“Sên Bò Trong Óc Máu Thầm Rơi”`

Nguyễn-Xuân Nghĩa - Sống 150407

"Vùng Oanh Kích Tự Do"

Từ Lò Vi Ba Đến Con Ốc Xoáy   

* Điện thoại "yêu nước" của Samsung - Hình quảng cáo *

Nhân khi lo chuyện “cư an tư nguy”, chuẩn bị ứng chiến ngay trong thời bình, Hoa Kỳ phát minh ra cái lò vi ba, microwave, nhờ một tai nạn nhỏ trong phòng thí nghiệm.

Raythenon là doanh nghiệp đang có hợp đồng với bộ Quốc Phòng để nghiên cứu làn sóng nhỏ li ti, vi ba, cho hệ thống radar. Một nhân viên gặp tai nạn nhỏ là cái kẹo trong túi bỗng chảy thành nước. Nhà khoa học đẩy trí tò mò đi xa hơn, và nghĩ đến một cái lò điện. Raytheon bèn hợp tác với một đồng nghiệp là Litton, và phát minh cái lò đầu tiên vào năm 1949. Đấy là khoa học.

Mà họ không thành công.

Vì bước qua doanh trường, các hãng sản xuất đồ gia dụng chưa thấy vật này là hấp dẫn. Lò điện thì nhà nào mà chẳng có rồi? Sản xuất thêm một loại lò mới thì chưa chắc đã ăn khách. Huồng hồ dân Mỹ thời ấy chưa quen với kiểu biến thực phẩm đông lạnh thành món ăn nghi ngút khói trên bàn. Đi tiên phong thường là người cô đơn.

Nhẹ nhất là bị đằng sau móc túi. Có khi còn bị bắn vào lưng!

Nhưng từ bên kia đại dương, người Nhật lại nghĩ khác về cái lò nhỏ bé và mới lạ này. Xứ Nhật thì đất chật người đông, cái gì cũng phải thu vén. Hình ảnh “một căn nhà nhỏ đi về có nhau” của ta có thể là một bức tranh Nhật. Bên trong, cái gì cũng nhỏ, từ ngôi vườn, phòng ốc đến bếp núc. Và đa số thức ăn thì phải hâm lại. Cái gì cũng nho nhỏ xinh xinh như hòn non bộ.

Chỉ có cái chí là vĩ đại.

Dân Nhật tự cho là phải anh hùng lắm thì mới là người Nhật. Một quần đảo khô cằn hiểm trở trên vùng giá lạnh, lại dựa lưng nỗi chết là núi lửa, động đất và sóng thần. Người Mỹ nghĩ đến một lãnh thổ vô cương, một thế giới bạt ngàn. Dân Nhật thì thu vén không gian để thủ cho chắc. Khi bung ra thì thiên hạ chấn động.

Quả vậy, họ nhìn cái lò vi ba dưới con mắt khác người Mỹ, khi đó còn lạng quạng.

Trong phòng, khách đang hì hục nạo dừa và cho bánh đa vào lò vi ba. Bấm vài phút là có món nhậu với rượu đế của Nga. Sắp đến hạn trả thuế, chủ khách đều ra vẻ khắc khổ bên mấy bài “hài cú” treo trên tường. Để khách ngồi thanh đạm và trịnh trọng như một anh Nhật buồn, chỉ uống Vodka với bánh đa cùi dừa, người viết này nói chuyện kinh bang tế thế!

Khách lại treo cái lông mày như dấu hỏi. - Bố khỉ, chữ “kinh tế” là xuất phát từ đó…. Nhưng sẽ nói sau.

***

Trở lại cái lò vi ba, Hoa Kỳ phát minh ra một thứ gia dụng mà chưa thấy đắc dụng.

Người Nhật mua về, cải tiến và trở thành nhà sản xuất lớn. Dân số chẳng đông, mà sản xuất nhiều thì mới rẻ, nên họ sản xuất để xuất cảng. Làm sao bán một cái ý mới trong món hàng mới mà nhiều người chưa thấy ra công dụng? Ấy vậy mà Nhật Bản vẫn thành công.

