Về Nghệ Thuật Lãnh Đạo

Hùng Tâm - Người Việt Ngày 170111

"Hồ Sơ Người-Việt"

Những khó khăn của một tổng thống Hoa Kỳ

 

Sau khi ông Donald Trump đắc cử tổng thống, người ta thấy xuất hiện hai nhân vật dưới cùng một mái tóc kỳ dị.

Ðây là vị tổng thống thứ 45 của Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ, người sẽ cứu nguy nước Mỹ và vãn hồi sức mạnh của đệ nhất siêu cường. Không, đây là kẻ bất thường sẽ đưa Hoa Kỳ xuống vực thẳm sau khi một số tiểu bang đã lầm bỏ phiếu cho ông. Cùng một người lại được trình bày dưới hai ánh sáng trái ngược! Dĩ nhiên sự thật không thể như hai khuynh hướng diễn tả quá đáng như thế và ông Trump cũng chưa kịp nghĩ đến các hồ sơ hay chánh sách đang được ban tham mưu chuẩn bị theo lời yêu cầu của mình. Ông phải làm những việc mà mọi lãnh đạo Hành pháp Hoa Kỳ từng phải làm trước đó: tìm ra các dân biểu nghị sĩ có khi chưa từng gặp mặt để liên lạc và thuyết phục. Nền dân chủ này không cho tổng thống được toàn quyền xây dựng, hay phá hoại, như đám người đa sự vẫn cứ tri hô!

Hồ sơ Người Việt sẽ tìm hiểu về chuyện rắc rối đó!

 

Thủ đô Mài mực Nhá chữ

Những ai có dịp sống và thật sự làm việc tại thủ đô Washington D.C. của Hoa Kỳ đều có thể biết đến một ngành sản xuất quan trọng nhất, đó là nghiên cứu và viết lách, với sự hỗ trợ của kỹ nghệ ấn loát và nghệ thuật đánh trống thổi kèn!

Ðấy là loại công việc toàn thời của nhiều thành phần chuyên nghiệp. Thứ nhất là các trung tâm nghiên cứu, “lò trí tuệ” hay think tanks, với nguyên liệu chính là dữ kiện và thống kê về kinh tế, xã hội, an ninh, khoa học hay ngoại giao. Thứ hai là những người có kinh nghiệm chính trị để đãi lọc các công trình nghiên cứu đó thành nhiều hồ sơ về chánh sách. Thứ tư là viên chức trong các phủ bộ đúc kết đề nghị về chánh sách ấy cho ai đó trình bày lên trên và tìm cách áp dụng. Thứ tư là những người có khả năng phê phán và… vứt các đề nghị đó vào sọt rác.

Thành phần thứ tư này mới thật sự có thế lực chính trị. Họ được dân chúng bầu lên hay được người lãnh đạo đề cử, để thực hiện những gì họ cho là có lợi nhất. Ðôi khi khái niệm “có lợi” này chẳng dính líu gì đến cái chuỗi sản xuất các chánh sách, là kỹ nghệ chính của thủ đô D.C. Nhiều khi, những chánh sách đề nghị chỉ là kết quả của các đợt vận động về tư tưởng và tiền bạc xuất phát từ các địa phương khác và dồn về trung tâm quyết định là thủ đô, nơi mà hệ thống thư lại của Hành pháp, Lập pháp, Tư pháp, Ngân Hàng Trung Ương và cả truyền thông báo chí đều hàng ngày hàng giờ vận hành như một tổ ong. Có khi là ổ kiến lửa, với rất nhiều tiếng động vo ve chung quanh kỹ nghệ mài mực nhá chữ hoặc tiết lộ linh tinh.

Hai loại diễn tả về Donald Trump, như người hùng hay kẻ hung, chính là sự vo ve đó!

Cái ngai tổng thống

Người đắc cử tổng thống Mỹ đều phải trước hết có tài tranh cử, chuyện không đương nhiên. 

Nhiều thống đốc tiểu bang có thành tích về lãnh đạo hành pháp vẫn có thể thất cử ngay từ vòng loại trong hai đảng chính. Nhiều dân biểu nghị sĩ dầy kinh nghiệm tranh cử mỗi hai năm hay sáu năm cũng vậy. Tài tranh cử khởi sự từ cái tài quy tụ nhân lực và tiền bạc để tổ chức ban tranh cử ngay từ những năm tháng đầu tiên và gặp nhiều thử thách bất ngờ, chẳng hạn như lần đó lại đụng phải ứng cử viên có tài hơn mình.

Khi tranh cử, không ứng cử viên tổng thống nào lại biết hết và có lập trường rõ rệt về từng hồ sơ của cả ngàn vấn đề mà mình sẽ giải quyết nếu thắng cử. Một số chính khách cố tìm hiểu với thành tâm và thiện chí để phác họa ra một chương trình hành động tương đối toàn diện, mà thường thì chẳng có cơ hội áp dụng khi đắc cử: vì tổng thống không có toàn quyền và thực tế chính trị quốc gia hay quốc tế lại có những khác biệt hay bất ngờ chẳng ai lường được trước.

Khi đắc cử và ngồi vào ghế tổng thống Hoa Kỳ, người lãnh đạo Hành pháp mới học tập lãnh đạo. 

