Đi Tìm Trật Tự Mới

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo ngày 160909

Trật Tự “Tiền Chiến” Đang Tiêu Vong, Sau Đó Là Gì, Chưa Ai Biết….

 * Đại lục Âu-Á sắp loạn to. Rồi sao, chưa ai biết *

Với trực giác hay cảm quan nằm ngoài lý tí, người dân bình thường tại nhiều quốc gia đang thấy thế giới của họ bị sụp đổ, từ kinh tế đến trật tự xã hội. Một số người đã có phản ứng bất thường mà tự phát, và gây lúng túng cho giới lãnh đạo và các phần tử gọi là ưu tú xưa hay vẫn hướng dẫn dư luận và cai trị xã hội.

Cuộc tranh cử tổng thống khá lạ kỳ năm nay tại Hoa Kỳ là một biểu hiện mà không duy nhất.

Đi ngược ánh mặt trời về hướng Đông, tại Âu Châu tình hình cũng tương tự, với sự tan rã chậm rãi của khối Liên Âu sau sáu năm khủng hoảng của đồng Euro. Một triệu chứng khác: tại Trung Đông, nền văn minh Hồi giáo đang trỗi dậy với khuynh hướng cực đoan quá khích và phương pháp khủng bố. Nó thổi lên làn sóng di dân làm Âu Châu thêm bất ổn. Từ đó mà tiến về Nam Á, Trung Á tới Viễn Đông, có điều gì đó đang xảy ra: sự suy yếu của Liên bang Nga, đà quật khởi của Trung Quốc “ngoài cứng trong mềm” hay phản ứng của Nhật Bản bên cạnh bán đảo Triều Tiên với hai nước Nam-Bắc Hàn, có thể dẫn tới xung đột và chiến tranh. Tại vùng biển Đông Nam Á, tình hình còn nghiêm trọng hơn vì tương quan bất lợi của 10 quốc gia trong Hiệp hội ASEAN trước sự hung hăng của Trung Quốc, lần đầu tiên đứng dậy kể từ 180 năm nay, nhưng trên đôi chân đất là nền kinh tế sắp bị khủng hoảng…

Đáng ngại hơn cả, ngần ấy biến động lại giàng vào nhau trong thực tế của một thế liên hoàn. Khủng hoảng Hồi giáo từ Trung Đông có thể dội lên Bắc Âu hay Trung Á vào Tân Cương. Khủng hoảng Ukraine từ Liên bang Nga sẽ tác động vào Đông Âu và gây họa cho Liên Âu. Khủng hoảng về nước và cá từ biển Đông Nam Á tràn lên Đông Bắc Á và thách đố khả năng ứng phó của các nước Đông Á lẫn khả năng gián chỉ, can gián, của Hoa Kỳ.

Mà cái trục của trật tự toàn cầu thành hình từ sau Thế Chiến II là Hoa Kỳ lại như quay trong chân không, để toàn đại lục Âu-Á sẽ trôi vào hỗn loạn.

Hậu quả là đại lục địa Âu Á, từ Tây Âu qua Đông Á, tiếp cận với Trung Đông và Bắc Phi, có thể bị loạn to, y như thời “Tiền Chiến”, trước Thế Chiến II, cách nay 80 năm. Đại lục này là nơi có năm tỷ người sinh sống – hai phần ba dân số toàn cầu – với các nền kinh tế năng động nhất mà cũng có nhiều võ khí tàn sát nhất. Chúng ta đang trở về thời… Tiền Chiến ngộp thở.

***

Về địa dư và lịch sự thì từ nhiều thế kỷ rồi, Đại lục địa Âu-Á từng là trung tâm của thế giới, nhưng là một trung tâm bất ổn với các cuộc khủng hoảng và đại chiến liên tục.

Tại Đông Á thì có Nhật-Hoa và Nhật-Nga Chiến tranh (1894 và 1905) rồi Chiến tranh Thái Bình Dương, Chiến tranh Cao Ly, cuộc chiến Việt Nam. Tại Tây Âu là chiến tranh Pháp Phổ (1871) rồi hai trận Thế chiến (1914-1918 và 1939-1945). Tình hình chỉ tạm lắng đọng sau Thế Chiến II và trong 40 năm “Chiến Tranh Lạnh 1949-1989. Ngoại lệ là… Việt Nam, chỉ tạm hết chiến tranh từ năm 1989 - và nay lại nằm dưới lằn đạn Trung Quốc!

