Chưa ai thấy Donald Trump ra quân với các kiện tướng chuyên trị về đấu luật với Bắc Kinh, như Wilbur Ross, Peter Navarro và Robert Lighthiser trong các chức vụ Tổng trưởng Thương mại, Chủ tịch Hội đồng Thương mại Quốc gia và Đại sứ Thương mại, thì đã thấy Bắc Kinh hụt hơi đối phó với những biến động của thị trường!

Kinh tế chính trị học mà cũng có chuyện Giời Quả Báo?  

Kinh Tế Chính trị học Donald Trump

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người-Việt Ngày 161226

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Khi Tổng thống không sợ tuần trăng mật đắng 

* Nội các Donald Trump *

Tổng thống Tân cử Donald Trump gần hoàn tất ban tham mưu và cho thấy chiều hướng lãnh đạo sau khi tuyên thệ nhậm chức. Ông cũng đi thăm các tiểu bang đã giúp mình thắng cử và tiếp tục tranh thủ hậu thuẫn của quần chúng cho trận đánh sắp tới với Quốc hội.

Như thông lệ, mọi phát biểu của ông trong hơn một tháng sau khi đắc cử đều được truyền thông loan tải và giới bình luận đả kích – là chuyện đã nhàm. Nếu lại căn cứ vào đó mà suy xét có khi ta gặp bất ngờ như đã bị bất ngờ vào đêm đếm phiếu. Với tinh thần “kinh tế cũng là chính trị”, ta có thể nhìn cách khác để tìm hiểu về mô hình kinh tế vị Tổng thống thứ 45 sẽ áp dụng.

Trước hết, nhân sự được Donald Trump mời hợp tác có nét chung là người được việc ngoài đời, gồm nửa tá doanh gia có thành quả nên trở thành tỷ phú, bốn chiến tướng với thành tích quân sự và lý luận văn hóa, cùng nhiều người đã chứng tỏ khả năng giải quyết bài toán của đời sống thật. Ông tránh chọn giáo sư hay học giả và nếu mời chính khách tham gia nội các thì vì họ có kinh nghiệm nghị trường nhằm tranh thủ hậu thuẫn của Quốc hội.

Ngược với lối phát biểu khi tranh cử, Trump biết là Tổng thống Hoa Kỳ không có toàn quyền mà phải thỏa hiệp với thị trường và chính trường. Nhưng ông thỏa hiệp trong tinh thần hung hãn là vừa mặc cả vừa gây áp lực. Việc ông tiếp tục nói chuyện với dân chúng và dùng Twitter loan tin cho gần 18 triệu khách theo dõi cho thấy Donald Trump vẫn phát huy sức mạnh của quần chúng làm đòn bẩy cho việc mặc cả và gây sức ép.

Qua những gì trình bày, Tổng thống Tân cử gián tiếp nêu ra triết lý chính trị của ông: khinh rẻ trí thức và truyền thông; xem chính trị gia là phường ăn hại đái nát và chính trường thủ đô là xình lầy tham ô phải khai thông; đề cao tư doanh và việc truy tìm doanh lợi vì đem lại thịnh vượng cho nước Mỹ và tạo ra việc làm cho dân Mỹ.

Chính quyền Trump khinh miệt những kẻ yếu đuối theo xã hội chủ nghĩa và cố bảo vệ nguyên trạng nhưng khuyến khích và yểm trợ người dám làm, kể cả và nhất là những ai muốn làm giàu vì sự giàu có này tạo ra sức mạnh cho Hoa Kỳ. Dù ca tụng doanh gia, Trump vẫn khai chiến với các đại tổ hợp đã trục lợi bất chính nhờ thế lực chính trị và ông mời chính doanh gia vào nội các để giải trừ hiện tượng đó. Thành phần này sẽ mất lợi tức của doanh trường, lãnh lương công chức, bị báo chí và đối lập theo dõi khi Thượng viện chưa bước vào thủ tục phê chuẩn. Nhưng ít ra họ không bị chính quyền mới coi là con buôn tham lam mà là người yêu nước.

Hóa ra chúng ta vừa chứng kiến một cuộc cách mạng văn hóa, tương tự như trường hợp Đặng Tiểu Bình tại Trung Quốc hay Ronald Reagan tại Hoa Kỳ từ năm 1980.