Họ thành công nếu cho thấy họ hiểu ra mối quan tâm, lúc đó, của quần chúng và tìm cách thực hiện với nhiệt tình và cố gắng. Ít ai chứng minh được khả năng đó ngay từ đầu và thật ra, họ chỉ học nghệ thuật lãnh đạo sau khi nhậm chức. Người ta chỉ thấy được cái tài này sau khi tổng thống đã về hưu, thường thì phải sau cả chục năm!

Chúng ta có thể kiểm chứng ở nhiều tiền lệ trước Donald Trump.

Trước khi nhậm chức, Tổng Thống Franklin Roosevelt bị coi thường, là thiếu trí tuệ mà chỉ có tham vọng làm tổng thống. Ronald Reagan cũng vậy, là nghệ sĩ hạng B, không có dáng trí thức, sau hai nhiệm kỳ thống đốc tại California đã đòi làm tổng thống cả nước. Trước đấy, Harry Truman hay cả Dwight Eisenhower cũng có số phận tương tự, bị phê phán một cách nghiệt ngã là bất tài, hoặc lơ đãng!

Thế rồi sau khi thắng cử, họ mới thấy cái ngai tổng thống là có đầy gai.

Chung quanh là dàn đèn kéo quân của cả trăm nhân vật ẩn hiện, người nào cũng có sẵn bài bản về chánh sách lãnh đạo để mình chọn lựa. Ðấy là lúc tổng thống khám phá tính chất điên cuồng hỗn loạn của trung tâm quyền lực, nơi cuốn hút cả ngàn ý kiến hay tư tưởng từ khắp nơi mà ông phải cân nhắc, chọn lựa. Hầu hết đều là những gì xa lạ với chủ trương ban đầu khi ông ra tranh cử.

Harry Truman chủ trương tiếp tục chánh sách kinh tế xã hội của vị tiền nhiệm (New Deal) mà sau cùng lại mở ra chánh sách đối ngoại thời Chiến Tranh Lạnh. Anh hùng của Hoa Kỳ thời Thế Chiến II, Thống Tướng Dwight Eisenhower phải thiết lập một trật tự quốc tế mới và ưu tiên tránh được một trận chiến nguyên tử. Ronald Reagan vừa đắc cử thì kinh tế bị suy trầm nặng với di hại của nạn lạm phát và thất nghiệp, khi dân Mỹ và cả thế giới hoài nghi sức mạnh của Hoa Kỳ sau thảm kịch Việt Nam. George W. Bush là thống đốc có tài của Texas và dự tính cải cách kinh tế và xã hội Hoa Kỳ sau khi Chiến Tranh Lạnh kết thúc mà lãnh ngay một cuộc chiến khác. Chủ trương đối ngoại ôn nhu và khiêm nhường của ông bị gạt ra một bên và ông mở ra một cuộc chiến oai hùng rồi kéo dài trong mệt mỏi!

Ngồi trong Tòa Bạch Cung rồi, và phải cùng lúc giải quyết cả chục hồ sơ ưu tiên như nhau, Tổng thống Hoa Kỳ mới thấy các chánh sách được cả kỹ nghệ nghiên cứu và đãi lọc của thủ đô soạn thành dự luật chỉ là những đề nghị cục bộ nhìn từ một giác độ nhất định, vì mục tiêu nhất định. Tổng thống là lãnh tụ nhưng không lãnh những tụ bài rời rạc ở dưới đưa lên hay Quốc Hội chuyển qua mà phải quyết định dựa trên tổng thể. Ông không chiều theo những tính toán ấy mà khơi khơi chấp bút ban hành.

Nền dân chủ Hoa Kỳ rất nghi ngờ kỹ nghệ sản xuất số một của thủ đô là các memo hay đề nghị về chánh sách cứ tới tấp tung ra như bươm bướm. Trung tâm quyền lực của nước Mỹ phải quan tâm đến mối ưu tư của quần chúng và cử tri ở khắp nơi chứ không là giao điểm tư tưởng hay quyền lợi của thiếu số ưu tú tập trung trên đỉnh tháp. Tổng thống có tài là biết lắc đầu và gạt được các chánh sách đề nghị qua một bên vì thấy được ưu tư của quần chúng. Quan trọng nhất, ông phải thấy rằng mối ưu tư ấy có thể thay đổi!

Vụ khủng bố 9-11 khiến ông Bush 43 phải thay đổi, để từ vị trí anh hùng rơi vào hoàn cảnh của một tổng thống thất bại! Kế thừa di sản ấy, Tổng Thống Barack Obama muốn ưu tiên cải tạo xã hội và chấm dứt chiến tranh mà cuối cùng vẫn chưa giải quyết xong cuộc chiến, “có chính nghĩa” tại Afghanistan hay “phi chính nghĩa” tại Iraq, và để lại hồ sơ khủng bố Hồi Giáo cho người kế nhiệm.

Dị nhân Donald Trump

Sau khi nhìn lại bối cảnh quyết định của tổng thống Hoa Kỳ, chúng ta nói đến người sẽ tuyên thệ nhậm chức hôm Thứ Sáu 20 này, tỷ phú Donald Trump.

