Thứ Năm, tháng 3 31, 2016

Ai Sẽ Lãnh Đạo Cuba?



Hùng Tâm - Người-Việt Ngày 160330
"Hồ Sơ Người-Việt"

Quân Phiệt Cộng Sản Cuba Trong Buổi Giao Thời


* Lãnh tụ  Fidel Castro sau khi lãnh một tụ: "điên sao mà đổi?" *



Truyền thông Hoa Kỳ - và nhà báo thông ngôn của xứ khác – gọi chuyến thăm viếng Cuba vừa qua của Tổng thống Barack Obama là biến cố có ý nghĩa lịch sử vì từ 88 năm nay mới có một Tổng thống Hoa Kỳ đặt chân lên đảo quốc này. Có lẽ, đấy là ý nghĩa lịch sử cho sự nghiệp của ông Obama, chứ chưa hẳn là cho người dân Cuba. Sau khi ông Obama ra về, cựu lãnh tụ Fidel Castro nay đã 90 tuổi liền có một bài đả kích vị Tổng thống thượng khách của người em là Chủ tịch Raúl Castro. Cũng có ý nghĩa lịch sử vì Fidel ngợi ca thành tích của chế độ cộng sản Cuba do ông sáng lập và chối từ lời kêu gọi cải cách của ông Obama. 

Toàn là chuyện lịch sử cả, trong ý nghĩa là quá khứ. Tương lai rồi sẽ ra sao?

Hồ Sơ Người-Việt sẽ tìm hiểu về tương lai ấy, giúp cho các nhà báo thông ngôn ở gần xa.



Một Chế Độ Quân Phiệt Đỏ


Trong nhiều thập niên, truyền thông Hoa Kỳ thường mô tả Cuba như một quốc gia theo chế độ cộng sản. Có một phần sự thật trong đó, nhưng một phần thôi thì chưa thể là sự thật.

Sau khi lật đổ chế độ độc tài Fulgencio Batista năm 1959, Fidel Castro lên cầm quyền và áp dụng chủ thuyết Mác-Lênin để cai trị. Nhưng như nhiều lãnh tụ Nam Mỹ, ông lại xây dựng và củng cố một tổ chức lãnh đạo trong tay các tướng lãnh thân tín với vây cánh của mình. Đấy là nếp Castro.

Sáu chục năm sau, là ngày nay, tổ chức ấy vẫn tồn tại - và sinh con đẻ cái. Từ khi thành lập, Chính quyền Cuba là sản phẩm của quân đội (tạm dùng chữ này), không phải của đảng Cộng sản Cuba. Từ khi làm cuộc cách mạng với lực lượng quân sự, Castro dùng quân đội để kiểm soát cả chính quyền lẫn toàn dân. Ông không tin vào đảng mà dùng nó như bình phong để mê hoặc người dân với lý tưởng độc lập của José Marti và tư tưởng Mác-Lê, chứ tập trung quyền lực vào quân đội và các tướng dưới quyền.

Theo lý luận dân chủ, người ta có tam quyền phân lập là Hành pháp, Lập pháp và Tư pháp. Theo lý luận cộng sản thì ta có đảng ở trên, nhà nước ở dưới, để cùng cai trị toàn dân theo đường hướng của đảng. Theo tổ chức Castro, người ta có quân đội ở trên, đảng và nhà nước cộng sản ở dưới. Điều ấy có nghĩa là quân đội là một định chế, một institution (mà người Hà Nội dịch là thể chế!). Nhưng là một định chế vừa lãnh đạo vừa cầm quyền trong các lãnh vực chính trị, an ninh và cả kinh tế. Vì lối tổ chức ấy, các tướng lãnh có tiếng nói trong mọi quyết định của đảng và nhà nước.

Sáu chục năm sau và qua hai bản hiến pháp, Chủ tịch Raúl Castro kế thừa sự nghiệp ấy. 