Nếp văn hóa mới sẽ thay đổi môi trường kinh tế Hoa Kỳ, với hậu quả lan rộng toàn cầu: từ nay mọi quyết định kinh doanh táo bạo sẽ được yểm trợ bằng chánh sách đầu tư và thuế khóa, tư bản trút về Mỹ sẽ tạo ra công ăn việc làm cho dân Mỹ. Sự thay đổi ấy khiến nhiều người hết trữ bạc trong nhà, hay gửi tiết kiệm vào ngân hàng với lãi suất bèo, mà thử thời vận trong một kỷ nguyên kinh tế mới. Nhưng sự thay đổi này tất nhiên làm giảm doanh lợi của nhiều khu vực và gây ra cưỡng chống rồi chuyển hóa lên chính trường thành đối lập. Tuần trăng mật của Trump sẽ có nhiều mật đắng!

Ngay trong 100 ngày chấp chánh đầu tiên của Tổng thống mới, ta có thể chứng kiến sự vận hành ly kỳ đó ngoài thị trường và trong chính trường. Để thấy ra nội dung của sự xoay chuyển trái chiều này, ta sẽ tìm hiểu vài nét kinh tế chính trị học Donald Trump trong thực tế….

Trong quá khứ, mỗi khi kinh tế hay xã hội có vấn đề thì chính quyền giải quyết bằng tiền. Giới chính trị biểu quyết việc tăng chi, nhờ đó tranh thủ lá phiếu cử tri tại địa phương, nhưng đồng tiền từ trên ban xuống không được sử dụng với tính toán về hiệu năng, vì là tiền chùa, mà chỉ gây thêm bội chi ngân sách và chất lên núi nợ nay đã mấp mé hai chục ngàn tỷ Mỹ kim. Donald Trump cũng nói đến cả ngàn tỷ để xây dựng lại hạ tầng cơ sở ruỗng nát của Hoa Kỳ, nhưng đề nghị sự tham gia của tư doanh và việc phát hành trái phiếu, tức là đi vay.   

Theo triết lý chính trị nhuốm mùi đại chúng populist – nhìn từ phía đối lập thì đấy là mị dân - ông Trump chủ trương xây dựng hạ tầng cơ sở với sự tham dự của doanh nghiệp tư nhân.

Ngân hàng, công ty xây cất và các địa phương cùng hợp tác để thực hiện các dự án thích hợp nhất hầu tránh được hiện tượng “bắc cầu vào hư vô”. Chi tiền thôi chưa đủ, tinh thần thực dụng hơn bao cấp đòi hỏi sự tính toán là chi vào đâu, theo tiêu chuẩn gì, cho mục tiêu gì và ai sẽ thanh toán? Vai trò của doanh nghiệp và ngân hàng được đề cao trong tinh thần đó. Ngân hàng chi tiền cho doanh nghiệp thực hiện tại địa phương thì phải nghĩ đến việc hoàn trả sau này….

Một hình ảnh khác về hạ tầng là giáo dục. Nếu thiếu sự hợp tác ấy giữa học đường và doanh trường thì ngôi trường cũng chỉ là cõi hư vô, nơi thầy cô là công chức lãnh lương mà ngồi chơi sơi nước vì không đào tạo ra nhân lực phù hợp với yêu cầu của doanh nghiệp. Đấy là một khía cạnh khác của việc phát huy xã hội dân sự bên ngoài sự can thiệp của chính quyền.

Nói đến chi và trả, tinh thần bao cấp tràn lan từ nhiều thập niên khiến ta dễ quên vài con số.

Lực lượng lao động Hoa Kỳ có 145 triệu người, 125 triệu phục vụ trong doanh nghiệp tư nhân và 20 triệu là công chức trong bộ máy hành chánh, giáo dục hay trật tự công cộng, từ cảnh sát đến cứu hỏa, v.v… Sự thật kinh tế là 125 triệu người trong tư doanh đang lao động để nhà nước có tiền trả lương cho 20 triệu công chức với đầy đủ phúc lợi xã hội. Khi chú trọng đến tư doanh, Chính quyền Trump mang tiếng là làm giàu cho tư bản, nhưng số phận của 125 triệu tư chức cũng sẽ đổi khác. Ông Trump tiếp tục nói chuyện với quần chúng theo hướng đó.

