Cát Truồi Tại Việt Nam

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Báo Ngày 130508

Một lý giải khác về diễn biến đột ngột hay tiệm tiến

 

Bìa một cuốn sách về công trình nghiên cứu của Per Bak

Hội nghị kỳ bảy của Ban chấp hành Trung ương đảng Cộng sản Việt Nam chưa tiến hành ở Hà Nội thì tin tức về nạn tham nhũng và trốn thuế của các viên chức lãnh đạo trên thượng tầng đã được tung ra với nội dung nhắm vào đương kim Tổng bí thư. Người ta đang chứng kiến một pha ngoạn mục của chuyện đấu đá nội bộ. Thật ra, mấy chi tiết ly kỳ đó chỉ là hạt cát, nhưng là hạt cát đỏ trong hiện tượng "cát truồi". 

Nó báo hiệu một sự sụp đổ trong hỗn loạn.

****

Trước khi Hội nghị kỳ bảy của Ban chấp hành Trung ương đảng khóa 11 được triệu tập ở Hà Nội hôm mùng hai vừa qua thì đã có nhiều tin đồn như sửa hiến pháp, đổi tên nước hay đổi tiền, v.v...

Đáng chú ý hơn vậy, nhiều tờ báo còn được cho tin để tiết lộ về một vụ trốn thuế xảy ra mươi năm trước. Cuối năm 2004, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội ra quyết định chấp thuận việc thu tiền sử dụng đất của dự án Khu đô thị Nam Thăng Long, 16 ngày trước khi công bố giá biểu chính thức theo luật Đất đai vào ngày mùng một Tháng Giêng năm 2005. Quyết định của Hà Nội khiến liên doanh đầu tư giữa CIPUTRA của Indonesia với Tổng công ty Đầu tư Phát triển Hạ tầng Đô thị UDIC lời lớn, còn công quỹ lỗ nặng vì thất thâu về thuế đến mấy ngàn tỷ bạc.

Những người theo dõi các trận đánh bên trên thượng tầng chính trị thì cho rằng Bí thư Thành ủy Hà Nội khi đó mới là đối tượng được chiếu cố lần này: đương kim Tổng bí thư. Chẳng vậy mà tại Hội nghị toàn quốc về chống thất thu thuế từ Tháng Ba, Bộ Tài chính đã tri hô rằng đấy là vụ trốn thuế lớn nhất lịch sử Việt Nam. Bộ ta mẫn cán thi hành lệnh điều tra nghiên cứu từ một đồng chí lãnh đạo khác!

Mai sau rồi sẽ thế nào? - Mai sau rồi cũng chẳng sao.

Dự án Nam Thăng Long nguy nga vĩ đại cũng chỉ là bong bóng sẽ bể, có khi được ai đó như CIPUTRI hay CIPUTREM mua lại với giá bèo. Còn thuế thất thu thì cũng sẽ tan theo ngày nắng vội. Vào chốn hư vô. Nhưng, từ dự án Thủy cung Thăng Long có vài tỉ cách nay 15 năm, dưới thời Bí thư Thành ủy Hà Nội là Phạm Thế Duyệt, cho đến dự án Nam Thăng Long và nhiều trò ma khác, lãnh đạo xứ này đã đi những bước vĩ đại....

Để đến đâu?

Người ta có thể tìm ra câu trả lời từ khoa vật lý học. Hoặc nói cho văn vẻ theo kiểu ngụ ngôn của Nam Hoa kinh thì đấy là Hỗn Độn bị đục mất thất khiếu và chuyển sang từ trần!...

***

Xin làm phiền độc giả để nói thật sơ lược về đống cát trong vật lý học.

Đầu tiên, phải nói đến công trình nghiên cứu của một giáo sư vật lý người Đan Mạch cùng hai môn sinh sau này là đồng nghiệp của ông ta tại Hoa Kỳ. Ông Per Bak tạ thế quá sớm vào năm 2002 ở tuổi 56, nhưng cống hiến nhiều phát giác về vật lý có thể ứng dụng vào bộ môn khác, như dự phòng đất truồi tuyết lở, cúp điện dây chuyền, phá sản tài chính hay sụp đổ kinh tế.

Ba nhà vật lý này (Per Bak, Chao Tang và Kurt Weisenfeld) nghiên cứu sự hình thành của một hệ thống có vẻ ổn định dựa trên cả triệu yếu tố bất ổn tích lũy có thể dẫn đến tác động dây chuyền, một sự việc tất yếu mà vẫn bất ngờ khi xảy ra. Họ còn tìm hiểu qua một mô hình phổ thông là đống cát! Bên bờ biển, chúng ta thấy các em nhỏ rót cát thành đống, trong cái đồng hồ cát hay bình sa lậu, chúng ta cũng thấy chuyện tầm thường ấy.... Người tò mò và dư ăn thì có thể thử nghiệm với đống gạo, và hãy nghĩ đến bà con nông dân!

Nếu nhiều hạt được từ từ rót lên cát thì dần dần người ta có cái tháp bằng cát với hình nón. Thế rồi đến một lúc nào đó, cái tháp bằng cát bỗng sụp và cát truồi xuống dưới.

Tại sao như vậy và khi kiến trúc ấy sụp đổ thì sự thể diễn biến ra sao? Các nhà vật lý nghiên cứu và giải thích với những phương trình toán học và nhiều từ chuyên môn về "sự cân xứng bất ổn" và họ cố tìm ra "hiểm giới", hay "trạng thái nguy ngập" – critical state - là cái điểm lật của trật tự cũ.

Lý do là "trật tữ cũ" hay hệ thống cân xứng ấy thật ra lại bất ổn và chỉ cần một hạt rơi đúng vào chỗ nguy hay điểm lật là kéo theo cả ngàn cả triệu hạt khác. Và người ta gọi đó là khủng hoảng.

Thật ra, ba nhà vật lý không ngồi thả cát từng hạt một cách bâng quơ bất định để chờ kết quả. Trong phòng thí nghiệm Brookhaven tại New York, họ thảo ra một chương trình điện toán làm động tác thả cát thành đống, rồi tìm hiểu chuyện bất ngờ, là một hạt cát hay cả triệu hạt mới gây đột biến? Một chi tiết khác là họ còn tinh vi nhuộm từng hạt theo độ dốc trên tháp. Hạt nào rơi lên mặt phẳng hoặc nơi ổn định vì không lăn thì có màu xanh, hạt nào ở triền dốc có thể trôi lăn thì được tô màu đỏ.