Ngày nay, khu vực Âu-Á rộng lớn ấy lại đang trở thành một trung tâm bất ổn.

Từ Tây sang Đông, vùng bán đảo Tây-Âu của đại lục đang bị khủng hoảng về kinh tế, chính trị và an ninh. Nằm ngang đại lục là Liên bang Nga, cường quốc rộng lớn nhất, bị suy nhược về kinh tế, dân số và sắc tộc nên lấy rủi ro lớn là cố vùng dậy tại Đông Âu, vào sâu tới Trung Đông, nhưng thực chất vẫn là rỗng ruột. Tình hình Trung Quốc cũng không khác, với bất ổn kinh tế trong tâm can, được che giấu sau sự bành trướng về quân sự trên vùng biển cận duyên. Tại Trung Đông, một vụ khủng hoảng về tư tưởng và an ninh quân sự đang bung ra ngoài thành những mảnh vụn chết người và tư tưởng tự sát.

Vẫn biết rằng mỗi vùng lại có một sắc thái khủng hoảng riêng - Trung Đông khác Trung Quốc! – nhưng nét chung là sự bất ổn và những biến động bất ngờ. Tình hình Âu-Á trong các năm 1930-1936 cũng có những dấu hiệu tương tự, từ Tây Âu qua Đông Bắc Á, với kết qủa cũng bất ngờ là chiến tranh thế giới, là Thế Chiến II.

Xin hãy quay lại khúc phim xa xưa - về thời Tiền Chiến

Thời gọi là “trước Thế chiến” khởi sự từ trăm năm trước, nếu chúng ta suy nghĩ chín chắn rằng Thế chiến I và II chỉ là một, với giai đoạn đình chiến ngắn ngủi là từ 1920 tới 1936. Nhưng vì sao chiến tranh lại bùng nổ?

Có nhiều nguyên nhân lắm, mà thật ra cũng chẳng khác gì ngày nay.

Thời đó có ba cường quốc nổi lên làm đảo lộn trật tự toàn cầu là Đức, Nhật, Mỹ. Thời đó, nước Nga chưa góp mặt. Ba cường quốc đó cũng chưa góp mặt trong Thế kỷ 19. Chính là sự hùng mạnh của Đức và Hoa Kỳ mới dẫn tới một cục diện khác: chấm dứt sự thống trị của hai Đế quốc Âu Châu là Anh và Pháp. Sau Thế chiến 1 (1919-1920), nước Đức bại trận đã vùng dậy và nước Nhật chiếm ngôi bá chủ Châu Á trước sự bất định và do dự của Hoa Kỳ giữa những thay đổi mới. Sự bất định ấy giải thích vì sao Hoa Kỳ nhập trận rất trễ vào cả hai Thế Chiến (1917 và 1941) khi các cường quốc gia đã lao vào chiến tranh.

Hậu quả kinh tế của Thế Chiến I là sự sụp đổ của nước Đức và sự tan rã cơ cấu sản xuất tại hai nước thắng trận là Anh Pháp. Khủng hoảng kinh tế Anh, Pháp, Đức và sự xuất hiện của Liên bang Xô viết sau cách mạng cộng sản đã gây nhiều xáo trộn xã hội và chính trị cho cả Âu Châu. Đấy là lúc chúng ta chứng kiến những chuyện tương tự của ngày nay: Thế chiến II khiến nhiều Đế quốc lớn tan rã, đó là Đế quốc Habsburg, Hohenzollen tại Tây Âu, đế quốc Nga của dòng Romanoff tại Đông Âu và Đế quốc Ottoman tại Trung Đông. Đáng chú ý nhất, nhiều quốc gia vừa giành lại độc lập từ các mảnh vụn đó đã phát huy chủ nghĩa quốc gia dân tộc.

Ngày nay, động lực tinh thần là chủ nghĩa đang manh nha. Ngày xưa, nó góp phần dẫn tới Thế Chiến II trên cả đại lục Âu-Á. Đấy là những chuyển động của thời “Tiền Chiến”. Nếu nhớ lại, thời kỳ mà chúng ta gọi là “Tiền Chiến” chỉ là một sự tan rã của trật tự toàn cầu.