Ðặc tính của ông là khật khùng phát biểu rất nhiều mà cố tình không đưa ra một chủ trương hay chương trình hành động rõ rệt ngoài khẩu hiệu là vãn hồi sức mạnh kinh tế và an ninh của Hoa Kỳ. Hình như cái gì ông cũng muốn làm nhưng chẳng có chủ thuyết gì cả. Ông gặp sự phê phán còn nặng nề hơn hai vị tổng thống có đặc tính “cách mạng” của Thế kỷ 20 là Roosevelt và Reagan. Ông bị truyền thông và cánh tả đả kích mạnh nhất, nhưng cũng lại được phân nửa dân Mỹ tôn sùng như một vĩ nhân!

Cái tài của ông là tỏ vẻ khinh thường các chính khách và chính trị gia chuyên nghiệp, làm cho quần chúng bình dân lao động tin rằng ông hiểu nỗi niềm tâm tư của họ. Ông chọn những người làm được việc trong thực tế ở ngoài đời để giải quyết bài toán ấy cho quần chúng, từ vài ngàn việc làm trở đi, nhưng lại còn đệm thêm một yếu tố khác: sẽ thay đổi đường lối ngoại giao để bảo vệ quyền lợi chính đáng của Hoa Kỳ.

Dị nhân Donald Trump vừa nói toàn chuyện đại thể lại vừa đi vào tiểu tiết của dời thường mà bất chấp đặc sản của thủ đô là các phúc trình hay chi tiết về chánh sách quốc kế dân sinh! Quan trọng nhất, ông coi thường truyền thông báo chí và nói thẳng với quốc dân mà khỏi cần cái lọc của “đệ tứ quyền” hay các trung tâm hướng dẫn dư luận. Ông thực thi “dân chủ trực tiếp”!

Nhìn như vậy ta có thể nghĩ Donald Trump hiểu ra tinh túy của quyền lực tổng thống Hoa Kỳ.

Ông gần với triết lý của Ronald Reagan hơn là cách xử lý của Jimmy Carter. Tổng Thống Reagan bị chê là mơ hồ về nhiều chuyện chứ không chi ly cặn kẽ như Tổng Thống Carter, nhưng ông tái đắc cử và vẫn còn được ngưỡng mộ trong khi người ta nhớ đến Carter với sự ái ngại. Donald Trump cũng có dáng vẻ Reagan khi chọn người cộng sự. Ðấy là những người biết việc sẽ lo về chánh sách theo triết lý của ông, chứ tổng thống chỉ nhập cuộc khi có khủng hoảng!

Việc Thượng Viện Mỹ đang mở cuộc điều trần và phê chuẩn các nhân vật trong nội các Donald Trump có thể cho thấy tinh thần này.

_____

Kết luận ở đây là gì?

Nền dân chủ Hoa Kỳ thật “chẳng giống ai,” khác hẳn trường hợp lãnh đạo của Âu Châu hay Nhật, hoặc Ấn Ðộ. Donald Trump đang nhắc nhở chúng ta về đặc tính ấy của nước Mỹ.

Trung Tâm Âu Châu Bị Tấn Công

Hùng Tâm - Người-Việt Ngày 161220

"Hồ Sơ Người-Việt"

Nạn nhân có thể là Thủ tướng Đức, và cứu tinh là Donald Trump?

* Tên khủng bố dùng xe vận tải đâm vào đám đông tại Berlin, tối 19 Tháng 12 * 

Khi quân khủng bố dùng xe vận tải đâm vào ngôi chợ Giáng Sinh tại thủ đô Berlin của Đức, Thủ tướng Angela Merkel sẽ bị thiệt hại chính trị trong cuộc bầu cử năm tới. Hậu quả kinh tế lại gây khó cho Tổng thống Donald Trump, trừ phi ông ta nhìn lại và tính chuyện khác….

Tối Thứ Hai 19, khoảng tám giờ rưỡi, kẻ gian cướp xe vận tải của một doanh nghiệp Ba Lan và tông vào đám đông trong chợ cho mùa Giáng Sinh tại Berlin. Hung thủ còn tại đào nhưng phương pháp khủng bố bằng xe vận tải tấn công vào các “mục tiêu mềm”, tương tự như vụ tàn sát tại Nice của Pháp ngày 14 Tháng Bảy 2016, mang dấu ấn của lực lượng khủng bố ISIS. Lực lượng Hồi Giáo này từng tuyên truyền và khích động các phần tử cuồng tín cướp xe vận tải lao vào thường dân để giết hại tối đa. Tại Nice, 86 người thiệt mạng, 434 người bị thương. Tại Berlin, ít nhất có 12 người chết và 48 người bị thương.

Hôm sau, một viên chức cao cấp tại Berlin tuyên bố là nước Đức đang ở trong thời chiến và lực lượng ISIS nhận công trạng về vụ khủng bố Berlin là do “một chiến binh của Nhà Nước Hồi Giáo ISIS”. Cho tới nay, giới chức an ninh Đức chưa bắt được hung thủ, hai hôm sau thì truy lùng một nghi can là một người xin tỵ nạn gốc Tunisia để điều tra.