Ban đầu thì chỉ rặt cát xanh. Khi cát dâng thành đống thì bắt đầu có màu đỏ, ngày càng nhiều cát đỏ. Dần dần cát đỏ là một khối nghiêng ở trên, tựa cái sống trâu hay bờ vực. Cả trăm hạt mà rơi vào mé xanh thì chẳng có chuyện, nhưng chỉ cần một hạt rơi lên mé đỏ là kéo theo hạt khác. Đấy là lúc xảy ra hiện tượng cát truồi. Họ gọi cái mé đỏ là "hiểm giới", biên vực của hiểm nguy, hay điểm lật.

Những người ưa leo núi hoặc trượt tuyết thì có thể nghĩ đến hiện tượng tuyết lở, ban đầu chỉ là một vốc tuyết trên đỉnh, sau cùng có thể là nhiều làng bị vùi trong tuyết. Chúng ta có ẩn dụ tương tự, là giọt nước tràn ly, hoặc sợi lông hồng làm lật cán cân tạo hóa.

Việt Nam trôi đến hiểm giới đó và cát đỏ đang chảy xuống như mua lũ! Mà màu xanh đỏ là sự chọn lựa của các nhà khoa học, chứ không là sự ám chỉ của người viết!

***

Chỉ vì từ mấy chục năm nay, lãnh đạo Việt Nam hồn nhiên đổ cát thành đống, và còn hãnh diện về cao độ của cái tháp vì tưởng rằng giơ tay là với đến trời xanh. Hàng ngày, nỗ lực của cả triệu người chỉ được coi tựa hạt cát. Niềm khát khao, nỗi thất vọng hay sự bất mãn của nhiều người cũng vậy, bị coi thường. Nhà cầm quyền chỉ cần kiểm soát thông tin và trấn áp dư luận bằng bạo lực ngụy danh toà án để bịt miệng những ai kêu đòi dân chủ là xong.

Ngày qua ngày, họ dựng lên một hệ thống bất ổn mà bất cần. Những kẻ có đặc lợi nhờ đặc quyền không ai kiểm soát được còn hãnh diện về hệ thống dinh cơ nguy nga họ đã xây dựng được nhờ cả triệu hạt cát xanh mà quên mất chữ "nguy"! Thế rồi, trên đỉnh của quyền lực lẫn đặc lợi, rất nhiều hạt cát đỏ đã xuất hiện nơi này nơi kia và kết thành khối trên mé vực.

Ngẫm cho cùng, một hệ thống sinh hoạt có thể tự tổ chức thành một kiến trúc bất ổn và có cái mầm sụp đổ mà ít ai thấy. Mầm sụp đổ hay hạt cát đỏ trong vụ thử nghiệm là tư thế tạo ra sự chuyển động dây chuyền. Trong trường hợp Việt Nam cát đỏ là những gì có thể "động" với ảnh hưởng lan qua hạt khác.

Những hạt cát đỏ ấy là các đại gia tham nhũng có ô dù rất dày, là cả vạn tư doanh phá sản trong khi thiểu số ở trên cứ phe phẩy theo kiểu hãnh tiến trước sự khó chịu của người dân. Thí dụ khác là vụ vỡ nợ của Vinashin hay Vinalines hay núi nợ vòi vọi mà chẳng ai tính ra là bao nhiêu của các cơ sở kinh tế nhà nước. Hoặc chuyện ai đó đã nhập lậu vài chục tấn vàng, để Ngân hàng Nhà nước ra tay mua vào bán ra....

Đấy là những loại cát đỏ vì có thể lăn xuống dưới, khi lăn thì kéo theo hạt khác, cụ thể về kinh tế tài chính là nạn vỡ nợ dây chuyền. Quan trọng hơn cả, và ra khỏi lãnh vực thuần tuý kinh tế, là sự bất ổn của hệ thống quyền lực chính trị trên thượng tầng.

Các phe phái lãnh đạo và tay chân thân tộc đã kết tinh thành những nhóm lợi ích. Họ không chỉ cản trở cải cách mà còn phát huy sáng tạo để bành trướng ảnh hưởng và tiêu diệt nhau. Họ biết là bị dân oán vì tội tham nhũng, nhưng khéo quy tội tham ô cho phe kia và còn sửa luật chơi để bổ nhiệm người này người khác vào vị trí có lợi. Trong cuộc đấu đá, chính họ tác động vào dư luận qua việc tố giác tội này tật nọ từ cả chục năm trước.

Vì vậy, khi sử dụng thông tin do phe này phái nọ tung ra để tấn công lẫn nhau, chúng ta có thể nhìn xa hơn thế, nhìn lên đỉnh tháp bằng cát, và chờ xem cảnh cát chuồi.

 

Thí dụ như, thay vì là cơ chế bảo vệ quyền lực đảng, ban Nội chính Trung ương chỉ là công cụ thanh toán chính trị dưới khẩu hiệu diệt trừ tham nhũng, mà tham nhũng vốn dĩ là thuộc tính của các chế độ độc tài. Khi vụ thanh toán lây lan từ Đà Nẵng ra Hà Nội và như vết dầu loang sẽ thấm xuống các đơn vị hành chính và cơ sở làm ăn ở dưới thì ta có hiện tượng đổ dàn. Mà phe này bị tấn công thì cũng phản đòn và nếu đã có Nam Thăng Long thì sẽ có Nam Sài Gòn rồi nhiều nơi khác.

Khi hệ thống chính trị dẫn đến nạn thâu tóm quyền lực và chia chác quyền lợi thì mỗi đợt phanh phui tố giác lại là một góc bị sạt lở cho đến sự tan rã của cả kiến trúc bất ổn này. Lãnh đạo Việt Nam đang trôi vào hiểm giới mà họ không kiểm soát được nữa và người ta cần sớm nghĩ đến chuyện về sau chứ không nên mất công chấm điểm sự thắng bại của phe này hay phe kia. Được coi là mạnh phe nào có nhiều vây cánh tham ô hơn để bao che cho nhau.