Quân Đội Trên Đảng


Raúl Castro có thể là Bí thư thứ nhất của đảng Cộng sản, cầm đầu Bộ Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương, nay là Chủ tịch Hội đồng Nhà nước và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (tương tự Thủ tướng). Nhưng trước hết là Đại tướng Tổng tư lệnh Quân đội và Bộ trưởng Quốc phòng trong suốt thời kỳ lãnh đạo của người anh là Fidel Castro.

Với tư cách lãnh đạo đảng và cơ chế lấy quyết định về chánh sách là Bộ Chính trị, Raúl thực tế chỉ định các Ủy viên Bộ Chính trị và trưởng ban. Qua trang nhà của đảng, được cập nhật lần cuối vào năm 2014, ta biết Bộ Chính trị có 14 Ủy viên. Ngày nay, một Ủy viên đã mất, nhưng trong 13 người còn lại thì có năm người là tướng lãnh đương nhiệm, hai người là sĩ quan quân đội hay an ninh đã hồi hưu và một người đang phục vụ quân đội, vị chi là tỷ lệ 8/13. Trong cơ chế gọi là Hội đồng Bộ trưởng, quân đội cũng nắm vai trò quyết định trong Bộ Quốc phòng, các Bộ Nội vụ (Công an), Thông tin, Giao thông Vận tải, Kinh tế và Du lịch.

Về mặt an ninh thì Bộ Nội vụ giữ vị trí chủ yếu, với khả năng và trình độ cao về tình báo đến độ gài được gián điệp cao cấp vào Bộ Ngoại giao, Hội đồng An ninh Quốc gia và một số Đại học uy tín của Hoa Kỳ, rồi qua đó khuynh đảo được đối sách của Mỹ về Cuba. Khi tái lập bang giao, Chính quyền Obama đã mau mắn trao trả cho Cuba các điệp viên bị sa lưới và ít ai nói đến họ.

Cầm đầu Bộ Nội vụ là một viên tướng, dưới quyền là các Thứ trưởng hay Cục trưởng về An ninh và Tình báo, cũng đều từ quân đội ra. Trong Bộ Nội vụ, Cục Tình báo Trung ương Dirección de Intelligencia (DI) là mũi nhọn tình báo của Cuba, đã từng yểm trợ chế độ Hugo Chavez của Venezuela để được viện trợ dầu hỏa, và phụ trách tình báo quốc ngoại và hoạt động mật vụ. Cũng trong Bộ Nội cụ, Cục An ninh Quốc gia đảm nhiệm việc bảo vệ an ninh quốc nội, theo dõi người dân và công tác phản gián. Sau cùng, lực lượng Cảnh sát Quốc gia cũng thuộc thẩm quyền của Bộ này.

Những người cộng sản lãng mạn ở bên ngoài ít chú ý đến khía cạnh quân phiệt ấy của nền chuyên chinh vô sản!


Quân Đội Castro Nắm Kinh Tế


Trong Bộ Nội Vụ, một nhân vật chỉ mang lon Đại tá Bộ binh mà lại là kẻ chủ chốt vì là cố vấn cho Hội đồng An ninh và Quốc phòng, và cầm đầu ủy ban phối hợp hoạt động tình báo giữa hai bộ Nội vụ và Quốc phòng. Then chốt hơn nữa, đấy là con trai của Raúl Castro, Đại tá Alejandro Castro Espin, sinh năm 1966.

Và người giữ tay hòm chìa khóa cho hệ thống kinh tài của chế độ quân phiệt này là Thiếu tướng Luis Alberto Rodríguez López-Callejas, Chủ tịch tập đoàn kinh tế nhà nước lớn nhất của Cuba. Tập đoàn GAESA (Corporate Management Group SA) quy tụ 57 doanh nghiệp, đem lại từ 50 đến 80% nguồn lợi cho Cuba trong các ngành béo bở như du lịch, kỹ nghệ đường và rượu và là cánh tay kinh tài của Quân đội Cách mạng Cuba. Đấy cũng là trung tâm ban phát quyền lợi cho các sĩ quan thân tín với gia tộc Castro vì Luis Alberto Rodríguez là con rể của Raúl.