Ngoài khía cạnh nhân đạo - thường dân bị sát hại trong một mùa lễ trọng của Thiên Chúa Giáo - vụ khủng bố Berlin còn gây hậu quả chính trị trầm trọng hơn vậy: cùng ngày hôm đó, Đại sứ Liên bang Nga bị hạ sát tại thủ đô Ankara của Turkey và một ngôi đền trong thành phố Zurich của xứ Thụy Sĩ hiền hòa cũng bị tấn công làm ba người dự thánh lễ bị thương. Đây là một trung tâm lai vãng của di dân Hồi giáo gốc Somalia, người bị giết tại hiện trường có thể là hung thủ, một di dân gốc Ghana …

Sau bài “Liên Âu Trên Đôi Vai Angela Merkel - Sau bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm nay, hãy nhìn vào cuộc bầu cử tại Đức năm tới….” cách nay một tháng, Hồ Sơ Người-Việt sẽ tìm hiểu về hậu quả chính trị của những vụ này, nhưng không quên chúc quý độc giả một mùa Giáng Sinh yên bình hạnh phúc.

“MỘT GIẢI PHÁP KHÁC CHO NƯỚC ĐỨC”

Với sản lượng kinh tế dẫn đầu khối tiền tệ thống nhất Euro, nước Đức nằm giữa Âu Châu cũng là cột trụ chính trị của Liên hiệp Âu Châu. Năm tới, Đức có tổng tuyển cử vào Tháng Chín và Tháng 10 và sau hàng loạt những vụ khủng bố tại Âu Châu (kể cả việc một người tỵ nạn gốc Pakistan dùng ríu chém hánh khánh trong một chuyến xe lữa Đức vào Tháng Bảy vừa qua), Thủ tướng Merkel sẽ bị oán trách vì chánh sách rộng rãi tiếp nhận nạn dân đến từ Trung Đông.  

Từ phía cực hữu, đảng AfD (một Giải pháp khác cho nước Đức – Alternative for Germany) đã từng đả kích chánh sách di dân của Thủ tướng Merkel. Khi vụ Berlin xảy ra, lãnh tụ AfD là Frauke Petry lập tức khai triển lý luận tranh cử: Quyết định mở rộng biên cương của Thủ tướng phương hại tới an ninh quốc gia.

Trên chính trường Đức, ảnh hưởng của đảng AfD đã lan rộng kể từ Tháng Tám 2015 khi bà Merkel quyết định đón nhận nạn dân từ Syria: từ 4%, tỷ lệ ủng hộ đảng AfD tăng liên tục và lên tới 12-13%. Chẳng những vậy, trong các cuộc bầu cử hội đồng hàng tỉnh tại các địa phương, AfD chiếm thêm ghế, nhất là tại miền Đông. Và đảng Dân chủ Thiên chúa giáo CDU thì sa sút liên tục. Từ vài tháng nay vì nội bộ AfD lủng củng và không khai triển dược một chương trình hành động bao trùm lên các lãnh vực khác ngoài bài toán di dân nên đảng này chưa khai thác thêm hậu quả từ vụ khủng bố tại Berlin. Nhưng trong 10 tháng tới, nếu nước Đức lại bị khủng bố tấn công, đảng AfD sẽ có thêm cơ hội. Và dù AfD lên hay xuống trong kỳ bầu cử tới, lập trường cứng rắn của đảng này, là ưu tiên bảo vệ quyền lợi và an ninh quốc gia, cũng chi phối chủ trương của các chính đảng khác.

Chẳng lẽ ai ai cũng nghĩ đến một giải pháp khác cho nước Đức?

HOÀI NGHI TRONG NỘI BỘ

Nhưng Angela Merkel không chỉ bị AfD tấn công từ cánh hữu.

Trong đảng CDU và đảng chị em của CDU tại vùng Bavarian là Xã hội Thiên Chúa Giáo (CSU, Christian Social Union) với khuynh hướng còn quốc gia và bảo thủ hơn, đã có lời kêu gọi kiểm soát việc tiếp nhận di dân bằng luật lệ hạn chế hơn. Dù bà Merkel chiều theo áp lực đó - như giới hạn trợ cấp an sinh cho dân tỵ nạn, trục xuất những ai không được quy chế tỵ nạn và chống  việc phụ nữ phải trùm đầu che mạng theo phong tục Hồi giáo – đảng CSU vẫn đòi thiết lập chế độ hạn ngạch cho nạn dân, một năm chỉ nhận tối đa một số nhất định.

Tới nay Thủ tướng Merkel chưa đáp ứng đòi hỏi đó, nhưng CSU còn yêu cầu thêm, rằng phải tăng cường kiểm soát biên giới và lập ra khu tạm cư tại vùng biên vực để thanh lọc nạn dân trước khi nhận. Ngay sau khi Berlin bị khủng bố, thủ lãnh CSU là Horst Seehofer cho rằng nước Đức phải quan niệm lại chánh sách di dân và bảo vệ an ninh của mình.

Trong khung cảnh bị chỉ trích từ trong ra ngoài, bà Merkel chỉ còn hy vọng từ cánh tả.