***

Nếu ngẫm lại thì sau vụ Thủy cung Thăng Long bé tý xíu ở bên Hồ Tây đã lại có Nam Thăng Long vĩ đại và mãi tới ngày nay mới được phanh phui. Chuyện ấy cho thấy tầng cao và độ dốc của cái tháp cát. Nó là biểu tượng của kinh doanh và kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Chúng ta hiểu rằng nhiều nhà quan sát đã bàn về kịch bản đột biến hay chuyển biến tiệm tiến của hệ thống chính trị và kinh tế này trong tương lai gần xa. Biết đâu là sự đột biến đã bắt đầu!

Chỉ vì cái "nhân" của sự sụp đổ đã có từ lâu, khiến cho sự sụp đổ là tất yếu. Còn cái "duyên" là phản ứng vẫy vùng của những kẻ trong cuộc ở trên đỉnh tháp. Đáng e ngại nhất là hậu quả, có thể là sự bất lường khó biết về tương lai.

Đất nước như chiếc phi cơ đang bay vào vùng giông bão. Mở phòng lái thì chẳng thấy một ai vì phi hành đoàn đã dồn về phía sau để giành ghế với hành khách và đang đánh nhau tới lỗ đầu! Tất nhiên là dân chúng sẽ không thể thụ động được nữa.

Hoa Kỳ và Đồng Minh

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Người Việt 130506

"Hoa Kỳ Nhìn Từ Bên Ngoài"

Chẳng nên chống Mỹ mà cũng đừng vội phục Mỹ

 * Sự nhất quán huê dạng và vô lường *

Thứ Ba mùng bảy này, khi hội kiến Tổng thống Hoa Kỳ, hiển nhiên Tổng thống Nam Hàn là bà Phác Cận Huệ đã nhớ đến một quy luật về đối sách của nước Mỹ: thêm bạn bớt thù. Với hậu quà là bạn thù gì đều thấy ngại.... Ngẫu nhiên lý thú, ngày này cũng là kỷ niệm trận Điện Biên Phủ năm 1954 của "phe chiến thắng"!

Hoa Kỳ có một quy luật bất thành văn về đối ngoại. Bất thành văn vì chẳng ghi trong Hiến pháp hay các pho sách hàn lâm của nhiều đời về chiến lược an ninh.

Đó là sau khi bảo vệ được sự vẹn toàn của một lãnh thổ phì nhiêu, vuông vức mênh mông, rồi kiểm soát được hai đại dương ở hai hướng Đông Tây, ai lên lãnh đạo cũng đều trước sau đảm bảo là không cường quốc nào trên địa cầu có thể thách đố hay uy hiếp quyền lợi của nước Mỹ. Muốn vậy, Hoa Kỳ phải có sức mạnh quân sự khả dĩ can thiệp được ở mọi nơi. Mà đó chỉ là phần tiêu cực. Phần tích cực là chánh sách kết ước với đủ loại đồng minh bằng kinh tế, ngoại giao và quân sự để bớt hao tốn công sức.

Mặt trái đầy tính chất thực tiễn của chánh sách kết ước đó là không cho phép hình thành những liên minh có thể đe dọa chiến lược và quyền lợi Hoa Kỳ. Đi vào vận hành trong một thế giới nhiều thay đổi là sự biến hóa vô lường, hay sự lật lọng vô đạo, ngược với lý tưởng của nước Mỹ.

Trên mặt địa cầu, đại lục địa Âu Á tiếp cận với Trung Đông, Phi Châu và Úc Châu, là khu vực rộng lớn, đa diện và phức tạp, nơi duy nhất mà một đại cường có thể xuất hiện với tiềm năng trở thành đối thủ của Hoa Kỳ. Nôm na cho dễ nhớ có bốn nước là Đức, Nga, Trung Quốc và Nhật. Chung quanh là một chuỗi quốc gia hạng nhì, có mối hiềm khích hay lo ngại về các lân bang. Chính là loại mâu thuẫn địa phương ấy được Hoa Kỳ vận dụng để hoàn thành mục tiêu của mình.

Xin rất sơ lược nhắc lại các trường hợp tiêu biểu về mâu thuẫn này: Pháp và Đức; Nga và Đức; Georgia với Nga; Turkey với Nga; Israel với khối Á Rập; Saudi Arabia và Iran; Iran với Iraq; Jordan với ba lân bang Israel, Syria, Iraq; hai hệ phái Sunni và Shia trong khối Hồi giáo; Pakistan với Ấn Độ; Mông Cổ giữa Nga và Trung Quốc; Thái Lan với Trung Quốc, Miến Điện và Việt Nam; Nam Hàn bên  Bắc Hàn, Trung Quốc và Nhật Bản; Đài Loan với Trung Quốc; Úc với Nam Dương (Indonesia) và Trung Quốc, v.v...

Nói cho đơn giản – nên sai – đấy là chuyện "chia để mà trị".

Hoa Kỳ khỏi cần chia vì các nước trên đã sẵn chia rẽ và không khắc phục nổi mâu thuẫn riêng. Mà hầu như nước nào cũng cần đến Mỹ để giải quyết nhu cầu của họ. Hoa Kỳ thì cần thêm bạn bớt thù nên kết ước với mọi phe. Lâu lâu thì đổi để ki nào nước Mỹ cũng giữ thế thượng phong.

Thuần về lý trí, Hoa Kỳ có cách hành xử như một đế quốc nhưng không là đế quốc theo lối nhìn thông tục và tiêu cực.

Trong nỗ lực mở vòng giao kết, nước Mỹ không có chánh sách xâm chiếm và khai thác như các đế quốc thời "hiện đại", từ thế kỷ 15 đến sau này. Hoa Kỳ đề cao tự do và phát huy phong cách làm ăn như Mỹ, để xứ nào cũng thấy có lời khi kết ước với Hoa Kỳ. Mối lợi của họ có thể là kinh tế, ngoại giao hay an ninh, nhưng là loại mục tiêu đồng quy, cùng hướng vào điểm chính là quyền lợi của Hoa Kỳ. Mặt lý tưởng của chiến lược đó là những giá trị tinh thần của tự do kinh tế, chính trị dân chủ và cởi mở xã hội theo hướng đa nguyên.