Và thế giới biết đến cái lò kỳ diệu nhờ hệ thống Nhật và sản phẩm của Matsushita hay Sanyo, v.v... Năm 1970 thì mua sáu chục vạn, đến 1975 thì thị trường đếm được hơn hai triệu. Năm 1975 đó, chúng ta còn đếm tổn thất và bọn man rợ thì đếm chiến lợi phẩm khi tiếp quản và cải tạo miền Nam.

Đấy là lúc Hoa Kỳ giật mình.

Đại gia General Electrics  - với các sản phẩm gia dụng mà gia đình nào cũng có - bèn vào cuộc như một máy ủi lô. Rầm rộ. Vài năm sau, là khi Hà Nội bị Tầu “cho một bài học” vào năm 1979, thì thị trường vi ba tại Mỹ mới lần đầu tiên vượt thị trường Nhật. Nhưng lò Nhật vẫn chiếm 25% thị trường này của Hoa Kỳ.

Khách ngồi bên lại thở hắt: Mỹ phát minh ra lò từ năm 1949, mà chê. Đến ba chục năm sau mới chụp lại một ý cũ của mình sau khi Nhật đã áp dụng và hái ra tiền của dân Mỹ? Mẹ kiếp! Vậy mà vẫn có đứa luận rằng “Cái gì Mỹ cũng biết!”

Thật ra, nhiều người Mỹ còn không biết rằng sau lưng Nhật Bản lại có Đại Hàn đang chồm tới.

***

Dân Nhật tin là phải anh hùng và hơi bi thảm thì mới muốn làm người Nhật. Trên bán đảo Triều Tiên thì người Cao Ly cho rằng phải anh hùng lắm thì mới tồn tại.

Địa thế của tổ tiên là nơi mà Tầu ra Nhật vào đã nhiều lần trong lịch sử. Hai lân bang đó mà cứ choảng nhau là lại thi thố võ công trên đất Triều Tiên đã! Trong thế kỷ 20, Đại Hàn bị Nhật chiếm đóng và dạy dỗ mấy chục thập niên. Khi Nhật rút là lúc Tầu vào - Chiến tranh Cao Ly.

Cuộc chiến vẫn chưa kết thúc năm 1953, mà mới chỉ là tạm ngưng bắn thôi.

Thời Nhật Mỹ tranh đua với cái lò vi ba - và dân ta thống khổ vì trò “giải phóng” của miền Bắc bị cộng sản thống trị - xứ Đại Hàn còn quá nghèo. Thuộc loại nghèo nhất thế giới với lợi tức người dân chỉ bằng 10% của dân Mỹ.

Thị trường Đại Hàn nghèo và nhỏ hơn Nhật trên một vùng bị thiên nhiên bạc đãi còn hơn đất Phù Tang. Mà lại bị chia đôi! Nhật thì lo núi lửa, chứ Đại Hàn thì nằm dưới tầm đạn Bắc Hàn. Đằng sau là Hồng quân Liên Xô và các sư đoàn Giải phóng quân của Trung Quốc.

Đấy là bối cảnh của chuyện “kinh bang tế thế”.

Khách buông miếng cùi dừa, chằm chằm nhìn vào màn ảnh rực rỡ hiệu Samsung. Chẳng là Âu Châu phát minh ra chữ “kinh tế” hay “economy”, bằng cách ghép tiếng Hy Lạp, gồm có “eco” với “nomia”, có nghĩa khiêm nhường ban đầu “quản trị gia đình”. Nhưng Á Châu có tham vọng hơn, nên ghép câu “kinh bang” với “tế thế”.

Âu Châu mới chỉ muốn “tề gia” chứ tại phương Đông, người ta còn muốn trị quốc để bình thiên hạ cơ. Đấy là nguyên ngữ của chữ “kinh tế”.

Nó nổi bật trong cái lò tôn nhỏ xíu.

Thấy khách lẩm nhẩm trong miệng, người viết lập tức can ngăn: ai nói lái là kẻ có tội, chứ quân tử không nói bậy!

Chưa kể nhiều ngành khác, Tổ hợp Samsung của Đại Hàn cũng có một phân cục sản xuất đồ điện gia dụng như máy giặt máy xấy, v.v…. Nhưng vì thị trường quá hẹp nên phải nghĩ đến xuất cảng.

Năm 1976, dù cả nước Đại Hàn chưa hề có một tháp phát hình màu, Samsung đã nghiên cứu để sản xuất truyền hình màu. Cũng năm đó, khi Nhật đang giữ thế mạnh trên thị trường “microwave”, Samsung còn chưa biết làm sao chế ra ra cái lò. Nhưng đã nghĩ đến sản xuất để… bán sang Mỹ.