Trên chính trường Đức, đảng Dân chủ Xã hội SPD thuộc khuynh hướng trung tả từng là một chính đảng lớn và cũng có chủ trương tiếp nhận di dân, nhưng từ vài năm nay nay lại mất dần thế mạnh trước các đảng thiên tả khác, kể cả đảng Xanh. Và y như bà Merkel, các đảng khuynh tả này khó thuyết phục được dân Đức rằng quốc gia vẫn an toàn khi rộng cửa đón nhận di dân. Đâm ra hai đảng trung hữu CDU và trung tả SPD đều lâm thế kẹt.

Cả nước Đức cũng vậy, ở giữa một Âu Châu lầm than về kinh tế và hoang mang vì khủng bố trước làn sóng di dân tràn lên từ miền Nam. Thủ tướng Merkel có thể phải trả giá cho vụ hoang mang này, nhưng vấn đề không còn rắc rối hơn thế.

Qua hàng loạt hành vi khủng bố, phong trào cuồng tín muốn gây phản ứng chống Hồi giáo trên thế giới để cô lập cộng đồng những người theo Hồi giáo và làm các nước Tây phương Thiên Chúa Giáo thêm phân hóa bên trong vì Liên Âu không thể chi phối nội tình từng quốc gia thành viên tiếp nhận di dân hoặc lãnh thổ là vùng quá cảnh của di dân. Vụ Đại sứ Nga bị bắn hạ tại Turkey càng gây khó cho Âu Châu vì Turkey là thành viên Hồi giáo của Minh ước NATO và là một trong những cửa ngõ chính của làn sóng di dân vào Âu Châu.

KHỦNG BỐ, KINH TẾ ĐỨC, VÀ DONALD TRUMP

Nói về bối cảnh, vốn dĩ là mục tiêu của Hồ Sơ Người-Việt, chúng ta cần mở tầm nhìn từ nội tình Âu Châu ra thế giới bên ngoài.

Tại Âu Châu, khối Euro đang gặp nhiều vấn đề kinh tế và tài chánh chưa thể giải quyết từ năm 2010. Trong khu vực này, hệ thống ngân hàng của Ý còn bị nguy cơ khủng hoảng và ngân hàng Đức cũng rung rinh. Sau cuộc trưng cầu dân ý hôm mùng năm tại Ý, đa số tới hơn 60% bác bỏ đề nghị tu chỉnh hiến pháp của Thủ tướng Matteo Renzi, nên ông phải từ chức và chính quyền lâm thời đang cố gắng giải quyết khó khăn kinh tế trước khi nước Ý lại có tổng tuyển cử vào năm tới. Việc giải quyết các khó khăn này gây mâu thuẫn trong quan hệ giữa Ý và Đức.

Tức là trước khi bị vụ khủng bố tại Berlin, lãnh đạo Berlin đã gặp nan đề kinh tế và chính trị bên trong khối Euro, lần này không phải là với Hy Lạp mà là nước Ý, cường quốc có nền kinh tế đứng hạng thứ ba sau Đức và Pháp.

Trong khi đó, năm tới, chính nền kinh tế Đức còn bị nguy cơ suy trầm khi xuất cảng sụt mạnh. Quá lệ thuộc vào xuất cảng, Đức phải duy trì khối Euro bằng mọi giá và gây mâu thuẫn với nhiều nước tại miền Nam. Nếu kinh tế Đức bị suy trầm, các nước Đông Âu sống nhờ giao dịch với Đức cũng bị ảnh hưởng nặng. Nghĩa là cột trụ của Âu Châu là Đức sẽ phải khắc phục khó khăn này trong khi bên trong lại bất định về chánh sách di dân và bảo vệ an ninh.

Đấy là lúc ta cần nhìn qua Hoa Kỳ, với Tổng thống Tân cử Donald Trump.

Ngoài các vấn đề đối ngoại đang gây lo ngại cho Âu Châu, như vai trò của Nga hay gánh nặng của NATO, chiến lược kinh tế của ông Trump đang thành hình. Nó dựa trên kế hoạch đầu tư vào hạ tầng cơ sở, cải cách thuế khóa, giản lược kiểm soát hành chánh để hỗ trợ doanh nghiệp hầu có sức tăng trưởng cao hơn. Sau khi ông thắng cử, thị trường cổ phiếu lạc quan tăng giá, phân lời trái phiếu cũng tăng, đồng Mỹ kim lên tới mức kỷ lục. Việc Ngân hàng Trung ương vừa quyết định tăng lãi suất và dự trù tăng thêm ba lần nữa trong năm tới càng khiến đô la lên giá và mặc nhiên hút hết tư bản về thị trường Mỹ.

Khi ấy, người ta mới thấy ra mối nguy bất ngờ của kinh tế Hoa Kỳ, được gán cho ông Trump!

Ba khối kinh tế Âu, Nhật, Hoa đều chưa khởi sắc như Hoa Kỳ và các nước duy trì chánh sách tiền rẻ, lãi suất thấp và tăng chi để kích cầu. Khi ấy, tư bản khắp nơi sẽ lại chảy về Mỹ với đô la lên giá làm hàng Mỹ đắt hơn, khó cạnh tranh hơn. Gặp cảnh huống đó, phản ứng bảo hộ mậu dịch lại có vẻ thuận lý và Đức hay Tầu đều nghẹn vì quá lệ thuộc vào xuất cảng.