Nhưng lâu lâu nước Mỹ lại đổi ý vì những chuyển biến trong tương quan quyền lợi.

Hoa Kỳ có thể đề cao dân chủ mà lại liên minh với Liên bang Xô viết để chống Đức quốc xã trong Thế chiến II. Sau Thế chiến II, nước Mỹ cổ xuý phong trào giải thực để xoá bỏ chế độ thực dân của Âu Châu, nhưng lại ủng hộ Âu Châu khi Liên Xô bành trướng thời Chiến tranh lạnh và yểm trợ các chế độ độc tài. Hoa Kỳ có thể cùng Pháp be bờ chống cộng, nhưng ngồi trên đôi tay khi Trung Cộng yểm trợ Bắc Việt trong trận Điện Biên Phủ 1954. Nghi ngờ Ngô Đình Diệm là người của Pháp xong lại đề cao ông Diệm là anh hùng chống cộng Á Châu, rồi Kennedy cũng lật ông Diệm....

Trước đó, nước Mỹ là đồng minh của Trung Hoa Dân Quốc, mà bỏ rơi Trung Hoa Quốc dân đảng trong nội chiến quốc-cộng tại Hoa Lục. Mà sau này cũng vậy, khi giải vây Trung Cộng để làm suy yếu Liên Xô thì Mỹ sẵn sàng cho Đài Loan hay Việt Nam Cộng Hoà vào loại "trương mục lời lỗ" – xoá sổ cho tiện việc sổ sách của một chiến lược lớn lao và quan trọng hơn.... Nóng hổi là việc dẹp bỏ phe Sunni tại Iraq hay Taliban tại Afghanistan xong thì Mỹ có thể lại đàm phán với hai đối thủ cũ và ồn ào công kích đồng minh là làm không nên chuyện, tham nhũng, hoặc lãnh tụ nằm trong sổ lương của CIA!

Một trong các động lực thay đổi này chính là nền dân chủ của Hoa Kỳ.

Từ một siêu cường có sức mạnh rất lớn qua lịch sử quá mỏng, dân Mỹ có sự hồn nhiên của trai trẻ. Họ thực tin vào định mệnh ưu việt của quốc gia, nghĩ rằng xứ nào cũng phải học gương Hoa Kỳ và việc gì nước Mỹ cũng thực hiện được. Tinh thần lạc quan đến độ chủ quan có thể dẫn họ đến sự kiêu mạn ngây thơ và nhất là máu nóng vội. Họ muốn chính quyền phải can thiệp ngay và sớm có kết quả trong nỗ lực kết ước trên thế giới.

Vì vậy, cả nước có thể ủng hộ việc can thiệp vào Việt Nam hoặc tấn công Iraq, nhưng đổi ý trong vòng bốn năm! Phản ứng của lòng dân là một mệnh lệnh trong bầu cử khiến lãnh đạo mà không lật lọng là mất lọng.

Nhưng cũng người dân lạc quan đó lại hốt hoảng khi gặp chấn động bất ngờ và lập tức phản ứng cũng thái quá như sự hồ hởi ban đầu. Vụ Nhật Bản tấn công Trân châu cảng năm 1941 hay vụ khủng bố 9-11 của al-Qaeda là hai thí dụ kinh hoàng nhất trong ký ức tập thể. Người tin vào sức mạnh vô biên của nước Mỹ đòi hỏi một cuộc tổng phản công rồi sau dăm ba năm thì hoài nghi thế giới bên ngoài và hết muốn Hoa Kỳ cáng đáng thiên hạ sự!

Cũng vậy, chấn động chính trị tại Bắc Phi được dán nhãn Mùa Xuân Á Rập và sự trỗi dậy tất yếu của phong trào dân chủ. Chế độ độc tài bị lật đổ mà cây dân chủ chưa mọc, chỉ có phong trào Hồi giáo quá khích nổi lên xây dựng một chế độ độc tài thần quyền của đạo Hồi. Nếu tuột tay thì chơi trò khủng bố, và coi Mỹ là thủ phạm chính! Người ta tái diễn cuộc Cách mạng Iran năm 1979....

***

Tháng Tư vừa qua, người Việt nơi nơi đều nhớ đến biến cố 1.9.7.5 và ngậm ngùi hoặc hồ hởi về cái lẽ thắng bại oan uổng. Kẻ thắng hay người bại đều không đáng. Một trong nhiều lý do chứ không duy nhất lại là đối sách của Hoa Kỳ. Vào hay ra đều vì các động lực bất ngờ - và thay đổi.

Bài học ở đây là... không nên chống Mỹ.

Là siêu cường ở xa, Hoa Kỳ không có chủ đích xâm lược hoặc chiếm đóng Việt Nam theo lý luận có dụng ý kiểu Lenin hay Mao. Hoa Kỳ chỉ can thiệp và đổ quân vì tai nạn nội bộ của chính trường Mỹ, rồi khi đã vào thì sớm nghĩ đến ngày ra! Vì vậy, phục Mỹ hoặc phó thác sinh mệnh quốc gia cho chính trường Hoa Kỳ cũng là điều dại dột. Hay hơn cả có lẽ là phát huy những giá trị tinh thần đã làm nên sức mạnh của Hoa Kỳ cho sự thịnh vượng của chính mình.Nhưng cực kỳ thận trọng để không thành quân cờ trên bàn cờ của thiên hạ - rồi lại trông chờ vào việc nước Mỹ "chuyển trục" về Đông Á. 

Quá trễ rồi chăng?

Trên Đầu Dốc - Vào Syria

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Việt Tribune Ngày 130429

Làm sao Hoa Kỳ có thể tránh được một cuộc chiến tại Syria?!

 * Một số người Mỹ gốc Syria biểu tình trước dinh Tổng thống, với "lằn ranh đỏ" để yêu cầu can thiệp vào Syria *

Hoa Kỳ đang bị đẩy vào lằn ranh đã tự vạch. Bên kia lại là một cuộc chiến nữa ở Trung Đông.