Sang chánh sách tài chành công với gánh công trái quá nặng, Tổng thống Tân cử đề nghị một cuộc cải tổ thuế vụ rộng lớn.

Hệ thống thuế khóa Hoa Kỳ quá phức tạp rắc rối và riêng về thuế doanh nghiệp thì thuế suất biên tế, mức thuế đánh trên một đô la lợi nhận phụ trội, thuộc loại cao nhất thế giới. Vì vậy, các tổ hợp lớn mới giữ tiền ở hải ngoại – hai ngàn 500 tỷ Mỹ kim chứ không ít. Họ đầu tư hay thụ đắc doanh nghiệp ở nước ngoài, mặc nhiên tạo ra việc làm cho ngoại quốc. Chính quyền Trump mời doanh gia vào vai trò cố vấn để đề nghị chánh sách kinh tế mới cho hai mục tiêu là phát triển sản xuất và tạo ra việc làm, trong đó có quyết định giảm thuế doanh nghiệp để hút lại tư bản về nước.

Đảng Cộng Hòa đa số cũng đồng ý với nguyên tắc giảm thuế, dù có khác về mức độ, để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và hồi hương tư bản. Song song, việc giản hóa thủ tục hành chánh và nới lỏng kiểm soát cũng được đôi bên đề cập nhằm giải phóng sức sản xuất của doanh nghiệp. Vấn đề là khi tăng chi và giảm thuế, thì ngân sách liên bang có thêm bội chi không?

Giới kinh tế bảo thủ, theo chủ trương tự do, cho là việc kích thích sản xuất bằng giảm thuế sẽ nâng lợi tức và nguồn thu thuế khóa nên cuối cùng thì cũng không gây thêm bội chi. Thực tế thì ngân sách liên bang bị bội chi tới gần ngàn tỷ và sẽ còn lên vì quyết định tăng chi cho hai nhu cầu quốc phòng và xây dựng hạ tầng, chưa kể tiền lời của khối công trái hiện nay cũng sẽ tăng. Bài toán ngân sách là rủi ro đang chờ đợi kỳ vọng kinh tế của Donald Trump.

Sau cùng, với sản lượng bằng gần 25% của toàn cầu, kinh tế Hoa Kỳ tất nhiên ảnh hưởng đến thề giới.

Ngược với mọi dự báo bi quan, ngay sau khi Trump đắc cử, thị trường cổ phiếu và đồng Mỹ kim vọt tăng lên mức kỷ lục trước khi Ngân hàng Trung ương quyết định nâng lãi suất và còn báo trước là sẽ tăng ba đợt trong năm tới. Người ta ra khỏi kịch bản u ám của đà tăng trưởng èo uột trong mối lo giảm phát, mà nghĩ đến một vận hội mới: phân lời trái phiếu và lãi suất ngân hàng sẽ tăng cùng với đà sản xuất và rủi ro lạm phát khi tỷ lệ thất nghiệp đang ở mức thấp là 4,6%. Nếu khéo áp dụng thì chánh sách kinh tế mới sẽ tránh được lạm phát cao.

Chưa biết ra sao thì những xoay chuyện ấy đã chi phối thế giới.

Các nền kinh tế công nghiệp hóa bị trì trệ với lãi suất nằm dưới sàn như Âu Châu và Nhật Bản sẽ hưởng lợi nhờ đà tăng trưởng – và lạm phát - của Mỹ và nhờ trị giá cao của đồng Mỹ kim. Các nước mắc nợ nhiều thì khổ, nhất là nợ bằng đô la Mỹ. Các nền kinh tế đang lên cũng có lợi khi số cầu và hối suất đô la gia tăng nếu – chữ nếu tai ác – họ có hệ thống tài chánh lành mạnh và dự trữ ngoại tệ đủ dầy hầu đối phó với những biến động tài chánh sắp tới.

Nếu không, họ sẽ oán Trump và Mỹ!