Qua tập đoàn GAESA, Tướng Luis Alberto Rodríguez trực tiếp quản lý dự án phát triển hải cảng Mariel (Mariel Port Special Development Zone), một đặc khu kinh tế đang hy vọng tiếp nhận đầu tư của nước ngoài để trở thành đầu máy cho toàn quốc. Giới đầu tư quốc tế hay Hoa Kỳ mà muốn làm ăn thì phải gặp viên tướng nhiều quyền thế này.

Sau khi lên kế nhiệm Fidel từ năm 2008, Raúl có tiến hành “đổi mới kinh tế”. Là người chung thủy với lý tưởng cách mạng kiểu Fidel, và góp phần xây dựng chế độ quân phiệt đỏ, ông cũng đủ thực tiễn để hiểu ra mối nguy của Cuba sau khi Liên bang Xô viết sụp đổ. Trong Giai đoạn Thoái trào mà dân Cuba gọi là Periodo Especial từ 1993 đến 1997, kinh tế Cuba sụt mất hơn một phần ba, 36%. Vì vậy, từ năm 2010 ông cải tổ cơ cấu để kinh tế bớt suy sụp và cho tiểu doanh thương được quyền sinh hoạt.

Nhưng khác với giải pháp tai hại năm xưa của Mikhael Gorbachev, Raúl tăng cường kiểm soát thông tin và đàn áp chính trị, lại càng sử dụng các tướng lãnh trung thành nhất. Dự án trọng điểm Mariel do Luis Alberto Rodríguez đang thực hiện nằm trong hướng đó.

Mục tiêu của Raúl Castro không phải là áp dụng kinh tế thị trường, hoặc theo tư bản chủ nghĩa. Mà là tìm phương tiện bảo vệ quyền lực và quyền lợi của chế độ quân phiệt quy tụ quanh đại gia đình Castro. Nhưng sinh năm 1931, Raúl Castro cũng đã xế chiều, và cho biết là sẽ về hưu khi hết nhiệm kỳ vào năm 2018 này, khi ông ở tuổi 87.


Ai Sẽ Kế Nhiệm Raúl Castro?


Cho đến nay, chế độ quân phiệt đỏ chưa có quy định chính thức về việc kế thừa quyền bính sau khi Raul ra đi.

Trên nguyên tắc – mà nguyên tắc là điều cách mạng có thể sửa – thì Phó Chủ tịch Thứ nhất của Hội đồng Nhà nước và của Hội đồng Chính Phủ (tương tự như Phó Tổng thống kiêm Phó Thủ tướng) là nhân vật số hai của chế độ nên sẽ kế nhiệm Chủ tịch, như Raúl đã kế nhiệm Fidel.

Năm 2013, Raúl Castro đã bổ nhiệm Miguel Diaz-Canel vào chức vụ này và theo Hiến pháp thì Diaz-Canel sẽ lãnh đạo nếu Raúl hết khả năng vì chuyện bệnh, tử… Sinh năm 1960, nổi tiếng bảo thủ, Diaz-Canel có thể đảm bảo việc duy trì cách mạng Cuba. Nhưng đấy là một người chưa từng ở trong quân đội, một nhân vật dân sự. Các tướng lãnh nghĩ sao? Khi ấy, họ có thể nghĩ đến Đại tá Alejandro Castro Espín, con trai của Raúl Castro.

Có thành tích “tác chiến” trong trận Nội chiến tại xứ Angola bên Phi Châu, Castro Espín có ba ưu điểm là biết về tình báo và có bằng đại học về an ninh và quân sự, lại thường xuyên có mặt để trợ giúp thân phụ từ khi Raúl nắm quyền vào năm 2008. Trong nhiều chuyến công tác ở nước ngoài, và cả khi đón tiếp Tổng thống Obama hôm 21 vừa qua, Castro Espín đều hiện diện bên Raúl, như nhân vật số hai, hay ít ra là thân tín nhất.