Ngày Thứ Tư 24, Chính quyền Hoa Kỳ phủ nhận nguồn tin từ các đồng minh là Israel, Anh và Pháp, rằng chế độ Syria đã sử dụng võ khí hóa học. Hôm sau, Thứ Năm 25, Tổng trưởng Quốc phòng Chuck Hagel đành xác nhận tại Abu Dhabi của xứ United Arab Emirates (Các Tiểu vương quốc Á Rập Thống nhất), rằng Syria có dùng võ khí ấy, tức là thực tế bước qua "lằn đỏ" mà Tổng thống Barack Obama đã vạch ra từ mấy tháng trước cho chế độ Bashar al Assad....

Cùng ngày, tòa Bạch Ốc công nhận qua văn thư gửi một số lãnh tụ Quốc hội. Rằng "tập thể tình báo Mỹ lượng định với nhiều độ chuẩn xác khác nhau việc chất độc sarin đã được phát giác với cường độ nhỏ, ở hai nơi. Quyết định sử dụng hóa chất này rất có thể xuất phát từ chế độ Syria...."

Nếu đoạn trên có hơi rườm rà tối nghĩa thì đấy là dụng ý của người soạn thảo công văn, không của... tác giả cột báo này.

Vì Hoa Kỳ đang cố lách khỏi một cuộc chiến.

***

Từ hai năm nay, chế độ độc tài al Assad đã ra tay tàn sát người dân và các nhóm nổi dậy trong cuộc nội chiến kéo dài ở Syria và vượt kỷ lục hắc ám của chế độ Muammar Ghaddafi tại Libya.

Nhưng rút kinh nghiệm Libya và Iraq, Hoa Kỳ không muốn can thiệp để rồi lại mở ra một cuộc chiến nữa tại Trung Đông vì e ngại những "hậu quả bất lường". Ngày nay, dường như Chính quyền Barack Obama đã hết đất lùi.

Từ phía lưỡng viện Quốc hội, không chỉ có các lãnh tụ Cộng Hoà mới yêu cầu Hành pháp tường trình với Lập pháp về lượng định và dự tính tại Syria. Nhiều dân biểu nghị sĩ bên đảng Dân Chủ cũng nhân danh quyền can thiệp để bảo vệ nhân quyền mà đòi Nội các Obama có quyết định. Từ cả hai cánh tả hữu đều có tiếng động binh!

Trong Nội các của nhiệm kỳ I và II, nhiều nhân vật cũng tán thành một giải pháp mạnh tại Syria.  Hai Ngoại trưởng Hillary Clinton và John Kerry đều khoác áo diều hâu và muốn Hoa Kỳ gia tăng viện trợ quân sự cho các lực lượng nổi dậy. Đệ nhất siêu cường toàn cầu không thể khoanh tay đứng ở bên ngoài theo kiểu "tụ thủ bàng quan" vì mảnh vụn Syria có thể văng qua xứ khác.

Trên bình diện quốc tế, các đồng minh hàng đầu như Israel, Anh và Pháp cũng lên tiếng và việc chất độc sarin đã được chế độ al Assad sử dụng là giọt nước tràn ly: Hoa Kỳ không thể không can thiệp. Theo định nghĩa, võ khí hóa học cũng là loại võ khí tàn sát bị thế giới văn minh kết án! Sức nặng của đệ nhất siêu cường trở thành một gánh nặng mà nước Mỹ khó thoái thác.

Mà gánh nặng ngân sách cho một vụ can thiệp cầm chừng bị tuột tay thành một trận chiến cũng là vấn đề khiến một siêu cường đang mắc nợ phải đắn đo suy nghĩ.

Nhìn từ bên ngoài, người ta có thể nghĩ đến cái cảnh "cú dòm nhà ma". Chòm chõm nhìn vào Syria với những tính toán riêng.

Các nước đối thủ của Hoa Kỳ như Trung Quốc, Liên bang Nga, Iran và cả xứ Turkey đều phản đối việc can thiệp vào Syria. Ba nước đầu đều là thân chủ hay thân hữu của chế độ al Assad và muốn Hoa Kỳ lâm vào thế kẹt, lý lẽ bảo vệ nhân quyền của các nước dân chủ Tây phương là vô giá trị. Xứ Turkey của dân Thổ theo Hồi giáo thì chẳng muốn bênh vực gì chế độ al Assad nhưng không muốn mang tiếng là lại sát cánh cùng Hoa Kỳ trong cuộc chiến với một nước Hồi giáo. Lật đổ xong một chế độ độc tài mà chưa có giải pháp dân chủ - mà không thể có nổi trong lúc này, người ta sẽ biến Syria thành nơi tung hoành của các lực lượng tôn giáo cuồng tín và các nhóm khủng bố.

Một đồng minh quái đản của Hoa Kỳ là Saudi Arabia thì muốn ngăn Iran bành trướng ảnh hưởng qua lực lượng Hezbollah tại Lebanon và lực lượng Shites tại Iraq nên tích cực thúc đẩy việc lật đổ chế độ tại Syria. Nhờ đó sắc dân đa số Sunni sẽ có thế mạnh sau này và Iran mất một đầu cầu.

Là đối thủ mà lại đồng hành với Saudi Arabia là các nhóm Thánh Chiến giương cờ al Qaeda thì muốn Syria thêm loạn để thành hậu cứ và bệ phóng cho hoạt động khủng bố sau này. Hoa Kỳ càng chần chờ thì phe nổi dậy của dân Sunni càng bị đàn áp, trong khi các nhóm Thánh chiến thuộc hệ phái Salafist hay Mặt trận Hồi giáo Syria và lực lượng cực đoan nhất, theo xu hướng al Qaeda là Jabhat al-Nusra, càng có thể mạnh để cưỡng đoạt luôn cuộc "Cách mạng Syria"

Chính là những động lực và tính toán trái ngược của ngần ấy phe trong cuộc mới là bài toán cho nước Mỹ. Điều ấy giải thích cách xoay trở của toà Bạch Ốc trong tuần qua....