Thay vì giữ lấy quan điểm bảo hộ - để bảo vệ quyền lợi Hoa Kỳ - Chính quyền Trump có thể nghĩ xa hơn và tìm cách phối hợp chánh sách với ba nền kinh tế đi sau là Trung Quốc, Nhật Bản và Đức, để tránh một trận chiến mậu dịch sẽ lan ra toàn cầu. Vì vậy mà người ta theo dõi kỹ việc Tổng thống Tân cử bổ nhiệm các chức vụ liên quan tới thương mại, kinh tế và ngoại giao theo tinh thần “chiến” hay “hòa”. Nếu ông không khéo, có khi Thủ tướng Merkel thất cử và khối Euro cùng Liên Âu bị loạn to. Quân khủng bố khi ấy sẽ reo hò đại thắng!

Và Donald Trump bị trách cứ là gây chiến!

----

Kết luận ở đây là gì?

Từ nhiều năm nay, nạn khủng bố Hồi giáo chẳng còn làm ai nhạc nhiên. Nhưng khi Berlin bị tấn công thì cột trụ Âu Châu là nước Đức phải lung lay. Qua năm nay, người ta gặp nhiều ngạc nhiên chính trị, việc Donald Trump đắc cử là bất ngờ nhất. Qua năm tới, nên theo dõi chuyện bất ngờ khác, là xem Hoa Kỳ sẽ làm những gì để Âu Châu khỏi suy sụp về kinh tế và bị khủng bố phá cho tan hoang….

____

Xin tiếp  tục yết lại những bài đã bị gián đoạn từ trung tuần Tháng 12. NXN 

Trưng Cầu Dân Ý – Dân Ý Đi Về Đâu?

Hùng Tâm - Người-Việt ngày 161208

"Hồ Sơ Người-Việt"

 

Không, Các Nước Liên Âu Sẽ Đi Về Những Đâu?   

* Matteo Renzi, Thủ tướng trẻ nhất của nước Ý, vừa phải "tạm từ chức" *

Sau cuộc trưng cầu dân ý hôm Chủ Nhật mùng bốn, Thủ tướng Ý là ông Matteo Renzi đã phải xin từ chức. Theo nguyên tắc dân chủ, ông tổ chức trưng cầu ý kiến người dân về việc tu chỉnh hiến pháp để giới hạn quyền lực và cấp số các Nghị sĩ tại Thượng viện nhằm tăng cường quyền lực cho chính quyền trung ương tại thủ đô Roma. Khi tuyên bố trước rằng mình sẽ từ chức nếu người dân không đồng ý với đề nghị tu chỉnh hiến pháp, ông cho dân Ý cơ hội đánh giá thành tích kinh tế của chính quyền nên đa số tới 60% đã trả lồi không.

Vì vậy, Ý lâm khủng hoảng, nhưng là ba vòng khủng hoảng nhập một: 1/ nền kinh tế đứng hạng thứ ba của khu vực Euro trôi vào bất định chính trị và sẽ có bầu cử năm tới; 2/ đã công khai nổi loạn ở bên trong, dân Ý ra mặt chống Liên hiệp Âu châu ở bên ngoài; 3/ Liên Âu tiếp tục phân hóa làm nền kinh tế số một là nước Đức bị ảnh hưởng, khi năm tới dân Đức sẽ đi bầu.

Tiếp theo nhiều bài về Âu Châu, kỳ này Hồ Sơ Người-Việt tìm hiểu về vụ khủng hoảng của Ý.

CHẲNG ĐÁNG NGẠC NHIÊN

Trước hết, người ta không chỉ thấy một trào lưu chung của tâm lý quần chúng, là sự chống đối hay nổi loạn ở nhiều nơi, mà còn thấy một sự thể khác là ít ai đoán trước được kết quả. Vì vậy, giới bình luận cứ đi từ kinh ngạc này qua kinh ngạc khác. Tại sao như vậy?

Đầu tiên là tổng tuyển cử tại Anh vào năm 2015 khiến ông David Cameron lên làm Thủ tướng sau khi hứa tổ chức trưng cầu dân ý. Kết quả dân ý đầy bất ngờ  vào Tháng Sáu vừa qua là Brexit, Vương quốc Anh xin ra khỏi Liên Âu và ông Cameron phải từ chức. Tại Nam Mỹ, Chính quyền Colombia cũng tổ chức trưng cầu dân ý về hiệp ước ngưng bắn đã dày công thương thuyết với tổ chức phiến loạn FARC nhưng lại bị dân chúng bỏ phiếu chống.

Tại Hoa Kỳ, tinh thần nổi loạn của dân Mỹ khiến ông Donald Trump đắc cử trước sự ngạc nhiên của nhiều người. Tại Pháp, vòng sơ bộ trong đảng Cộng Hòa thuộc xu hướng trung hữu cũng thế: ba tuần trước ngày bỏ phiếu, cựu Thủ tướng François Fillon được dự đoán là đứng hạng tư với tỷ lệ ủng hộ chỉ có 7%, kết cuộc thì ông lại bỏ xa hai đối thủ dẫn đầu là cựu Thủ tướng Alain Juppé và cựu Tổng thống Nicolas Sarkozy. Dân Pháp hết tin tưởng vào các chính khách truyền thống và đương kim Tổng thống là François Hollande thuộc đảng Xã Hội bên cánh trung tả từ bỏ ý định ra tái tranh cử năm tới.