Các Đế quốc Âu Châu bị suy sụp về kinh tế, Đế quốc Xô viết thành hình với nỗ lực kỹ nghệ hóa và tàn sát. Trung Đông rơi vào ảnh hưởng của Anh và Pháp, với nhiều nước Hồi giáo đi tìm giải pháp hiện đại hóa từ nước Đức phát xít. Trung Quốc bị khủng hoảng, nội chiến, xứ sở tan tành vì các lãnh chúa, và bị ngoại xâm: bị Đế quốc Nhật xâm chiếm từ năm 1930.Trong khi việc canh tân và hiện đại hóa nước Nhật, dưới ánh sáng cùa chủ nghĩa dân tộc, lại dẫn đến chủ nghĩa phát xít của một chế độ quân phiệt, hình như đấy lại là kịch bản Trung Quốc ngày nay.

Cách xa hiện trường đầy bất ổn đó là hoàn cảnh Hoa Kỳ, vuông vực và phì nhiêu giữa hai đại dương lớn nhất địa cầu.

Khi đó, Hoa Kỳ cũng bị chấn động kinh tế bên trong với vụ Tổng khủng hoảng 1929-1933 nhưng không lui về chủ nghĩa tự cô lập – như người ta đang lo sợ ngày nay. Hoa Kỳ khi đó đã cố gắng can thiệp vào đại lục Âu-Á vì muốn ngăn ngừa một cuộc chiến tại Âu Châu, mà không xong. Khi đó, Hoa Kỳ cũng can thiệp khá tích cực về quân sự lẫn chính trị vào Đông Á, vì là một cường quốc Á Châu mới. Nhưng các biến động tại đại lục Âu-Á đều liên kết với nhau, tác động vào nhau, với Âu Châu, Hoa Kỳ và Liên Xô đều can dự vào Trung Quốc. Khi chiến tranh bùng nổ, nước Mỹ vẫn phải nhập cuộc mà khá trễ, vào cuối năm 1941, sau vụ Trân Châu Cảng - tại Đông Á.

Dù lịch sử không khi nào tái diễn theo cùng một kịch bản, khi những chuyển động lớn của thời xưa lại tái xuất hiện, ta có thể thấy rằng trật tự cũ thành hình từ năm 1945 đang đi vào tan rã.

Như những con sâu cái kiến nằm sát mặt đất nêm cảm nhận được sự chuyển động, hay động đất, người dân bình thường của nhiều quốc gia đã hoang mang và bất mãn. Sau đó là gì thì ở trên đỉnh tháp, giới lãnh đạo thật ra chưa biết. Nếu có biết thì cũng sẽ lại tìm cách ngăn ngừa. Nhưng nếu họ thất bại, chuyện của mươi năm tới, chúng ta nên tự chuẩn bị cho những gì đen tối nhất!

Đâm ra, qua năm Đinh Dậu 2017, có khi ta lại nhìn vào Thế giới Ất Dậu 1945, của 72 năm trước. Thiên hạ có thể nhìn vào đó với nỗi lo sợ. Ngoại lệ vẫn là Việt Nam. Dân ta sẽ nhìn vào đó với niềm hy vọng sau những kinh nghiệm bi thảm của mấy chục năm qua….

---

Người viết này bị cảm lạnh, mất giọng cả tuần nên không yết bài như mọi khi. Xin đi lại từ đầu... Cc bạn tò mò có thể tìm xem chương trình "Giờ Giải Ảo tuần này trên Người-Việt TV, theo mạch dẫn này, lý thú lắm dù hơi nhức đầu  (http://www.nguoiviettv.com/cam-quyen-la-chia-chac-1/

 

Đối Phó Với Trung Quốc

Hùng Tâm - Hồ Sơ Người-Việt 150625

Hợp Tung, Liên Hoành, hay Trường Thành Ngoài Biển?   