Trước hết, trong cuộc điều trần trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện vào tuần trước, Tổng trưởng Quốc phòng Hagel nói về một bí mật đã bật mí từ lâu: Hoa Kỳ đưa 200 quân từ Sư đoàn I Thiết giáp tại Fort Bliss Texas qua huấn luyện binh lính của Vương quốc Jordan bên cạnh Syria. Chuyện khôi hài là Jordan đã ngầm hợp tác quân sự với Hoa Kỳ từ lâu mà không công khai hóa để khỏi bị khối Hồi giáo kết án và hiện nay còn gặp sự chống đối của các nhóm Thánh chiến Salafist từ bên trong.

Lời xác nhận của ông Hagel chỉ nhằm xả sức ép của Quốc hội ở nhà và cảnh báo chế độ Syria: Hoa Kỳ có giải pháp quân sự gián tiếp. Nếu ai đó suy diễn thêm rằng trong căn cứ ở Jordan, binh lính Mỹ sẽ huấn luyện các nhóm nổi dậy của dân Syria theo hệ phái Sunni, nhưng ôn hoà chứ không phải là khủng bố, thì càng hay. 

Khi toà Bạch Ốc nói đến võ khí hóa học tại Syria theo lối úp mở ngập ngừng đó thì chúng ta phải kết luận rằng đấy là chiến tranh tâm lý, để tránh chiến tranh.

Một giả thuyết khác là Hoa Kỳ xác nhận Syria có dùng võ khí hóa học mà theo lối mập mờ khó hiểu chính là để vận động sự hợp tác của Liên bang Nga. Ngoài quân cảnh Tartus bên bờ Địa trung Hải, Nga đã đan mạng lưới tình báo khá dày tại Syria - là quốc gia họ đã yểm trợ từ lâu, và có thể thuyết phục lãnh tụ al Assad buông súng ra đi. Hoặc ít ra đảm bảo là al Assad không mở kho võ khí hóa học ra phân tán khắp nơi. Cho đến nay, chưa có tin gì cho thấy là chính quyền Putin lại muốn gỡ rối cho Hoa Kỳ. 

Vô phúc mà Vladimir Putin trượt chân vào vũng lầy Syria thì bao công lao nước Nga gây dựng được với chế độ al Assad sẽ thành công cốc.

Nếu ngần ấy tính toán của Hoa Kỳ mà không thành, giải pháp sau cùng là phải trực tiếp can thiệp để kiểm soát bốn trung tâm sản xuất và ba căn cứ tồn trữ võ khí hóa học. Trong giả thuyết ấy, lực lượng viễn chinh của Mỹ sẽ cần đến từ 70 đến 80 ngàn quân vì không thể oanh tạc rồi gửi biệt kích vào tiếp thu võ khí tàn sát là xong. Mà vào rồi thì sẽ khó ra vì còn phải ở lại bình định một xứ sở bát ngát có trăm nhóm võ trang và cả ngàn vấn đề tích lũy từ lâu.

Chính quyền Obama rùng mình nhìn vào Syria, không muốn tái diễn chuyện Afghanistan, Iraq hay Libya và lại bị kết án, như Chính quyền George W. Bush đã bị, là mở ra một cuộc chiến vì những tin tức khó tin về võ khí tàn sát!

***

Là siêu cường to xác và di chuyển chậm chạp, nước Mỹ không mấy tinh vi trong các đối sách, hoặc thâm thúy và thâm độc như Đế quốc Anh, huê dạng hào nhoáng như Đế quốc Pháp, gian ác như Đế quốc Xô viết, hay kênh kiệu mà biển lận như Trung Quốc cộng sản ngày nay. Từ nhiều năm nay, Hoa Kỳ cũng muốn gỡ bỏ mọi dây nhợ đã cột mình vào Trung Đông hay các nước Hồi giáo. Nếu có thể được thì còn bán cái cho các cường quốc cấp vùng để họ tự lo liệu lấy.

Nhưng sau Mùa Xuân Á Rập – mà chẳng ai còn nghĩ đến – chuyện Syria đang là một thách đố mới. Chính quyền Obama nói đến quyền lực mềm, cứ lùi dần và xoá mờ lằn ranh đỏ thành một vệt hồng. Nếu còn nhà thơ Cao Đông Khánh, ông đã ngâm câu "Lửa Cháy Ngoài Giới Hạn." Khét lẹt....

Cái Bẫy Của Thu Nhập

Vũ Hoàng & Nguyễn Xuân Nghĩa, Ngày 130501

Diễn Đàn Kinh Tế RFA 

"Vặt mũi người này bỏ mồm người khác thì làm sao khá?

* Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Christine Lagarde và Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Jim Young Kim (T) tại buổi họp báo cuối cùng của IMF tại Washington hôm 20/4/2013 -  AFP photo*

Hôm Thứ Hai 29, Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF công bố báo cáo cập nhật về viễn ảnh kinh tế của khu vực Á Châu Thái Bình Dương với dự báo lạc quan hơn trước về triển vọng kinh tế của trong năm nay. Nhưng định chế tài chính quốc tế này cũng cảnh báo các nước trong khu vực về cái "bẫy sập của thu nhập ở mức trung bình". Bẫy sập ấy là gì, Diễn đàn Kinh tế nêu câu hỏi với chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa.

Thận trọng với chính sách kinh tế vĩ mô  

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nghĩa. Thưa ông, Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế IMF vừa công bố tại Singapore hôm Thứ Hai 29 đầu tuần những dự đoán lạc quan hơn về triển vọng kinh tế của khu vực Châu Á Thái Bình Dương với tốc độ tăng trưởng bình quân là 5,75% vào năm nay. Định chế này cũng cảnh báo các nước nên thận trọng với chính sách kinh tế vĩ mô để khỏi bị rơi vào bẫy sập của thu nhập. Thưa ông, kỳ này chúng ta sẽ tìm hiểu xem cái bẫy sập ấy nghĩa là gì. Nhưng trước hết, xin đề nghị ông trình bày cho bối cảnh. 

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa vâng, như mọi khi, tôi xin được nói về bối cảnh trước, rồi mới đi vào vấn đề mà ta muốn tìm hiểu.