Tại Ý Đại Lợi, người ta không bị ngạc nhiên vì mọi cuộc thăm dò dư luận đã đoán trước là phe “Chống” sẽ thắng. Chuyện bất ngờ là thắng lớn!

Thủ tướng Renzi tạo cơ hội cho hai lực lượng chống đối lên tiếng. Đó là Phong trào Năm Sao (Movimento 5 Stelle) thuộc khuynh hướng quốc gia, đả phá các chính đảng truyền thống, đòi ra khỏi khối Euro và chống Âu Châu, và một lực lượng đòi ly khai là Liên minh Miền Bắc (Lega Nord per l'Indipendenza della Padania). Hai chính đảng này vận động dân Ý đi bầu và bỏ phiếu chống. Kết quả là Chính phủ Renzi bị đổ sau khi tưởng rằng đề nghị cải cách chính trị sẽ giải quyết được khủng hoảng kinh tế.

KHỦNG HOẢNG CHÍNH TRỊ

Nói về khủng hoảng, hệ thống ngân hàng Ý bị ngập nợ và có thể mất 18% trong sự trì trệ kinh tế kéo dài từ nhiều năm, với tỷ lệ thất nghiệp thuộc loại cao nhất Âu Châu, chỉ thua có Hy Lạp.

Nhưng tai họa tài chánh không là một đặc sản của Ý mà là bệnh hay lây, có thể gieo họa cho hai nền kinh tế dẫn đầu khối Euro là Đức và Pháp. Từ hai năm nay, Chính quyền Ý đã đàm phán với Liên Âu để tìm giải pháp mà chưa xong. Quyết định của dân Ý vừa qua cho thấy họ không tin vào khả năng giải quyết của Liên Âu, hay của nước Đức. Dân Ý muốn chính phủ  phải ưu tiên lo cho quyền lợi của quốc gia thay vì tìm giải pháp với quốc tế, tại thủ đô Bruxelles của Liên Âu hay tại Berlin của Đức.

Vì vậy, khủng hoảng ngân hàng Ý dẫn tới khủng hoảng chính trị tại thủ đô Roma, với các chính đảng có tính chất đại chúng hay mị dân như Phong trào Năm Sao, Liên minh Miền Bắc, và cả tập hợp trung hữu là Forza Italia của nguyên Thủ tướng Silvio Berlusconi, sẽ chống mọi giải pháp. Sau khi Thủ tướng Renzi chính thức từ chức vào ngày Thứ Tư mùng bảy, Chính phủ lâm thời thuộc đảng Dân Chủ theo khuynh hướng trung tả của ông Renzi chỉ có thể tìm ra giải pháp tạm bợ cho một vấn đề quá lớn, lại thường xuyên bị lực cản của các đảng đối lập kể trên cho đến cuộc tổng tuyển cử vào năm tới.

Thể chế đại nghị của nền dân chủ Ý Đại Lợi có nghĩa là lưỡng viện Quốc hội bên Lập pháp chỉ định người cầm đầu Hành pháp là Thủ tướng. Còn Tổng thống chỉ có vai trò tượng trưng là quốc trưởng mà không có thực quyền. Nhưng nhược điểm của cơ chế chính trị Ý là cả Thượng và Hạ viện đều có quyền bằng nhau và thường thiếu thống nhất, nên bộ máy hành chánh thư lại của công quyền tha hồ tung hoành trong khi chẳng ai có thực quyền giải quyết việc nước.

Ông Renzi mới đề nghị giảm quyền của Thượng viện, với số Nghị sĩ tử 315 rút xuống còn 95, do giới dân cử địa phương và các thị trưởng bầu lên. Ngoài ra, Tổng thống có thể chỉ định thêm năm nghị sĩ. Mục tiêu cải cách là để Thượng viện không thể chống các dự luật của Chính phủ và từ nay trung ương cũng lấy lại một số quyền hạn của các địa phương. Ông Renzi xin dân cho Hành pháp có thêm khả năng cầm quyền và dân Ý lại lắc đầu.

Không có giải pháp, kinh tế Ý Đại Lợi sẽ lại bị suy trầm nữa với gánh nợ bằng 136% của Tổng sản lượng sẽ tăng và nhiều ngân hàng vỡ nợ. Hồ Sơ Người-Việt xin tạm gác nhiều chi tiết kinh tế có tính chất quá chuyên môn, và nan giải, để tìm hiểu tiếp về khủng hỏang Âu Châu.

KHỦNG HOẢNG ÂU CHÂU

Các nước Âu Châu cứ phê bình việc bầu cử tại Mỹ và việc ông Donald Trump đắc cử Tổng thống mà không nhìn vào thực tế còn bi thảm hơn của Liên Âu.