Viễn kiến ghê người!

Một toán đặc nhiệm của Samsung bay qua Mỹ qua Nhật tiếp xúc và mua lò vi ba về. Trong “phòng thí nghiệm” còn nhỏ hơn lớp trung học, kỹ sư của họ tháo tung mấy cái lò mới nhất của G.E., Toshiba, Matsushita hay Litton - để học. Và đêm ngày nghiên cứu bất kể ngũ nghê để biết về kỹ thuật và từng cơ phận cần thiết.

Rồi biết thêm là cơ phận nào thì mình sản xuất được, bằng máy gì, thiết trí ở đâu với cái giá là phải rẻ hơn của Mỹ của Nhật. Còn bộ phận nào chưa làm được thì mua, hoặc hùn hạp với nhà sản xuất để mua với giá rẻ, rồi sẽ sản xuất lấy cho mình.

Họ mất cả năm cho cái ống magnetron, bộ phận then chốt vì phát ra sóng điện từ chân không. Các doanh nghiệp Nhật từ chối không mua bán gì cái kỹ thuật bí truyền ấy, Samsung chỉ còn một nơi gõ cửa là công ty Amperex của Mỹ tại Rhode Island. Qua tới nơi mới biết Amperex đã phá sản vì không cạnh tranh nổi với Nhật! Samsung đành phải làm lấy mà thôi.

Và họ hỳ hục sản xuất để bán, ban đầu là một vài ngàn cái bán cho JC Penny…. Mới lượm bạc cắc thôi.

Tại Hoa Kỳ, đại gia G.E. bắt đầu thấm mệt vì đi quá trễ vào một thị trường đã rơi vào tay Nhật ngay trên đất Mỹ. Vì Nhật cố tình bán rẻ để lấn đất giành dân hay vì Matsushita, Toshiba có hiệu năng cao hơn? Giới chính trị gõ vào lòng yêu nước lã mà tri hô là doanh nghiệp Nhật cố phá giá để cướp lấy việc làm của dân Mỹ! Lý luận rất nông của đảng Dân Chủ.

Tổ hợp G.E. thì thận trọng hơn và qua tận nơi tìm hiểu. Nhờ đó khám phá là chẳng những doanh nghiệp Nhật có năng suất cao nên mới bán rẻ, mà trên chiến trường còn có thêm một tay kiếm sĩ cầm đoản đao là Samsung, với hỗn danh là Tam Tinh!

Gom lại cho gọn: sau nhiều năm đắn đo đau lòng, kể cả dẹp luôn một xưởng sản xuất của mình, đại gia General Electrics quyết định là giao cho Samsung làm lò cho mình bán trên đất Mỹ. Rẻ và tốt hơn! Thời ấy, dân tỵ nạn của ta mà mua lò microwave có nhãn G.E. thì cũng chẳng để ý đến hàng chữ ở dưới: “Made in Korea”.

Đấy là lò của Samsung.

***

Chúng ta vừa thoáng chạy qua một chiến trường không tiếng nổ, là thị trường sản xuất loại gia dụng tầm thường là cái lò vi ba.

Trên chiến trường ấy, ba tay kiếm sĩ Mỹ Nhật Hàn giao đấu bằng trí tuệ: khả năng sáng tạo, tổ chức và sản xuất để phục vụ người mua. Ai khéo hầu khách thì lên làm vua. Lưỡi gươm thiêng do Raytheon rèn được từ 1949 lại bị bỏ xó. Nhật Bản nhặt lên, múa được mấy mùa trên cõi trời Âu-Á-Mỹ. Sau cùng, G.E. đành nhường đất và liên thủ với Samsung để kháng cự…. Từ đó, Samsung trở thành đệ nhất cao thủ về đòn vi ba, môn võ công họ chưa từng biết mới chỉ 10 năm về trước.

Ngày nay, ngay trên đất Mỹ, Samsung đang tranh ngôi của Apple trên võ đài “smart phones”.