- IMF thường xuyên khảo sát tình hình kinh tế thế giới trong khoảng thời gian chừng hai quý tức là sáu tháng để ước tính ra triển vọng kinh tế trong từng khu vực. Chúng ta hãy mường tượng ra một tháp canh khá cao, với tầm nhìn bao quát hơn, để thông báo về cả hy vọng lẫn rủi ro trước mắt hầu các nước khỏi bị bất ngờ và có thể khai thác cơ hội thuận tiện. Tuy nhiên ta không quên rằng đấy chỉ là khảo sát ngắn hạn, là trong tầm nhìn của một năm và còn phải cập nhật liên tục. Thứ hai, và đây là nhận định của riêng tôi, IMF thường đưa ra dự báo lạc quan hơn thực tế và chính vì vậy mà ta càng nên chú ý đến lời cảnh báo của định chế này.

- Trong bản phúc trình gần 70 trang, IMF dự đoán là các nước trong khu vực Á Châu Thái Bình Dương sẽ dẫn đầu sự phục hồi kinh tế toàn cầu với đà tăng trưởng cao và nêu ra cơ sở của dự báo này là hoàn cảnh của khối kinh tế công nghiệp hóa Âu-Mỹ, là chính sách kích thích kinh tế của Nhật và nhất là những ưu nhược điểm của các nước trong khu vực. Chương ba của báo cáo mới nói đến nan đề của nhiều nước là làm sao tránh được bẫy sập của thu nhập từ thấp lên cao.

Vũ Hoàng: Xin cám ơn ông về cách trình bày tuần tự này, trước khi ta nhìn vào cái bẫy sập đó.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa rằng cũng về bối cảnh nhưng nhìn trong trường kỳ thì mình thấy sự tiến hóa và thịnh vượng của các nước trên thế giới có chung một vài đặc tính.

- Thứ nhất, các nước công nghiệp hoá, chủ yếu là các nền kinh tế Âu-Mỹ, đã mất hai thế kỷ để đi từ hình thái nông nghiệp lên hình thái công nghiệp và nâng cao lợi tức của người dân. Ngày nay, họ đã lên tới trạng thái hậu công nghiệp với đà tăng trưởng thấp hơn nhưng trên một nền móng giàu mạnh hơn trước và cho đến nay thì vẫn còn hơn nhiều quốc gia khác.

- Thứ hai, trong thế kỷ 20, một số quốc gia khác, chủ yếu là các nền kinh tế Á Châu, lại không mất hai thế kỷ mà chỉ có hai thế hệ để bung ra khỏi tình trạng nghèo khó và trở thành nền kinh tế ta gọi là "tân hưng", mới phát triển. Lý do là họ học được kiến thức về tổ chức và kỹ thuật sản xuất của các nước đi trước trong môi trường kinh tế tự do hơn và trao đổi với nhau nhiều hơn.

- Thứ ba là các nước đi sau mới học kinh nghiệm Tây phương và các nước tân hưng đi trước để đạt mức tăng trưởng nhanh hơn, với số lợi tức từ trình độ thấp lên cao hơn. Nhưng người ta nghiệm thấy là nhiều nước nghèo lại không bung lên bậc cao hơn mà chỉ dậm chân tại chỗ hoặc thập chí còn tuột thang. Người ta nói rằng các nước đó rơi vào bẫy sập của thu nhập bình quân. Ngân hàng Thế giới ước lượng mức đó vào khoảng ngàn mốt ngàn hai đô la cho mỗi đầu người.

- Vắn tắt lại cho dễ nhớ, nếu thu nhập bình quân của dân Mỹ là gần năm vạn đô la một năm, của cả Âu Châu nói chung của các nước giàu nghèo là hơn ba vạn thì Nam Hàn hay Đài Loan cũng đã vượt qua mức hai vạn trong khi dân Trung Quốc thì vẫn chỉ ở số sáu ngàn. Việt Nam thì được hơn một ngàn mà nhiều nước khác chưa bung khỏi giới hạn ngàn đồng một năm, là kiếm ra dăm ba đồng một ngày.

 

Vì đâu rơi vào bẫy sập?  

Những tòa nhà cao tầng bên sông Hàn, Đà Nẵng. AFP photo

Vũ Hoàng: Như vậy và nhìn trong viễn cảnh dài, từ cảnh nghèo khốn mỗi người dân chỉ kiếm ra khoản lợi tức quy ra vài trăm đô la một năm, nhiều nước đã sớm vượt cái ngưỡng ngàn đồng để tiếp tục đi lên và có thu nhập bình quân một đầu người là vài chục ngàn một năm. Thưa ông, có  phải là như vậy không?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Thưa đúng vậy, mà sở dĩ tôi nhắc đến khung cảnh rộng lớn và lâu dài của các nền kinh tế trên thế giới là để chúng ta cùng nhìn thấy một thực tế khách quan.

- Đó là các nước có thể học hỏi để phát huy và xây dựng những động lực đem lại sự thịnh vượng cho người dân. Ngoài yếu tố kiến thức hay kỹ thuật sản xuất, một trong các động lực ấy là quyền tự do trao đổi kinh tế. Thứ nữa, các nước đã có thể bung lên là nhờ buôn bán với nhau chứ không có cái cảnh xứ này bóc lột xứ khác, hoặc sự giàu có của quốc gia này chỉ là kết quả của việc bóc lột quốc gia khác. Tư tưởng đấu tranh giai cấp hay lý luận tranh đoạt quyền lợi kinh tế theo kiểu đế quốc là những sai lầm đã gây ra chiến tranh và tàn phá. Như vậy, sự thể khách quan mà ta cần thấy ra ngày nay là sự thịnh suy của các nước tùy thuộc nhiều nhất vào chính sách bên trong từng nước, chứ không thể đổ lỗi cho thiên hạ là xong. Ngược lại, các nước có thể tự rơi vào bẫy!

Vũ Hoàng: Thưa ông, nếu cho là chẳng ai giăng bẫy ai vì sự thịnh vượng của xứ này có thể đem lại lợi tức cho xứ khác như ông vừa phân tích thì đâu là những lý do mà các nước có thể tự rơi vào bẫy? 

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi nghĩ rằng về câu trả lời, ta có thể học được... từ Trung Quốc!