Theo khảo sát của Pew Research Center, trong các cường quốc Âu Châu, chỉ có Đức và Ba Lan là nơi mà đa số người dân tin vào cơ chế Liên Âu để giải quyết hồ sơ kinh tế. Tạm gọi là “đa số” vì đấy là 47% so với tỷ lệ thiếu tin tưởng là 38% tại Đức và 33% tại Ba Lan. Còn lại, theo thứ tự từ cao tới thấp, mọi nước đều không tin: Hy Lạp 92%, Ý 68%, Pháp 66%, Tây Ban Nha 65%, Thụy Điển 59%, Anh 55%, Hòa Lan 49% và Hung 48%. Có hai chi tiết đáng chú ý là: 1/ chỉ có 55% người dân Anh là hoài nghi Liên Âu vậy mà Anh Quốc đã Brexit; 2/ tỷ lệ hoài nghi Liên Âu đặc biệt rất cao tại bốn nước thuộc miền Nam, còn cao hơn Anh Quốc.

Ngày nay, khi nước Ý lâm khủng hoảng kinh tế lẫn chính trị thì Liên Âu sẽ đi về đâu?

Hai năm về trước, khủng hoảng kinh tế tại Hy Lạp khiến người ta nêu giả thuyết Grexit là đẩy hay mời Hy Lạp ra khỏi khối Euro. Nhưng chuyện ấy không xảy ra vì Hy Lạp yếu thế và đành nhượng bộ những đòi hỏi của Liên Âu và Đức để giữ cho khối tiền tệ Euro khỏi sứt mẻ. Ngày nay, mối nguy hết là Hy Lạp cò con mà là nước Ý, có sản lượng kinh tế gần hai ngàn tỷ Euro, đứng hạng ba trong khối Euro. Quốc gia này cũng là một trong sáu sáng lập viên của Âu Châu thống nhất từ 70 năm qua. Làm sao tống cổ một sáng lập viên ra khỏi tổ chức?

Nhưng nếu dân Ý lại muốn thoát ly thì sao? Khủng hoảng của Ý cũng là khủng hoảng của khối Euro và của Liên Âu. Việc các thị trường tài chánh không bị rúng động và sụt giá sau khi biết kết quả trưng cầu dân ý không có nghĩa là giới đầu tư vẫn còn tin tưởng và không tháo chạy.

Xin được nhắc lại là năm tới lại là năm có nhiều cuộc bầu cử tại Âu Châu. Từ 22 tới 29 Tháng Giêng, đến lượt đảng Xã Hội Pháp sẽ vào vòng sơ bộ cho cuộc bầu cử Tổng thống vào hai ngày 23 Tháng Tư và mùng bảy Tháng Năm và cuộc tổng tuyển cử Pháp vào hai ngày 11 và 18 Tháng Sáu. Ngày 15 Tháng Ba, Hòa Lan có tổng tuyển cử, vài tuần trước việc thương thuyết về Brexit giữa Vương Quốc Anh với Liên Âu vào cuối Tháng Ba và cuộc bầu cử tại tiểu bang Saarland của Đức. Suốt mấy tháng, các cuộc bầu cử địa phương tại Đức sẽ lên tới đỉnh là Tổng tuyển cử vào Tháng 10 2017, khiến Thủ tướng Angela Merkel có khi thất cử! Trước đó, nước Ý có tổng tuyển cử và đất Catalonia có trưng cầu dân ý về việc ly khai khỏi Tây Ban Nha hay không!

Khi đó, và trở lại chuyện Hoa Kỳ, người ta sẽ tranh luận về việc đóng góp cho Minh ước Bắc Đại Tây Dương NATO. Tháng qua, chính Tổng thư ký của minh ước quân sự này đã nói, như ông Donald Trump, rằng kể ra cũng phi lý khi Hoa Kỳ phải đóng góp tới 70% cho ngân sách NATO. Trong khung cảnh chính trị hiện nay, Chính quyền Âu Châu nào lại dám đề nghị tăng chi ngân sách cho một liên minh quân sự quốc tế? Chửi nước Mỹ keo kiệt thì dễ hơn!

Nói tới NATO thì Âu Châu nghĩ sao về một thành viên Hồi giáo duy nhất của tổ chức là xứ Turkey? Âu Châu có thể từ chối không cho xứ này gia nhập Liên Âu, nhất là sau vụ đảo chánh hụt vào ngày 15 Tháng Bảy. Nhưng Turkey lại là chìa khóa của làn sóng tỵ nạn từ Trung Đông tràn vào các nước miền Nam của Liên Âu, những quốc gia đang hoài nghi tinh thần hội nhập và thống nhất của Âu Châu!

----

Kết luận ở đây là gì?

Chúng ta đang chứng kiến sự phân rã khó tránh của trật tự Âu Châu thành hình từ 70 năm trước. Rủi ro ngắn hạn là khối Euro tan thành nhiều mảnh, và hệ thống tự do thương mại của Âu Châu sẽ thu hẹp vào chừng mươi quốc gia mà thôi. Trong lâu dài, các nước sẽ kiểm soát biên giới với nhau, để thanh lọc hàng hóa, và… người. Vấn đề không là Hoa Kỳ hay Donald Trump, mà giới thượng lưu ưu tú lại chẳng nhìn ra và nói thật!