* Hấp dẫn thật, con đào tơ lụa *

Việc Trung Quốc bành trướng ảnh hưởng kinh tế lẫn quân sự là mối quan tâm cho nhiều nước. Từ Hoa Kỳ, cho đến nay vẫn là siêu cường toàn cầu, đến một cường quốc Á Châu là Nhật Bản và nhiều quốc gia khác tại Đông Á, có vài chục nước đang theo dõi biến chuyển này với niềm hy vọng hay nỗi lo âu. Hy vọng vào hợp tác kinh tế và lo âu về an ninh bất ổn. “Hồ Sơ Người-Việt” sẽ tìm hiểu về sự quan tâm đó, nhưng nhìn từ một viễn ảnh trường kỳ….

Một Nền Văn Minh Khác

Hoa Kỳ hiện (vẫn) dẫn đầu thế giới về khoa học kỹ thuật, là nơi áp dụng các phát minh hiện đại nhất về thông tin, với tốc độ điện tử, gần như tức thời. Nhờ vậy mà chuyện gì xảy ra người ta cũng có thể sớm biết. Hết rồi, cái thời của ngựa trạm báo tin khiến người ta mất vài tuần hay vài ngày để được những thông tin cần thiết và nghĩ tới việc ứng phó, ứng xử.

Nhưng cái giá phải trả cho hiện tượng biết quá nhiều quá nhanh là “biết mà có khi không hiểu”. 

Biết là có gì đó vừa xảy ra ở một nơi xa xăm tựa chân trời góc biển, mà không hiểu vì sao chuyện ấy lại xảy ra và hậu quả sẽ là gì. Rồi cứ tin sau lại dồn tin trước vào dĩ vãng: đã chậm hiểu, người Mỹ còn có thể chóng quên. Sinh hoạt dồn dập của con người trong một thế giới toàn cầu hóa khiến người ta khó chú ý vào chuyện chính mà có thể lại suy tư mông lung về chuyện phụ. Tà áo mỹ nhân trên truyền hình có khi quan trọng hơn cái chết của một lãnh tụ khủng bố.

Đã vậy, Hoa Kỳ là quốc gia quá trẻ nên đa số người dân lại có ý thức lịch sử rất mỏng, họ thường có phản ứng nhất thời mà quên vì không biết nhiều bài học của lịch sử. Nước Mỹ là nơi mà người dân biết về biến cố vừa xảy ra 60 phút trước mà mù mờ về những gì bùng nổ 60 năm trước và không hề tự hỏi về chuyện 600 năm qua.

Truyền thông là nạn nhân của nền văn minh tức thời đó.

Hình Tượng Ngỗng Bay

Nói về Trung Quốc, người bình thường cũng có thể biết rằng từ quãng 1980, sau khi Đặng Tiểu Bình tiến hành cải cách vào đầu năm 1979, cho đến 2014, thì trong 35 năm, sản lượng kinh tế Trung Quốc đã tăng gấp ba chục lần. Hoặc xứ này có đà tăng trưởng trung bình là 9% một năm trong 34 năm liền, v.v…. Biết như vậy thì ai cũng ngại, hoặc khâm phục.

Người ta quên rằng 30 năm trước, nước Mỹ cũng khâm phục và ngại ngùng về nước Nhật.

Từ 1945 đến quãng 1980, các học giả, chuyên gia hay nhà báo Mỹ đều nói đến phép lạ kinh tế Nhật Bản, với đà tăng trưởng trung bình là 9%. Khi ấy, vài người Mỹ có văn hóa một chút thì giải thích thêm rằng dân Nhật tự xưng là “Con cháu Thái dương Thần nữ” và Vầng dương là biểu hiện của nước Nhật. Có người còn viết sách về sức mạnh của Nhật tại Đông Á và khuyên ta nên “nhìn về” Mặt trời hơn là “nhìn vào” Mặt trời vì sẽ bị chói mắt! Đó là tay trí thức thiên tả James Fallow với cuốn “Looking at The Sun”.

Quả thật, vào thời ấy, Nhật Bản đã là chủ nợ, chủ đầu tư lớn nhất Đông Á và còn vào thị trường Hoa Kỳ làm chủ nhiều cơ sở có uy tín của nước Mỹ.

Rồi người ta nhắc đến hình tượng “ngỗng bay” của kinh tế gia Nhật Bản là Kaname Akamatsu (1896-1974) để nói tới chu kỳ phát triển kinh doanh và kinh tế. Một bầy ngỗng trời bay thành hình chữ V đằng sau một con chim đầu đàn. Bây giờ, con chim đó là kinh tế Nhật, theo sau là bầy ngỗng Á Châu.