Họ nên oán phản ứng bảo hộ mậu dịch đã có sẵn trong khối công nghiệp tiên tiến khi các quốc gia này duy trì chánh sách tiền rẻ và hối suất thấp để tìm lợi thế ngoại thương. Khi tranh cử, ông Trump nói tới các biện pháp nhuốm mùi bảo hộ, với tinh thần rà soát lại mọi hiệp ước thương mại được cho là gây bất lợi cho kinh tế và nhân công Mỹ. Nhưng với Chính quyền Trump, thì mọi việc sẽ là mặc cả và trả giá, trong khi đa số Cộng Hòa xưa nay đều chống bảo hộ mậu dịch và các doanh gia trong nội các Trump đều chỉ cho Tổng thống biết rằng trong thế hội nhập chuỗi cung cấp hàng hóa giữa các nước hiện nay, cuộc chiến mậu dịch sẽ gây thiệt hại cho mọi người….

Chúng ta chưa biết sự thể sẽ xoay chuyển thế nào, nhưng khi theo dõi tình hình Âu Châu và Hoa Kỳ, có lẽ ta thấy mọi nơi đều khát khao thay đổi, các chính quyền cưỡng chống thay đổi hoặc muốn bảo vệ nguyên trạng đều bị cử tri trừng phạt. Chính quyền Trump đang hứa hẹn sẽ thay đổi và biết trước là không được thời gian ân hạn của báo chí!

Chuyện này sẽ còn ly kỳ hơn cuộc tranh cử vừa qua.

----

Xin vào trang Người-Việt TV xem Giờ Giải Ảo (http://www.nguoiviettv.com/)

Donald Trump Không Có Phép Lạ

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người-Việt Ngày 161114

"Kinh Tế Cũng Là Chính Trị"

Làm sao tìm lại vang bóng của khu vực chế biến Hoa Kỳ?

 * Cơ sở GM này đóng cửa... * 

Trước sự bàng hoàng của dư luận toàn cầu và các thị trường tài chánh thế giới về việc tỷ phú Donald Trump đắc cử Tổng thống một cách bất ngờ, người ta phải nhìn về đằng sau và mất nhiều năm để tìm ra những lý do giải thích tương đối hợp lý. Nhưng, trong khi đó kinh tế vẫn vận hành và sinh hoạt người dân vẫn tiếp tục. Khi ấy, ta cần cái nhìn “nóng”, tức thời, về tương lai trước mắt, xem chính sách kinh tế của vị Tổng thống Tân cử sẽ ảnh hưởng ra sao tới đời sống. Nghĩa là vì “kinh tế cũng là chính trị”, chúng ta cần nhìn ra đằng trước, để lượng định xem chính trị chi phối kinh tế ra sao. Bài này được viết trong tinh thần đó….

***

Một sự kiện thuộc về bối cảnh trường kỳ đã lọt ra khỏi tầm nhìn của nhiều người, đó là sự chuyển dịch xã hội dưới ảnh hưởng của kinh tế và khoa học kỹ thuật.

Hơn hai thế kỷ trước, 50% dân số Hoa Kỳ - các nước Âu châu cũng vậy – sinh sống trong các nông trại, nôm na là nông dân. Ngày nay, tám chín thế hệ sau, tỷ lệ dân số trong nông nghiệp Mỹ chỉ còn là 2%. Cái nhìn thiển cận và bi quan thì kết luận rằng giai cấp nông dân bị giai cấp công nhân tiên tiến tiêu diệt! Ngày nay, trong hình thái kinh tế hậu công nghiệp, một lực lượng lao động rất lớn của các lãnh vực sản xuất hay dịch vụ cổ điển, như chế biến (hay lái xe vận tải!) sẽ mất việc như nông dân đã mất việc và lực lượng này phải kiếm nghề khác. Nhưng sự thay đổi ấy không diễn tiến chậm rãi qua nhiều thế hệ mà xảy ra trong… nửa thế hệ, chừng dăm bảy năm thôi, và xảy ra đồng loạt trong nhiều khu vực sản xuất.