Hàng ngày, ta thấy quảng cáo và phân vân giữa Samsung Galaxy S6 gì đó với cái iPhone S6+ - mà bà con ta gọi là “Sáu Cộng”. Và đọc tin kinh tế thì ta giật mình khi thấy Samsung đề ra chỉ tiêu năm nay sẽ xuất cảng 32 tỷ đô la sản phẩm chế tạo tại hai xưởng Bắc Ninh và Thái Nguyên.

Trận đánh giữa Samsung và Apple đã xuất hiện ngay tại Việt Nam, với các chỉ huy trưởng người Hàn người Mỹ. Và bên dưới là đạo quân của các kỹ sư và nhân công Việt Nam.

Trong khi ấy, anh Sáu Cộng thật ngồi ở cõi Ba Đình thì than là cái đinh ốc ta còn chưa sản xuất nổi. Tại sao?... Câu hỏi cứ như con sên bò trong óc vậy.

Thấy khách rưng rưng nước mắt về phận nước, người viết bèn an ủi bằng thơ Vũ Hoàng Chương:

Dấu hỏi vây quanh suốt cả đời:

Sên bò trong óc, máu thầm rơi.

Cuối đời một dấu than buông lửng:

Đinh đóng vào săng tiếng rụng rời!

Lời giải ở đây là dân ta bị con ốc xoáy vào bộ não từ những năm nảo năm nào. Phép giải ở đây là… lấy đinh mà đóng vào săng. Anh Sáu Cộng mà yên nghỉ ngàn thu cùng đồng loại là côn trùng giun dế thì dân ta mới khá!

Sáng Kiến AIIB Của Trung Quốc

RFI Ngày 150307
Thanh Hà & Nguyễn-Xuân Nghĩa

Tẩy chay AIIB của Trung Quốc, một sai lầm của Mỹ?

* Chủ tịch Tập Cận Bình và đại biểu các nước tại lễ thành lập ngân hàng AIIB - năm ngoái * 

RFI: Bắc Kinh thành công trong việc thuyết phục quốc tế tham gia Ngân Hàng Đầu Tư Cơ Sở Hạ Tầng AIIB. Phương Tây hấp tấp đăng ký xin gia nhập định chế tài chính trong tầm kiểm soát của Trung Quốc trước khi có được một chiến lược rõ ràng. AIIB là gì, vận hành ra sao và liệu có đe dọa sự độc quyền của Âu, Mỹ, Nhật trong hệ thống tài chính thế giới hay không?

Tính đến ngày 31/03/2015 bộ Tài chính Trung Quốc thông báo đã có 45 quốc gia nhận lời tham gia vào Ngân Hàng Đầu Tư Cơ Sở Hạ Tầng AIIB, 31 nước trong số đó đòi được hưởng quy chế thành viên sáng lập.

Anh Quốc là đồng minh đầu tiên của Hoa Kỳ tuyên bố nhập cuộc, với hy vọng, thị trường tài chính Luân Đôn sẽ được hưởng lợi nhiều hơn các đối thủ khác một khi đồng nhân dân tệ của Trung Quốc trở thành một đơn vị tiền tệ quốc tế. Tại châu Âu, từ Pháp đến Đức, từ Nga đến Bồ Đào Nha đều đã hưởng ứng sáng kiến của Bắc Kinh.

Có 31 nước tại châu Á đòi được tham gia AIIB, kể cả 26 đồng minh thân thiết nhất của Washington như Hàn Quốc. Riêng Nhật Bản sẽ chỉ quyết định có tham dự hay không vào cuối tháng 6/2015. Về phần mình, Canberra không thể đứng ngoài khi Trung Quốc là một khách hàng lớn trong, nhập quặng mỏ, nhiên liệu của Úc.

Mỹ trông thấy các đồng minh then chốt của hưởng ứng sáng kiến của Trung Quốc. Washington một mặt xem AIIB là một công cụ để Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng ngoại giao, kinh tế, tài chính của mình. Mặt khác kêu gọi AIIB hợp tác với Ngân Hàng Thế Giới, một định chế đa quốc gia đặt dưới sự kiểm soát của Hoa Kỳ.

Ngân Hàng Đầu Tư Cơ sở Hạ Tầng AIIB là gì, cơ chế hoạt động của nó trong tương lai ra sao? Đâu là những ý đồ thực sự của Bắc Kinh với công cụ tài chính mới đó ? Có thực sự định chế tài chính này là một mối đe dọa trực tiếp đối với những Ngân Hàng Thế Giới, Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế hay Ngân Hàng Phát Triển Á Châu? Mỹ có đang tự cô lập mình hay không?