- Quốc gia đông dân này bị khủng hoảng và tự giác ngộ khỏi xã hội chủ nghĩa hoang tưởng kiểu Mao Trạch Đông mà cải cách kinh tế từ năm 1979 nên cũng có tốc độ tăng trưởng cao như Nhật Bản, Nam Hàn hay Đài Loan cùng nhiều nước tân hưng Đông Á khác trước đó vài thế hệ. Với dân số đông và đà tăng trưởng cao, Trung Quốc có nền kinh tế đứng hạng nhì thế giới từ năm 2010 nhưng vẫn chưa là nước tân hưng, mới chỉ là "tân tòng" theo quy luật tự do và bắt đầu rơi vào khoảng trũng nên đang phải cải sửa chiến lược kinh tế từ lượng sang phẩm.

- Hai năm trước, chính các kinh tế gia của họ đã cảnh báo về cái bẫy sập. Hình như là chúng ta cũng đã đề cập đến chuyện này nên tôi chỉ xin được nhắc lại. Thứ nhất, mỗi hoàn cảnh phát triển lại đòi hỏi một số chính sách phù hợp. Trung Quốc đã dám cải cách theo lối mò chân dưới nước để tìm đường đi và áp dụng nhiều chính sách thích hợp để đạt mức tăng trưởng cao và tiến sang hoàn cảnh khác.

- Nhưng sau khi có những thành tựu nhất định như vậy, Trung Quốc cứ sợ mò chân xuống nước để tìm đường đi tiếp và điều ấy là sai. Sở dĩ như vậy vì sau những thành tựu đó, nhiều thế lực kinh tế và chính trị đã thu vén đặc lợi trong giai đoạn trước nên e ngại đổi thay. Mà không chỉ sợ đổi thay sẽ làm mất quyền lợi, các nhóm lợi ích này còn cưỡng chống và phá hoại nỗ lực cải cách của lãnh đạo để bảo vệ thành quả riêng. Vì vậy, Trung Quốc có thể rơi vào bẫp sập của lợi tức. Năm ngoái, Ngân hàng Thế giới và Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Bắc Kinh cũng có lời cảnh báo tương tự về cái bẫy sập. Phó Thủ tướng Lý Khắc Cường khi ấy, là Tổng lý Quốc vụ viện ngày nay, hoàn toàn đồng ý với kết luận này và nêu quyết tâm cải cách để ra khỏi bẫy sập.

 

Hiện trạng Việt Nam     

Công nhân xây dựng ở Hà Nội, ảnh minh họa. RFA photo

Vũ Hoàng: Chúng ta đang tiến dần đến sự thật đó vì dường như là Việt Nam cũng gặp cảnh ngộ tương tự khi người ta than phiền về thế lực của các nhóm lợi ích đang cưỡng chống việc tái cơ cấu nền kinh tế và gây vấn đề cho chính sách kinh tế vĩ mô. Thưa ông, có phải rằng đấy cũng là yếu tố đưa Việt Nam vào bẫy sập hay chăng?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Tôi e rằng sự thật lại còn tệ hơn vậy nữa!

- Trung Quốc đang gặp nhiều khó khăn vì hết lợi thế nhân công rẻ do sự thay đổi về dân số và thị trường xuất khẩu của họ bị co cụm nên phải cải cách và tìm lực đẩy ở tiêu thụ nội địa thay cho xuất khẩu và theo chiến lược chú trọng về phẩm hơn là về lượng. Vậy mà chưa chắc lãnh đạo mới đã giải quyết nổi yêu cầu sinh tử đó và còn e ngại động loạn. Nhưng dù sao, người dân xứ này vẫn có mức thu nhập bình quân là gấp năm người Việt, và trình độ chuyên môn của cấp lãnh đạo Bắc Kinh còn cao hơn lãnh đạo Hà Nội. Hoàn cảnh Việt Nam là chưa kịp len vào hạng trung bình thì đã rơi xuống dưới vì cản lực quá lớn của các nhóm lợi ích. Cơ bản nhất, Việt Nam chưa hoàn thành việc cải cách kinh tế cho tự do nên chưa có một sân chơi bình đẳng và lành mạnh.

- Việt Nam vẫn duy trì vai trò và thế lực quá lớn của khu vực kinh tế nhà nước là nơi xuất phát các nhóm lợi ích cấu kết với nhau trong bộ máy đảng, nhà nước và tay chân thân tộc. Các phe nhóm này không che giấu mà còn phơi bày những thành tựu bất công và bất lương của họ để huy động thêm vây cánh và cản trở mọi ý hướng cải cách.

- Những gì ta đang thấy từ lời đả kích ồn ào về tội lũng đoạn hoặc rửa vàng của cơ quan này hay tội phạm pháp của đại gia kia chỉ là biểu hiện ra ngoài của nạn đấu đá về quyền lợi trong nội bộ. Trong khi ấy, đại đa số người dân vẫn còn nghèo và cơ sở tư doanh thì mỗi tháng chết hàng ngàn. Việt Nam khó ra khỏi hố sâu hiện tại để mơ tới những bậc thang cao hơn.

Vũ Hoàng: Lời kết của ông cho hiện tượng đáng buồn này?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: - Trên bước đường phát triển, xứ nào cũng có thể gặp gió chướng như một chu kỳ suy trầm hoặc bị khủng hoảng vì nhiều chứng tật tích lũy từ trước. Gặp cảnh đó, các quốc gia đã thành công đều cố truy ra lý do và tìm hướng cải cách, rồi dám sửa đổi để lại đi lên. Trên bậc thang cao hơn, họ có thể lại gặp vấn đề mới nhưng nếu dám sửa thì cuối cùng cũng tạo hoàn cảnh làm ăn dễ dàng cho mọi người, nhờ đó mới thành nước tân hưng. Nhiều quốc gia thì chỉ mon men trong cảnh vặt mủi bỏ mồm, và Việt Nam thì giỏi vặt mũi người này bỏ mồm người khác. Đấy là một sự bất công rất nguy hiểm và là bài toán chính trị chứ không chỉ kinh tế.

Vũ Hoàng: Xin cảm tạ ông Nghĩa về cuộc trao đổi này.

• In trang này
• Chia sẻ
• Ý kiến của Bạn
• Email

05012013-ddkt-vhoang.mp3