Thu hẹp ống kính thì việc làm trong khu vực chế biến với thành phần công nhân quý tộc vì quý báu cho kinh tế bỗng tiêu tan rất nhanh và ngày càng nhanh. Nhanh tới độ công nhân không kịp chuyển hướng, học nghề và tìm ra việc làm khác để giữ được lương cao, hay ít ra là mức lương cũ. Họ cảm thấy là bị nghèo đi trước một tương lai mờ mịt. Thế rồi, khi giới kinh tế nói đến sự sa sút của khu vực chế biến thì giới chính trị bèn tìm ra thủ phạm, để xin việc làm qua lá phiếu. Họ đổ lỗi cho kinh tế thị trường, tự do mậu dịch và toàn cầu hóa, v.v….

Cả hai ứng cử viên Cộng Hòa và Dân Chủ đều thi đua đổ lỗi và hứa hẹn phép lạ. Nếu đắc cử, Tổng thống Hillary Clinton phải làm phép lạ kinh tế ấy! Chẳng may đắc cử, Tổng thống Donald Trump rơi vào khó khăn tương tự. Thủ tướng Winston Churchill có câu nói mà kịch sĩ Donald Trump đang thấm thía khi nhập vai Tổng thống: “Phe chiến thắng cũng gặp vấn đề, may quá là loại vấn đề dễ chịu hơn, nhưng không phải là dễ giải quyết!”

Bây giờ, thay vì dành một cuốn sách cho việc giải quyết ngần ấy vấn đề, xin hãy nhìn vào khu vực chế biến, và trong khu vực kinh tế này, tập trung vào “thủ phạm chính trị” là hiệp ước tự do mậu dịch. Khi tranh cử, Donald Trump bày tỏ quyết tâm đàm phán lại các hiệp ước tự do thương mại để khôi phục công việc làm trong khu vực chế biến Hoa Kỳ. Thí dụ nổi bật là Hiệp ước Tự do Mậu dịch Bắc Mỹ NAFTA đã được Tổng thống Bill Clinton ban hành từ năm 1994 sau khi được Quốc hội phê chuẩn trước đó. (Éo le không kém là Hiệp ước Xuyên Thái Bình Dương TPP mà Chính quyền Obama phải ngậm ngùi giã biệt vì sự chống đối của cả hai đảng trong Quốc hội lẫn hai ứng viên trong cuộc tranh cử vừa qua – nhưng đấy là một đề tài khác vì giấy mực có hạn!)

Bước đầu, ông Trump đòi đơn phương triệt thoái khỏi nhóm NATFA gồm Canada, Mỹ và Mễ. Việc đó bất khả vì ba lý do, luật pháp, hiến pháp và sự cưỡng chống của doanh trường. NAFTA là gạo đã thành cơm còn thơm hơn rượu nếp, vì hội nhập kinh tế Hoa Kỳ vào cả một chu trình cung cấp của các doanh nghiệp với Mexico và Canada. Trong hàng nhập từ các xứ này có cơ phận do doanh nghiệp Mỹ chế biến. Xóa bỏ cam kết là hết chuyện chơi.

Nếu không thể đơn phương tháo chạy thì Hoa Kỳ dưới sự lãnh đạo của Tổng thống thứ 45 và Quốc hội khóa 115 có thể thương thuyết lại, với các luận cứ dọa và dụ. Thí dụ như hăm dọa tăng thuế nhập nội trên hàng nhập cảng. Kinh nghiệm làm ăn và ngã giá của doanh gia Donald Trump cho biết là xứ Mễ cũng có thể trả đũa làm giảm mức xuất cảng của Mỹ. Chi bằng ta tập trung vào chuyện râu ria để tìm chiến thắng biểu kiến về chính trị: xứ Mễ phải chấp hành các quy định về môi sinh và về xuất xứ của hàng hóa bán qua Mỹ. Đấy là thắng lợi rất nhỏ và ưu tiên rất thấp trong chán vạn hồ sơ khác mà ông Trump cần giải quyết ngay.

Cũng theo hướng đó, Tổng thống Tân cử Hoa Kỳ có thể đòi trừng phạt Trung Quốc qua biện pháp nâng hàng rào quan thuế.

Trong quan hệ thương mại Mỹ-Hoa, nước Mỹ nhập cảng nhiều sản phẩm hoàn tất như điện thoại thông minh, vật gia dụng hay đồ chơi trẻ em, hàng dệt sợi, xưa kia thuộc khu vực chế biến Hoa Kỳ, nay là sản phẩm “chế tạo tại Trung Quốc”. Thật ra trong loại hàng này, nhiều món có thể được gọi là “sản phẩm Hoa Kỳ chế biến tại Trung Quốc”, với phần đóng góp của Nhật Bản, Nam Hàn, Singapore hay Malaysia.