Từ Hoa Kỳ, chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa lần lượt trả lời các câu hỏi trên.  

Nguyễn Xuân Nghĩa: - Được Bắc Kinh đưa ra lần đầu vào tháng10/2013 và đẩy mạnh từ tháng 6/2014, dự án thành lập một ngân hàng đầu tư để xây cất hạ tầng cơ sở cho các nước Châu Á chỉ là một sáng kiến nữa sau nhiều nỗ lực bành trướng ảnh hưởng của Trung Quốc và thu hẹp khả năng chi phối của Hoa Kỳ cùng các nước dân chủ Tây phương. Mọi sự có thể đã bắt đầu từ năm năm trước, năm 2010, khi sản lượng kinh tế Trung Quốc vượt Nhật Bản lên hạng nhì mà Hoa Kỳ và Âu Châu chưa ra khỏi những khó khăn kinh tế khởi đi từ vụ khủng hoảng năm 2008.

- Thời đó, trước biến động của khối euro, Bắc Kinh đề nghị tung tiền cấp cứu các nước mắc nợ và lâm khủng hoảng mà ngày nay nhiều người đã quên rồi. Sau đó, từ giữa năm 2012, Ngân hàng Trung ương Mỹ tuyên bố là sẽ “vuốt nhọn” chính sách bơm tiền để trở lại bình thường thì có một nguy cơ đặt ra là tiền Mỹ sẽ hết tuột giá mà còn tăng nếu Mỹ nâng lãi suất. Điều ấy có thể gây biến động hối đoái cho các nước đang phát triển đã vay tiền Mỹ quá nhiều. Bắc Kinh liền đề nghị lập ra một Quỹ Cấp cứu Tài chính “Contingent Reserve Arrangement - CRA” trị giá 100 tỷ đô để xứ nào bị khó khăn về hối đoái vì tiền Mỹ lên giá thì có thể được trợ giúp. Sáng kiến này mới trực tiếp cạnh tranh với chức năng cấp cứu tài chính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế.

Người ta sở dĩ quên sáng kiến CRA đó vì đồng thời Bắc Kinh còn đề nghị thành lập một ngân hàng phát triển giữa năm nước của nhóm BRICS là Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi với số vốn là 100 trăm tỷ mà phần đóng góp nhiều nhất của Trung Quốc là 41 tỷ. Về sau, ngân hàng đó được cải danh là “Tân Khai Triển Ngân Hàng” hay Ngân hàng Phát triển mới, với mục tiêu cạnh tranh với Ngân Hàng Thế Giới là định chế vẫn do Mỹ chi phối.

RFI: Nhiều nhà quan sát cho là đề nghị thành lập Ngân Hàng Đầu Tư Có Sở Hạ Tầng Châu Á của Bắc Kinh là nhằm cạnh tranh với Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân Hàng Thế Giới và cả Ngân Hàng Phát Triển Á châu. Anh nghĩ thế nào về ý kiến này?

Nguyễn Xuân Nghĩa: - Người ta lười suy nghĩ hoặc quan sát bậy nên mới gây lầm lạc. Ngân hàng gọi tắt là AIIB này không có khả năng cùng lúc cạnh tranh với ba định chế quốc tế ở ba lĩnh vực khác nhau.

- Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế là định chế cấp cứu các nước nhất thời thiếu thanh khoản và bị khủng hoảng tài chính. Điều kiện cấp cứu là các nước lâm nạn phải tiến hành cải cách tài chính và ngân sách theo các tiêu chuẩn khắt khe mà ai cũng biết. Quỹ này vẫn do Hoa Kỳ chi phối thật nhưng không hoạt động trong các lãnh vực tài trợ phát triển hay đầu tư như các ngân hàng kia. Sáng kiến của Bắc Kinh khi lập ra quỹ cấp cứu CRA với 100 tỷ đô la mới trực tiếp cạnh tranh với Quỹ Tiền Tệ, nhưng thật ra chưa đủ sức nếu so với khả năng huy động của IMF là hơn 800 tỷ đô la. Vả lại, một trong những nước có thể bị khủng hoảng tài chính trong vài năm tới lại chính là Trung Quốc!