Nghĩa là sau khi giúp Nhật tái thiết và phát triển, Hoa Kỳ đang bị Nhật Bản truất phế khỏi vùng trời Đông Á.

Nhiều Đại học Mỹ, kể cả Harvard, cũng quan tâm tìm hiểu về bí quyết Nhật Bản. Cuốn “Ngũ Luân Kỳ Thư” về kiếm thuật và thuật xử thế của tay kiếm khách Cung Bản Vũ Tàng (Miyamoto Musashi – khoảng 1584-1645) được họ phiên dịch và diễn giải thành cẩm nang kinh doanh của người Nhật: “The Book of Five Rings” (五輪の書 Go Rin No Sho). Chẳng khác gì “Binh thư Tôn tử”, “Võ kinh Thất thư” hoặc “Chiến quốc sách” của người Tầu.

Khi ấy, một số dư luận còn mở chiến dịch “bài Nhật”, chống Nhật và đập phá xe hơi Nhật. Trong thế giới văn chương hay điện ảnh, mối nguy Nhật Bản đã trở thành đề tài ăn khách. Cuốn truyện “Debt of Honor” của Tom Clancy là một ví dụ.

Thật ra, cả hai cuốn biên khảo hay hư cấu nói trên, “Looking at the Sun” và “Debt of Honor” đều xuất hiện… quá trễ, vào năm 1994, ba năm sau khi kinh tế Nhật Bản đã chuyển bại thành xuội và ba năm trước khi mô hình Đông Á bị khủng hoảng năm 1997. Nước Mỹ quả thật là chậm hiểu mà lại chóng quên!

Bây giờ đến lượt con ngỗng Tầu, lần này là con chim ưng có móng vuốt của con rồng nguyên tử. Trung Quốc đang mở ra “Con Đường Tơ Lụa” – Nhất Đái Trên Đất Liền và Nhất Lộ Ngoài Biển Cả – để gồm thâu thiên hạ về một mối. Và cho nước Mỹ ngồi chơi xơi nước. Từ nay, Á Châu là của người Á, không của người Mỹ!

Sau khi nhắc lại chuyện xa gần như vậy, bây giờ hãy nhìn thử xem người Mỹ tính sao.

Cương Nhu Hai Ngả

Khi nêu câu hỏi rằng “người Mỹ tính sao”, chúng ta nên tập trung nói về thành phần người Mỹ làm chánh sách hoặc người Mỹ tạo ra dư luận để ảnh hưởng đến chánh sách. 

Trong thời gian vừa qua, không thiếu tác giả trong thành phần nay đã viết xuống hoặc nói ra cách xử thế của Hoa Kỳ với một cường quốc mới nổi là Trung Quốc. Qua những gì đã được các phần tử ưu tú của Hoa Kỳ viết ra trong tinh thần khuyến cáo lãnh đạo thì người ta có thể thấy được ba thái độ xử thế với Trung Quốc.

Hoa Kỳ nên hợp tác để chuyển hóa Trung Quốc như đã từng hợp tác với Nhật Bản sau Thế chiến II khiến nước Nhật trở thành đối tác đáng tin cậy vì có tinh thần trách nhiệm để cùng Hoa Kỳ giải quyết nhiều vấn đề của thế giới. Thái độ xử thế thứ nhì lại có tinh thần thực tiễn hơn, đó là nên hợp tác nhưng chẳng thế quên yếu tố cạnh tranh. Nước Mỹ đã từng viện trợ và hợp tác với Nhật mà sau đó vẫn bị và vẫn phải cạnh tranh. Thái độ xử thế thứ ba còn thực tiễn hơn vậy, trong hợp tác phải có cạnh tranh, nhưng cũng phải nghĩ tới nguy cơ chiến tranh để tìm cách ngăn ngừa. Trong cả ba phương cách ứng xử ấy, ta đều thấy ra một sự thật là người Mỹ không muốn chiến tranh.

Sau 15 năm xoay trở với nạn khủng bố Hồi giáo và hậu quả, rồi sau gần tám năm thu vén chuyện thiên hạ của Chính quyền Barack Obama, Hoa Kỳ rất ngại mở ra một trận tuyến khác, có thể lại gây ra rủi ro xung đột. Nhưng biết đâu chừng, chính phản ứng thu vén hay tự cô lập lại càng dễ đưa tới chiến tranh?