Từ nhiều năm nay, Bắc Kinh cũng gặp bài toán của các nước Tây phương đi trước, là thấy khu vực chế biến của mình bị rút ruột vì giới đầu tư đi tìm các thị trường có ưu thế rẻ hơn, như Mễ, Ấn, Việt, Nam Dương hay Bangladesh, v.v…. Trung Quốc đang muốn đa năng hóa cơ chế sản xuất và leo lên bậc thang cao hơn, như từ chế biến lên dịch vụ, với giá trị gia tăng hay đóng góp nhiều hơn và đành phải chạy đua mà chỉ sợ loạn ở bên trong vì hết là công xưởng chế biến của toàn cầu.

Bây giờ, cả Hillary Clinton lẫn Donald Trump đều muốn đặt lại vấn đề, như nhìn vào tấm kính chiếu hậu. Nhưng vì ông Trump thắng cử cho nên hôm Chủ Nhật 13, Chủ tịch Tập Cận Bình đã gọi điện chúc mừng.

Nhân tiện, tài chủ họ Tập nói chuyện phải quấy với tài phiệt Donald, nôm na là trình bày hơn thiệt và ngã giá theo kiểu con buôn. “Nếu quý quốc làm khó, như hạn chế nhập cảng iPhone “Made in China”, tệ quốc buộc lòng phải mua Airbus của Âu Châu hơn là Boeing!"  

Khi ấy, bài toán kinh tế cũng là chính trị của Tổng thống Trump sẽ là gì?

Để lấy lòng quần chúng mà khỏi mất lòng các bạn hàng bốn phương, tân Tổng thống sẽ không đánh đòn hù của cựu ứng cử viên (là nâng hàng rào quan thuế) mà sẽ đánh đòn thật: dùng ngay hệ thống luật lệ và cam kết hiện hành của Tổ chức Thương mại Thế giới WTO để tập trung khiếu nại một số chính sách phá giá, bảo hộ hay lũng đoạn hối đoái của Bắc Kinh. Đại sứ Thương mại, các Tổng trưởng Ngân khố và Thương mại do ông Trump bổ nhiệm sẽ thi hành việc đó và bố cáo cho bàn dân thiên hạ thấy rằng ông cứng rắn chống Tầu hơn Chính quyền Obama!

Nhưng ngoài phần trình diễn đó, tân Tổng thống phải khởi sự một nỗ lực khác sẽ được người kế nhiệm thi hành:

Đó là việc xây dựng lại khu vực chế biến nội địa phải mất nhiều năm mới thành, trong khi tiến bộ khoa học kỹ thuật đang mặc nhiên tạo ra một khu vực chế biến mới, được tự động hóa đến tối đa. May ra, khi ông Trump mãn nhiệm thì kinh tế Hoa Kỳ mới định hình được mô thức sản xuất mới, với những ứng dụng tối tân về sản xuất hay ấn loát ba chiều 3-D Printing, Kiến năng nhân tạo, Nano-technology, v.v…. Khổ nỗi, mô thức mới cũng chẳng tạo thêm được việc làm cho công nhân!

***

Vì vậy, không nên chờ phép lạ kinh tế của Donald Trump để tìm lại vang bóng một thời của khu vực chế biến, đằng nào cũng bị đào thải. Nếu lạc quan thì ta nên trông đợi vào viễn kiến của Tổng thống mới để đặt nền móng cho một mô thức kinh tế hoàn toàn đổi khác, với những hậu quả lan rộng vào quan hệ kinh tế của nước Mỹ với thế giới bên ngoài.

Cho nên trận chiến mậu dịch mà nhiều người e ngại ông Trump tiến hành chỉ là mối lo ngoài da.  

Mối lo xương tủy là Hoa Kỳ phải xây dựng hệ thống kinh tế chính trị và luật pháp cho một hình thái sản xuất sẽ chôn cất khu vực chế biến của Mỹ trong vinh quang. Đấy mới là lãnh đạo!