- Sang đến Ngân Hàng Thế Giới thì đây là ngân hàng phát triển, có khác với ngân hàng đầu tư mà ta sẽ nói sau. Ngân hàng phát triển có chức năng giúp đỡ về tín dụng nhẹ lãi và về kỹ thuật cho các nước đang phát triển, chủ yếu là thực hiện các dự án phát triển của nhà nước. Ngân hàng ấy có thể huy động vốn trên thị trường tài chính tư nhân để tài trợ hoạt động nhưng không vì mục tiêu kiếm lời. Cho nên không phải là Ngân hàng AIIB mà sáng kiến thành lập Ngân hàng BRICS hay Ngân hàng Phát triển Mới của Bắc Kinh mới cạnh tranh với Ngân Hàng Thế Giới và đấy là điều khôi hài cho thấy sự ngớ ngẩn của Hoa Kỳ.

RFI: Xin anh giải thích rõ hơn về nhận định này.

Nguyễn Xuân Nghĩa: - Cho đến nay, Trung Quốc vẫn được Ngân Hàng Thế Giới tài trợ, đấy mới là chuyện lạ. Trong nhiều thập niên, định chế này lại triệt để nâng đỡ Trung Quốc, kể cả thực hiện các dự án gây tai tiếng và tai họa môi sinh, và thường đưa ra nhận định quá lạc quan về kinh tế Trung Quốc.

- Một chuyên gia kinh tế của Trung Quốc là hay Lâm Nghị Phu (Justin Yfu Lin), từ Đài Loan đào thoát qua Hoa lục, đã là kinh tế trưởng và Phó Chủ tịch Điều hành của Ngân Hàng Thế Giới cho đến giữa năm 2012. Định chế này rất được việc cho Bắc Kinh mà chẳng lẽ người Mỹ không biết?

- Dù có thể chỉ định người làm Chủ tịch, thật ra Hoa Ky không ráo riết chi phối hoạt động của định chế này và việc cải tổ Ngân Hàng Thế Giới vẫn là nhu cầu chính đáng. Nhưng dù sao, với số vốn dự trù là 100 tỷ thì Ngân hàng BRICS cũng chưa thể sánh với hơn 200 tỷ của Ngân Hàng Thế Giới hay hơn 330 tỷ của Ngân hàng Đầu tư Âu châu. Chưa kể là bên trong, năm nước thành viên của Ngân hàng BRICS lại có nhiều dị biệt về quan điểm và quyền lợi cho nên sáng kiến này chỉ hấp dẫn cho các nhà báo mà thôi.

RFI: Trở về với AIIB, thưa anh, đấy là một ngân hàng phát triển như anh vừa trình bày hay là một ngân hàng đầu tư như tên gọi, và nó sẽ vận hành ra sao?

Nguyễn Xuân Nghĩa: - Câu hỏi này cho thấy sự nhập nhằng của ngôn ngữ. Các quốc gia đều có ngân hàng đầu tư của tư nhân với mục tiêu kiếm lời, có khác với các ngân hàng phát triển của quốc tế.

- Bắc Kinh đặt tên ngân hàng này là “đầu tư” để có vẻ khác với Ngân hàng Phát triển mới của nhóm BRICS cũng do họ đề nghị trước đấy. Nhưng có khi ngân hàng AIIB cũng sẽ hoạt động khác. Bắc Kinh trù tính là sau khi mời các nước tham dự với tư cách “sáng lập viên”, và còn nói thêm rằng họ sẽ không giữ quyền phủ quyết, thì cuối năm 2015 ngân hàng AIIB mới bắt đầu hoạt động. Từ nay đến đó, các nước tham dự phải góp phần soạn thảo điều lệ, thể thức quyết định và tiêu chuẩn nghiệp vụ. Đến lúc bấy giờ người ta mới có cơ sở thẩm định về sự vận hành của ngân hàng này. Nhưng ta có thể nêu vài trường hợp sau đây để suy ngẫm về sáng kiến đó của Trung Quốc.