Trước ba cách nhìn khác biệt ấy, ta cố đi xa hơn. Vào tâm tư của những người tạo ra dư luận.

Một số người thực tiễn và bi quan thì không thể quên rằng trong mọi hiện tượng “đổi ngôi” của lịch sử Âu Á, là khi một cường quốc vươn lên vị trí bá quyền trước sự do dự hoặc thoái lui của một nước bá quyền khác, xung đột thường rất dễ xảy ra dù chẳng ai muốn. Vào hoàn cảnh đó, cách xử thế thực tiễn vẫn phải là “cư an tư nguy”, khi gặp bất cứ một thay đổi nào thì cũng phải tự chuẩn bị để tránh giải pháp xung đột. Thành phần này tại Hoa Kỳ có thể được gọi là “diều hâu”, không phải trong tinh thần hiếu chiến mà thật sự vẫn là chủ hòa. Họ biết rằng chiến tranh là cái bẫy xập, bất lợi cho cả đôi bên.

Một số người lý tưởng vì lạc quan hơn thì cho rằng trong cuộc chạy đua giữa các cường quốc, nếu xứ nào cũng cố gắng tự kiềm chế để thực thi chế độ chính trị cởi mở và kinh tế tự do thì nền dân chủ dễ thành hình và các nước dân chủ rất ít khi gây chiến với nhau. Trong đối sách với Bắc Kinh thì nên mừng là ly nước đã nửa đầy, dù sao thì Trung Quốc ngày nay không còn như dưới thời Mao Trạch Đông. Sự hợp tác và cách làm ăn qua các định chế quốc tế và theo nguyên tắc ôn hòa sẽ làm Trung Quốc thay đổi và điều ấy có lợi cho đôi bên. Thành phần này tại Hoa Kỳ có thể được gọi là “bồ câu” và tự đề cao tinh thần chủ hòa.

Vài người Mỹ am hiểu về lịch sử Trung Quốc có thể nhớ đến tình hình Trung Hoa cuối đời Chiến Quốc, khi các nước phân vân giữa thế “hợp tung” và “liên hoành”. Hợp tung là liên minh theo trục Bắc Nam, để ngăn ngừa sự bành trướng của Cường Tần. Liên hoành là thế liên minh với Cường Tần theo chiều ngang, từ Tây sang Đông. Đấy là chuyện viết cho vui và bình cho sướng.

Chứ thật ra cho đến nay, dư luận Hoa Kỳ vẫn phân vân giữa hai ngả cương nhu như vậy, mà không quên rằng nước Mỹ ngày nay đang có nhiều vấn đề kinh tế xã hội bên trong nên không dễ dàng quyết định về cách xử thế. Sự thẩm định về mức độ rủi ro tại Hoa Kỳ đang có thay đổi và đấy cũng là một yếu tố chi phối.

Quan trọng nhất, nhiều dư luận viên của Hoa Kỳ chưa hiệu rõ tình hình thực tế của Trung Quốc như đã từng đánh giá sai tình hình thực tế của Nhật Bản. Vì vậy, họ có thể đánh giá sai cách thức lãnh đạo Bắc Kinh thẩm định rủi ro xung đột với Hoa Kỳ. Nếu Bắc Kinh tính sai thì dù nước Mỹ có xoay trở thế nào đi nữa, xung đột vẫn có thể xảy ra.

Ngoài vùng Đông hải, một quốc gia duy nhất biết rõ về cả Hoa Kỳ lẫn Trung Quốc chính là Nhật Bản. Và phản ứng của nước Nhật, từng đại bại dưới tay Hoa Kỳ sau khi đại thắng tại Trung Quốc, cũng ảnh hưởng đến lẽ an nguy của Châu Á

----

Kết luận ở đây là gì?

Người ta nên thẩm định tình hình Trung Quốc cho rõ ràng hơn.

Nhiều phần thì Trung Quốc sẽ dẫn đến sự xuất hiện của một Vạn Lý Trường Thành ngoài biển cả. Lần này là do các nước khác thực hiện.

Và dù sao, Cường Tần chỉ tồn tại được có 15 năm sau khi gồm thâu lục quốc!