Ngoài sự kiện Fidel Castro có quá nhiều vợ lẫn đào và địch và lý lịch của các con được “sử gia” cạo sạch, chế độ Cuba cũng ít cung cấp thông tin về các nhân vật trọng yếu. Vì vậy người ta ít biết về Phó Chủ tịch Diaz-Canel và Đại tá Phò mã Castro Espín. Đấy là quy luật sinh tồn trong chế độ độc tài: càng nổ lắm thì càng banh xác pháo. Fidel không muốn ai nổi ở chung quanh, Raúl cũng vậy.

Vì thế, giới đầu tư đang mong chờ ngày đổi mới thật của Cuba sẽ phải tìm dữ kiện dự đoán bằng ngả khác. Đại hội Khóa bảy của Đảng Cộng sản Cuba dự trù tổ chức vào Tháng Tư này có thể là cơ hội. Sau đó họ phải tìm xem giá biểu sẽ là bao nhiêu, để góp phần xây dựng Thiên đường Castro.

----

Kết luận ở đây là gì?

Việc Hoa Kỳ hòa giải với Cuba chưa hề đe dọa quyền lực của chế độ Castro và các thành phần quân phiệt đang chia nhau quyền lợi kinh tế.

Cho tới nay, thiếu số lãnh đạo này cũng chưa có dấu hiệu tranh quyền hay chống đối việc hòa giải và vẫn bảo vệ được an ninh nội bộ - trên lưng những người mơ ước dân chủ.
 
Nhưng kinh nghiệm của các lân bang, từ Venezuela tới Brazil, Chile và Argentina, cho thấy là kinh tế có thể bị khủng hoảng vì nạn tham nhũng và chuyên quyền. Đấy là chuyện nên theo dõi trong buổi giao thời của gia tộc Castro.

5 nhận xét:

  1. Thưa bác Nghĩa !
    Bác cho cháu hỏi một chút về bầu cử Tổng thống Mỹ với ạ ! ( Cháu xin lỗi khi câu hỏi không liên quan đến bài viết nhưng thực sự cháu không tìm được thông tin chính xác ở trên Internet nên hởi bác ạ )

    Bác có thể phân tích giúp cháu về quy trình để trở thành ứng cử viên độc lập trong tranh cử Tổng thống Mỹ không ạ ? Ứng viên phải đáp ứng được những tiêu chuẩn gì thì mới trở thành ứng cử viên độc lập trong tranh cử Tổng thống Mỹ ạ ?

    Vì cháu để ý 20 năm gần đây không thấy nếu vai trò của ứng cử viên độc lập trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ. Duy cháu chỉ thấy trong cuộc bầu cử năm 1992 thì có thấy nhắc đến ứng cử viên Ross Perot nên cháu mới tò mò ạ ?

    Cháu cảm ơn bác !

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Thánh hay nóng ruột và lạc đề. Luật bầu cử Tổng thống tại Mỹ tương đối rộng mở, chỉ cần đạt một số tiêu chuẩn là có thể ra ứng cử trong hai đảng lớn, đảng thứ ba, mươi đảng nhỏ, hay ứng cử độc lập. Năm nay đảng thứ ba có đảng Xanh (Green) bảo vệ môi sinh thuộc cánh tả và đảng Tự do Tuyệt đối (Libertarian). Còn lại là 10 đảng vụn chỉ có thể nhận được vài chục đại biểu trong một số tiểu bang.

      Từ cánh cực hữu của đảng Cộng Hòa, theo xu hướng Libertarian và tự cô lập, tỷ phú Ross Perot hơi có nét khùng khùng của Donald Trump ra ứng cử trong đảng Cải cách và làm George H. Bush thất cử vì lấy bớt phiếu Cộng Hòa.

      Hãy để ý đến tâm lý xã hội học của nước Mỹ trong cuộc tranh cử năm nay. Rất đáng theo dõi.

      Xóa
  2. Thưa bác Nghĩa,
    Cháu có thấy nhiều khi định nghĩa tả hữu nó không được rõ ràng cho lắm.
    Ví dụ, theo truyền thống thì những người ủng hộ chủ nghĩa tự do kinh tế thường được coi là cánh hữu (họ "bị" xưng là "bảo thủ", mặc dù lại là người ủng hộ cho tự do), ngược lại những người bảo thủ về kinh tế, ủng hộ nhà nước can thiệp vào kinh tế, chống toàn cầu hóa, bảo hộ mậu dịch...thì lại tự hào xưng là "tự do" (liberal), tức cánh tả.
    Nhưng nếu xét về mặt xã hội, thì mấy anh cánh tả cũng ủng hộ quyền tự do dân sự khác trong khi cánh hữu là ngược lại, dù không hoàn toàn ai cũng như vậy. Ví dụ như người càng sùng đạo thì họ xếp vô loại cánh hữu, nhưng lại có anh vừa sùng đạo, vừa đòi trợ cấp (mấy anh da đen) thì xếp vô dạng gì? Cánh hữu về tôn giáo và cánh tả về kinh tế?
    Ngay cả dùng từ "cực hữu" người ta dễ lầm tưởng thành mấy anh ủng hộ chủ nghĩa dân tộc cực đoan hay phát xít, báo chí rất hay đánh lận con đen trò này, ngay cả mấy đảng "cực hữu" bên châu Âu còn cư xử nhân văn, đỡ hơn Hamas, Hezbollah hay đám Saudi Arabia, Iran rất nhiều. Trong khi lập trường của Libertarian không hoàn toàn là vậy, phải nói họ chống xã hội toàn trị thông qua bàn tay nhà nước, tức đối ngược với mấy anh phát xít, cộng sản, Hồi giáo. Ngay cả Ron Paul cũng không thể nói là một nhân vật điển hình của Libertarian khi ông ấy quá cô lập về vấn đề an ninh, hơi gàn nếu so với những người như Hayek hay Milton Friedman (được gọi là "libertarian", nhưng họ luôn tự xưng họ chỉ là classical liberal).
    Chưa kể gần như có anh tự xưng cánh tả, lại đi ủng hộ Hồi Giáo-cực đoan, cuồng tín hơn rất nhiều so sánh xã hội phi Hồi giáo, vậy thành ra "cánh tả" ở đây theo đúng nghĩa truyền thống phải là cực hữu về mặt tôn giáo mới đúng.
    Thành ra, nhiều khi cháu thấy hai chữ tả hữu nó lẫn lộn trong mọi vấn đề ngoại trừ vấn đề trung tâm, đó là cánh hữu luôn ủng hộ tự do kinh tế, còn cánh tả thì ngược lại. (chuyện cảnh tả ủng hộ tự do xã hội là chưa chắc)
    Cháu xin cảm ơn.

    Trả lờiXóa
  3. Thưa bác Nghĩa,

    Hôm nay xem chương trình Giờ giải ảo, bác Thái và bác có nhắc điểm sách. Trước đây, bác Nghĩa đã giới thiệu "The lost mandate of heaven" về cố TT Ngô Đình Diệm và "The politics of deception" nói về JFK. Cháu đã đọc và rất thích. Vì vậy, cháu có nghĩ là, nếu được, bác Nghĩa có thể giới thiệu sách cho giới trẻ trong nước được không ạ ? Các sách về lịch sử Nội chiến Quốc - Cộng, chính trị, kinh tế và xã hội có liên quan đến Việt Nam, viết bằng Anh Ngữ quá nhiều; và trong nước chúng cháu rất khó mà sàng lọc được; thêm vào đó, tài chính là vấn đề không nhỏ.

    Thật buồn là khi cố gắng tìm hiểu sự thật về chuyện trong nhà, ý kiến của riêng cháu, phải tìm đọc sách từ bên ngoài. Sách, đã qua cái phễu lọc của Đinh Thế Huynh, có lẽ chỉ còn Lê Văn Tám.

    Cháu nhớ lúc học phổ thông, rất thích được thầy cô hướng dẫn tìm đọc sách này sách kia, cháu rất quý. Và hy vọng sẽ sớm được bác chỉ dẫn cho như thế.

    Chúc bác Nghĩa và bác Thái sức khỏe.

    Cháu cảm ơn!

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Có lẽ sẽ có mục "Dọc sách dùm bạn"...

      Xóa