- Từ lâu rồi, Trung Quốc đưa nhiều tập đoàn quốc doanh ra ngoài thực hiện các dự án năng lượng và hạ tầng như cầu đường, hỏa xa hay bến cảng cho xứ khác. Với ngân hàng AIIB có 100 tỷ đô la thì các tập đoàn quốc doanh của họ có ưu thế gì nếu so với các công ty xây cất của xứ khác? Thí dụ Indonesia muốn thực hiện một dự án xa lộ hay hàng hải nối liền các đảo của mình theo thể thức BOT, là xây dựng, khai thác rồi chuyển giao cho chính quyền làm chủ sau một thời gian điều hành để kiếm lời. Sau khi gọi thầu thì một tổ hợp Hàn Quốc trúng thầu cho dự án đó. Tới khi Jakarta xin ngân hàng AIIB tài trợ dự án này vì những lợi ích kinh tế rõ rệt, liệu tổ hợp Hàn Quốc có thể bị gạt ra ngoài để nhường cho một doanh nghiệp Trung Quốc không?

- Và nói đến hạ tầng thì cũng có chuyện bảo vệ môi sinh, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể bị thẩm tra lại về khả năng bảo vệ môi sinh hay không sau khi đã gây quá nhiều tai nạn chết người ở trong nước? Khi soạn thảo dự án thành lập, chuyên gia của các nước có quyền và rất nên nhìn vào đó.

RFI: Theo Ngân Hàng Phát Triển Á Châu ADB thì trong vòng 10 năm, từ 2010 đến 2020, các nước Châu Á cần đến 8000 tỷ đô la để xây dựng hạ tầng, tức là một năm thì cần tới 800 tỷ đô la. Với Ngân hàng Hạ tầng AIIB chỉ có 100 tỷ thì liệu họ có khả năng gì? 

Nguyễn Xuân Nghĩa: - Phúc trình của Ngân hàng Phát triển Á châu ADB thật ra cũng đã cũ vì năm nay là 2015, là phân nửa thời gian đó! Dù sao, chi tiết ấy cũng có ích vì đặt ra một vấn đề thật, đó là tiền đâu? Xứ nào huy động được tiền, từ lãnh vực công quyền hay tư nhân, từ tín dụng đầu tư hay phát triển của quốc tế, thì giải quyết được nhu cầu của mình.

- Nhìn ngược lại, Trung Quốc hay bất cứ nước nào mà có nhiều tiền trên thị trường thì sẽ có ảnh hưởng và xét như vậy thì dự án ngân hàng AIIB này chẳng phải là lớn để thiên hạ cứ tri hô về thế lực của Bắc Kinh, chưa nói đến núi nợ quá lớn của Trung Quốc, có thể đã lên tới 26 hay 28 ngàn tỷ đô la.

RFI: Quan điểm của Hoa Kỳ là gì? Tại sao chính quyền Obama vẫn chống dự án này của Bắc Kinh? Phải chăng AIIB xuất phát từ một sai lầm của phương Tây mà đứng đầu là Mỹ không cho Trung Quốc tham gia rộng rãi vào Ngân Hàng Thế Giới? 

Nguyễn Xuân Nghĩa: - Chính quyền Barack Obama nói rất giỏi và chỉ giỏi nói mà thôi. Chính quyền này đưa ra khái niệm “quyền lực mềm” nhằm gia tăng ảnh hưởng của nước Mỹ mà khỏi dùng tới sức mạnh. Nào ngờ là chính Trung Quốc mới tận dụng cả quyền lực cứng lẫn mềm, trong khi Hoa Kỳ chỉ phô ra quyền lực mềm oặt trước những vận động liên tục và sáng kiến tới tấp của Bắc Kinh.

- Rốt cuộc thì chính các nước đồng minh của Hoa Kỳ đều hợp tác với Trung Quốc trong dự án AIIB này mặc dù các nước đó đều chia sẻ ảnh hưởng rất lớn trong cấu trúc tài chính quốc tế là Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế và Ngân Hàng Thế Giới.

- Về chính trị thì tôi cho rằng vụ AIIB là điều hay vì là hồi chuông cảnh báo dân Mỹ về uy tín và khả năng tác động rất tồi tệ và không đáng tin của nước Mỹ. Về kinh tế thì dự án ngân hàng này cũng giới hạn thôi trong khi Trung Quốc lại gặp nhiều khó khăn nan giải khác. Còn lại, việc cải tổ hay mở rộng cấu trúc tài chính của Quỹ Tiền Tệ và Ngân Hàng Thế Giới thì xin để một kỳ khác.

RFI xin cảm ơn chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa.